Thị trường ngoại tệ cả nước nói chung và tại Thành phố Hồ Chí Minh đang dần ổn định. Tuy vậy, thời gian qua, nhiều bạn đọc (kể cả các doanh nghiệp kinh doanh hàng hóa xuất, nhập khẩu) còn băn khoăn nên, hay không nên cất giữ ngoại tệ để khi tỉ giá lên thì bán ra, hưởng chênh lệch. Phóng viên báo Quân đội nhân dân đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Trần Du Lịch, Viện trưởng Viện Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh xung quanh vấn đề này.

Phóng viên (PV): - Thưa Tiến sĩ, ông có thể cho biết những lý do khiến tỉ giá giữa đồng tiền Việt Nam và một số ngoại tệ, nhất là đồng đô-la, gần đây tăng, giảm đột biến, bất thường?

Tiến sĩ Trần Du Lịch: - Trong những năm qua, chính sách ổn định tỉ giá giữa đồng tiền Việt với các loại ngoại tệ, trong đó có đồng đô-la là tương đối ổn định. Trên thực tế, thời gian gần đây, giữa tỉ giá do Nhà nước quy định và việc mua bán ngoại tệ bên ngoài thị trường theo quy định hiện hành chênh lệch không đáng kể (trên dưới 100 đồng VN/1USD). Có những lúc, tỉ giá do Nhà nước công bố ở Ngân hàng Ngoại thương còn cao hơn tỉ giá ngoài thị trường. Tỉ giá trao đổi bên ngoài thấp hơn giá Nhà nước, nền kinh tế khi đó đã có hiện tượng thiếu tiền đồng Việt , thừa tiền ngoại tệ (khoảng tháng 3-2008). Nhưng bắt đầu từ giữa tháng 4, đầu tháng 5-2008, khoảng cách giữa tỉ giá do Nhà nước công bố so với giá bên ngoài có lúc chênh nhau từ 2.000 đến 3.000 đồng/1USD và hình thành hai thị trường: Thị trường chính thức và thị trường “chợ đen”. Đây là một hiện tượng rất xấu, đã xảy ra trong giai đoạn trước đây, khoảng đầu thập niên 80 thế kỷ trước.

Có ba nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này:

Hoạt động thị trường ngoại tệ đang dần ổn định (ảnh chụp lúc 14 giờ ngày tại Ngân hàng Ngoại thương Vietcombank Chi nhánh tại TP Hồ Chí Minh). Ảnh: BẢO CHÂU

Thứ hai, khi Nhà nước công bố tình trạng nhập siêu (trong tháng 4, tháng 5-2008) quá lớn (trong 5 tháng đầu năm 2008, nhập siêu của nước ta lên đến khoảng 12 tỉ đô-la), thì người ta càng nghĩ rằng với mức độ nhập siêu như vậy, nguồn vốn dự trữ ngoại tệ của Nhà nước không đủ bảo đảm. Nó càng đẩy chênh lệch tỉ giá lên cao hơn.

Thứ ba, là do lỗi điều hành. Được phép của Nhà nước, các ngân hàng thương mại trong nước đã mở nhiều điểm giao dịch thu mua ngoại tệ, mà tập trung ở các tiệm kinh doanh mua, bán vàng (riêng ở Thành phố Hồ Chí Minh có hơn 1.100 điểm). Đáng lý ra, những nơi này chỉ được phép thu mua ngoại tệ hộ cho ngân hàng, nhưng không được kinh doanh mua, bán ngoại tệ tại đây. Mua bán tại đó là bất hợp pháp (theo Pháp lệnh ngoại hối). Sau khi cấp phép hoạt động cho các điểm, đại lý thu mua, công tác hậu kiểm của các ngân hàng hầu như không có. Trên thực tế, ở rất nhiều đại lý, điểm thu mua ngoại tệ đã diễn ra tình trạng mua, bán ngoại tệ nằm ngoài sự kiểm soát của Nhà nước, tạo nên một thị trường “đen” về kinh doanh ngoại tệ, vô tình đã tiếp tay cho nạn đầu cơ ngoại tệ để mua, để bán; tạo một thị trường mua, bán ngoại tệ song hành với hệ thống của Nhà nước. Chính vì những thiếu sót trong lĩnh vực này đã gây nên tình trạng đầu cơ ngoại tệ, thao túng thị trường.

Đã vậy, dựa trên tỉ giá của thị trường tự do, công tác thực hiện nghiệp vụ mua, bán ngoại tệ của một số ngân hàng thương mại đã bị biến dạng. Thay vì áp dụng biên độ tỉ giá do Nhà nước quy định, họ đã áp dụng giá của thị trường tự do thông qua các dạng phí giao dịch…

Chính phủ đã nắm rõ tình hình này và đã có những biện pháp mạnh để chấn chỉnh. Cuộc đối thoại trực tuyến mới đây giữa Thủ tướng Chính phủ với một số tổ chức tài chính khu vực qua các điểm cầu Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Xin-ga-po, Hồng Công đã công khai rõ quan điểm Việt Nam không phá giá đồng tiền; công bố lượng dự trữ ngoại tệ hiện tại của Việt Nam là hơn 20 tỉ đô-la… Với thông điệp đó, thị trường ngoại tệ nước ta đã dần ổn định lại.

PV: - Tâm lý cất giữ ngoại tệ trong dân, doanh nghiệp và việc sử dụng đô-la để giao dịch kinh doanh, mua, bán trong xã hội sẽ dẫn đến hậu quả ra sao, thưa Viện trưởng?

Tiến sĩ Trần Du Lịch: Tôi cho rằng, sử dụng, kinh doanh mua, bán ngoại tệ phải theo thông lệ quốc tế và các nước. Không được để đô-la hóa nền kinh tế. Chỉ có Nhà nước và các tổ chức do Nhà nước chỉ định mới được quản lý, cất giữ ngoại tệ, còn tất cả mọi thành phần kinh tế khi giao dịch mua, bán với nhau phải thanh toán bằng tiền đồng Việt . Không sử dụng ngoại tệ làm đồng tiền thanh toán. Ngoại tệ chỉ dành cho thanh toán quốc tế, còn thanh toán trong nước nhất nhất phải sử dụng đồng tiền Việt . Nhà nước cần chấn chỉnh ngay tình trạng nhiều cửa hàng mua, bán trong nước ghi, niêm yết giá bán hàng (kể cả các cửa hàng ăn uống) bằng tiền đô-la; trong cơ cấu thanh toán quốc tế của Việt Nam nên sử dụng một “rổ” ngoại tệ, nghĩa là được phép thanh toán bằng nhiều loại ngoại tệ khác ngoài đô-la như: Euro, bảng Anh, yên Nhật…, chứ không nên chỉ dựa vào đồng đô-la.

Như trên đã phân tích, theo quy luật cung cầu của thị trường, thị trường sẽ quyết định tất cả. Một khi Nhà nước khống chế, cắt giảm được lạm phát, đồng tiền Việt không mất giá thì người dân sẽ không cất giữ ngoại tệ nữa. Hiện chênh lệch giữa lãi suất của tiền đồng Việt và đồng đô-la là khoảng 10% (18%/năm đối với VND và 8%/năm đối với USD). Vấn đề quan trọng là trong điều hành, như Thủ tướng Chính phủ đã công bố, không phá giá đồng tiền Việt Nam, khi giá đô-la trên thị trường có biến động, Nhà nước cần can thiệp ngay, người dân sẽ tin và hiển nhiên họ sẽ không cất giữ đô-la.

Đối với người dân, tôi khuyên không nên kinh doanh mua, bán đô-la. Kinh doanh trên lĩnh vực này độ rủi ro rất cao, mà trình độ người dân Việt hiện chưa đủ để tham gia kinh doanh trên thị trường hối đoái quốc tế. Chúng ta đã có bài học kinh doanh chứng khoán theo phong trào, đừng để người dân lặp lại sai lầm ấy với ngoại tệ…

PV: - Xin cám ơn Viện trưởng.

VĂN DŨNG (thực hiện)