Thủ tướng Nhật Bản Sin-dô A-bê

Đúng như dự đoán, ông Sin-dô A-bê, người đã giành được chiến thắng trước Ngoại trưởng Ta-rô A-sô và Bộ trưởng Tài chính Ta-ni-ga-ki trong cuộc bầu cử của đảng Dân chủ Tự Do (LDP) cầm quyền hôm 20-9 vừa qua, đã trở thành tân thủ tướng Nhật Bản, thay thế ông Côi-dư-mi hết nhiệm kỳ. Cuộc đua đã kết thúc, song chặng đường trước mắt của ông A-bê không phải được trải đầy hoa bởi những vấn đề đối nội và đối ngoại mà Nhật Bản đang vướng mắc hiện nay vẫn còn khá gai góc.

Trở thành thủ tướng trẻ nhất của Nhật Bản, đồng thời là thủ tướng đầu tiên sinh ra sau Chiến tranh thế giới thứ hai, ở tuổi 52, ông A-bê đầy hào hứng khi cam kết sẽ biến Nhật Bản thành một đất nước đầy ắp những thời cơ, thân thiện và năng động. Trong vô vàn những thách thức đối nội mà tân thủ tướng phải đối mặt, trọng trách vực dậy nền kinh tế Nhật sau một thời gian dài trì trệ, một trong số những “di sản” dang dở mà cựu Thủ tướng Côi-dư-mi còn chưa kịp hoàn thiện, thực sự là sứ mệnh không hề giản đơn. Hàng loạt vấn đề tài chính của Nhật Bản, từ thâm hụt ngân sách chính phủ cho tới khủng hoảng tiền lương, đều là những thử thách gai góc đối với Nội các mới của ông A-bê.

Dưới thời cựu Thủ tướng Côi-dư-mi, kế hoạch tư nhân hóa hệ thống bưu điện Nhật Bản, một cơ cấu kinh tế cồng kềnh trị giá hơn 5000 tỷ USD, cùng với việc nắm quyền kiểm soát ngân khố từ các dịch vụ dân sự, sử dụng chính quyền để sắp xếp hợp lý hóa bộ máy công quyền khổng lồ và cắt giảm các khoản chi tiêu trong lĩnh vực hành chính công, được xem là những bước đi quyết định giúp vực dậy nền kinh tế Nhật. Tài chèo lái của ông Côi-dư-mi đã mang lại những thành quả đáng ghi nhận chỉ số Nikkei trên thị trường chứng khoán đã tăng đều trở lại trong vòng 3 năm qua. GDP của Nhật cũng đã tăng hơn 3% trong năm 2005 và có những dấu hiệu cho thấy thời kỳ lạm phát kéo dài suốt 5 năm qua của nước Nhật đã chấm dứt. Thế nhưng, để làm được điều này, ông Côi-dư-mi đã phải dũng cảm đối mặt với không ít lời chỉ trích ngay trong nội bộ đảng LDP cầm quyền. Việc cắt giảm các dự án công không làm cho một số thành viên LDP hài lòng vì họ phải trì hoãn sáng kiến về vấn đề tiền lương, kế hoạch làm đường giao thông và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Bên cạnh đó, kế hoạch tư nhân hóa hệ thống bưu điện của ông Côi-dư-mi, mặc dù đã bước đầu mang lại hiệu quả, song có nhiều ý kiến cho rằng động thái trên sẽ làm gia tăng tỷ lệ thất nghiệp và làm xói mòn sự ủng hộ của các thành viên LDP vào người lãnh đạo.

Câu hỏi đặt ra là, liệu tân Thủ tướng A-bê có đủ dũng cảm đối mặt với những chỉ trích tương tự khi quyết theo đuổi đường lối của người tiềm nhiệm? Liệu ông đã sẵn sàng cho những ý tưởng cải cách táo bạo nhằm duy trì tốc độ tăng trưởng trung bình 3%/năm cho nền kinh tế Nhật? Trước mắt, để khẳng định quyết tâm cải cách mạnh bạo, ông A-bê tuyên bố sẽ tự cắt giảm 30% lương của thủ tướng và 10% lương của các thành viên nội các để làm gương cho nỗ lực cắt giảm những khoản chi tiêu không cần thiết. Hiện nay, mức lương trung bình của thủ tướng Nhật Bản vào khoảng 41 triệu yên/năm (tương đương 357.000 USD). Một số nhà phân tích cho rằng, đây có thể là bước khởi đầu cho các động thái cải cách cơ cấu kinh tế, hành chính, phúc lợi xã hội sắp tới mà ông A-bê sẽ tiến hành trong nhiệm kỳ của mình.

Một thách thức không kém phần nặng nề khác là lĩnh vực đối ngoại. Từng trải qua khá nhiều cương vị chủ chốt trong LDP cũng như trong chính quyền của nhiều đời thủ tướng Nhật Bản, am hiểu sâu sắc các vấn đề đối ngoại, tân Thủ tướng A-bê chủ trương kế thừa đường lối ngoại giao mà cựu Thủ tướng Côi-dư-mi vạch ra. Cuốn sách “Hướng tới một đất nước tươi đẹp” mà ông A-bê xuất bản mới đây cho thấy chính phủ mới sẽ nỗ lực mang lại những bước đột phá trong quan hệ đối ngoại và xây dựng một nước Nhật Bản gần gũi và thân thiện hơn với thế giới. Bên cạnh việc tiếp tục thắt chặt mối quan hệ đồng minh Nhật-Mỹ, điều quan trọng hơn cả là ông A-bê phải tìm cách cải thiện mối quan hệ với hai nước láng giềng Trung Quốc và Hàn Quốc hiện đang trong trạng thái “băng giá” do những vấn đề lịch sử để lại, trong đó có việc tranh chấp chủ quyền đối với một số hòn đảo và các chuyến viếng thăm gây tranh cãi của cựu Thủ tướng Côi-dư-mi tới ngôi đền Y-a-sư-cư-ni, nơi thờ các nạn nhân trong Chiến tranh thế giới thứ hai, trong đó có cả những tội phạm chiến tranh.

Ngay sau khi nắm giữ cương vị thủ tướng, ông A-bê đã đưa ra chính sách “gương vỡ lại lành” nhằm làm “tan băng” trong quan hệ với Trung Quốc và Hàn Quốc. Để tránh lặp lại “điểm nhạy cảm” của người tiền nhiệm, ngay từ khi ra tranh cử chức Chủ tịch LDP, ông A-bê đã không nhắc tới việc liệu ông sẽ thăm đền Y-a-sư-cư-ni hay không. Điều đó cho thấy tân Thủ tướng Nhật khá thận trọng trong từng động thái ngoại giao trước sự theo dõi từ những người láng giềng châu Á. Một số nhà phân tích cho rằng, bên cạnh việc "làm lành" với hai quốc gia trên, Nhật Bản trong tương lai gần sẽ xem châu Á như một bàn đạp phát triển kinh tế và hợp tác an ninh. Bằng chứng là việc ông A-bê tuyên bố sẽ chọn một nước châu Á làm điểm đến cho chuyến công du nước ngoài đầu tiên với tư cách thủ tướng.

Trong chính sách đối với châu Á, những năm gần đây Nhật Bản luôn trú trọng phát triển quan hệ với Việt Nam, trở thành nhà đầu tư lớn vào thị trường Việt Nam và là nhà cung cấp viện trợ phát triển lớn nhất cho Việt Nam. Lãnh đạo hai nước đã từng xác định tiếp tục thúc đẩy quan hệ Việt - Nhật theo hướng "đồng hành đồng tiến, đối tác tin cậy, ổn định lâu dài". Quan hệ giữa Việt Nam với quốc gia có nền kinh tế lớn nhất châu Á này đang ngày càng đơm hoa kết trái và, như người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lê Dũng nói ngay sau khi có tin ông A-bê trúng cử Thủ tướng Nhật Bản rằng, hy vọng quan hệ giữa hai nước sẽ tiếp tục được tăng cường và phát triển hơn nữa vì hoà bình, ổn định, hợp tác và phát triển của khu vực và trên toàn thế giới.

Phải đối mặt với không ít khó khăn trong lĩnh vực đối nội và đối ngoại sau khi nhậm chức, tân Thủ tướng A-bê còn phải bận rộn với một loạt thử thách, từ cuộc bầu cử bổ sung tại Hạ viện, các cuộc bầu cử chính quyền địa phương từ tháng 10 năm nay, đến cuộc bầu cử Thượng viên vào mùa hè 2007. Con đường tương lai của ông A-bê sẽ chỉ thuận lợi khi LDP tiếp tục giành được lợi thế trong cuộc đương đầu với các đảng đối lập sắp tới./.

LINH AN