Từ lâu, đồng bằng sông Cửu Long đã trở thành một trong những “vựa tôm” lớn nhất cả nước. Con tôm giúp nhiều gia đình từ chỗ nghèo khó được đổi đời và cũng làm không ít người tán gia, bại sản vì nuôi phải giống tôm kém chất lượng. Mỗi mùa vụ, người nông dân nơi đây lại bị ám ảnh, canh cánh nỗi lo chất lượng tôm giống. Bởi chất lượng tôm giống là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu quyết định “thành-bại” của vụ nuôi tôm.

Nỗi lo chưa dứt

Hiện nay, các tỉnh Kiên Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Cà Mau đang bị thiệt hại nặng do tôm chết hàng loạt. Nghiêm trọng nhất là tại tỉnh Cà Mau, nơi có diện tích khoảng 34.000ha tôm sú bị bệnh và chết, tập trung ở các huyện trọng điểm như: Cái Nước, Đầm Dơi, Năm Căn, Ngọc Hiển... với mức độ thiệt hại từ 10 đến 70%. Nguyên nhân được xác định chủ yếu do ảnh hưởng của thời tiết kết hợp không khí lạnh thất thường và chất lượng con giống kém chất lượng.

Anh Hoàng Xuân Đức, một người nuôi tôm lâu năm ở xã Hiệp Thành (thị xã Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu) than thở: năm nào cứ đến vụ nuôi tôm, tôi cũng phải tất bật chạy lo tìm nguồn tôm giống. Mới vụ vừa qua do thiếu tôm giống thả nuôi, anh đành phải mua thêm tôm giống để thả cho đủ diện tích. Không ngờ số tôm đó nuôi được gần 2 tháng bỗng dưng chết. Ước tính khoản thiệt hại của anh mất hơn 70 triệu đồng.

Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, một số nông dân ở Hiệp Thành đã phải bỏ quê lên thành phố Hồ Chí Minh kiếm việc làm do nuôi tôm thất bại, trong đó có nguyên nhân từ việc tôm giống kém chất lượng. Ông Võ Văn Tiến ở huyện Cái Nước (tỉnh Cà Mau) lâm cảnh dở khóc dở cười: “Chẳng hiểu sao tôm vụ này gia đình tôi nuôi hoài mà không thấy lớn, mặc dù tôi thực hiện đúng kỹ thuật. Tôm người ta nuôi bị chết, còn mình, tôm không chết nhưng cứ kiểu này thì cũng lỗ nặng”.

Tôm xuất khẩu ở huyện Ba Tri, Bến Tre. Ảnh: Đặng Kiên

Tôm giống kém chất lượng là do nhiều cơ sở sản xuất giống tại địa phương chưa thực hiện đầy đủ quy trình sản xuất tôm giống sạch bệnh, nên chất lượng con giống chưa cao. Thêm vào đó, công tác kiểm dịch tôm giống ở các tỉnh trong khu vực vẫn còn nhiều bất cập, chưa chặt chẽ. Mặc dù một số tỉnh đã tổ chức công tác kiểm tra chất lượng tôm giống nhưng tình trạng tôm giống kém chất lượng được bán trôi nổi khá lớn trên thị trường. Hơn nữa, việc công bố chất lượng con giống cũng như khai báo kiểm dịch trước khi xuất bán chưa được các cơ sở sản xuất, đại lý cung cấp tôm giống thực hiện nghiêm. Người nuôi thường có tâm lý tham rẻ, chủ quan, ít đem tôm giống đi kiểm dịch trước khi thả nuôi do đó tôm giống xấu vẫn có “đất” để tồn tại, một số địa phương lại lúng túng trong xử lý.

Hiện nay, mỗi năm khu vực ĐBSCL cần khoảng 22 đến 25 tỷ con tôm giống. Trong khi nguồn tôm giống ở các địa phương chỉ đáp ứng khoảng 30-35%, còn lại phải mua từ các tỉnh miền Trung. Thực tế nhiều năm qua, tỷ lệ tôm sú giống từ các tỉnh miền Trung do các đại lý cung cấp thường nhiễm bệnh rất cao, chiếm khoảng 65-70%. Công tác quản lý, kiểm soát chất lượng tôm giống nhằm hạn chế thiệt hại cho người nuôi tôm hiện vẫn chưa được các địa phương quan tâm. Nguồn tôm giống chủ yếu vẫn do người dân tự mua thả nuôi, lượng tôm sú giống được kiểm dịch chỉ chiếm 35%. Kết quả kiểm tra mẫu tôm giống mới đây tại Bạc Liêu trong tổng số 728 mẫu thì có hơn 50% mẫu bị nhiễm bệnh, trong đó: 12 mẫu nhiễm đốm trắng, 21 mẫu nhiễm đầu vàng và 334 mẫu nhiễm vi-rút MBV (bệnh còi).

Lời giải cho vùng tôm

Ông Nguyễn Văn Trọng, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản 2 cho biết, Viện đã thực hiện một số đề tài nghiên cứu khoa học trong sản xuất giống, đặc biệt là sản xuất tôm giống sạch bệnh, hiện đã thành công bước đầu. Một số tôm bố mẹ nuôi từ khi còn là ấu trùng hiện đã sinh sản. Tuy nhiên, tỷ lệ tôm sống còn thấp. Viện đang đề nghị tiếp tục đề tài nghiên cứu, bởi việc chủ động sản xuất được giống tôm sạch bệnh là yếu tố quan trọng hàng đầu, quyết định tới năng suất, chất lượng tôm nuôi. Năm 2008, Viện sẽ triển khai thực hiện một số đề tài: nghiên cứu quy trình công nghệ sản xuất nhân tạo tôm sú bố mẹ và tôm sú giống sạch bệnh, quy trình công nghệ sản xuất tôm sú sạch bệnh từ tôm tự nhiên, nghiên cứu phát triển một số giải pháp kỹ thuật tăng hiệu quả cho hệ thống nuôi thâm canh tôm sú tại Việt Nam…

Cùng với giải pháp nghiên cứu chủ động sản xuất nguồn tôm giống bảo đảm chất lượng, đáp ứng nhu cầu chăn nuôi của người nông dân, công tác quản lý chất lượng, nguồn gốc, xuất xứ con giống cần được các địa phương thực hiện kiên quyết, triệt để hơn nữa. Đối với những trường hợp phát hiện tôm giống bị bệnh, kém chất lượng, nên thực hiện biện pháp tiêu hủy thay cho việc chỉ yêu cầu các đại lý cung cấp thu hồi, chữa bệnh rồi lại tiếp tục cung cấp ra thị trường, gây thiệt hại cho người nông dân. Đồng thời, công tác quản lý các cơ sở kinh doanh thức ăn, thuốc thú y phục vụ thủy sản để ngăn ngừa tình trạng kinh doanh thức ăn, thuốc kém chất lượng, ảnh hưởng tới chất lượng nguồn tôm thương phẩm. Đây cũng là tiền đề nhằm góp phần xây dựng uy tín, chất lượng, thương hiệu tôm Việt trên thị trường thế giới. Khi đó, người nông dân mới hạn chế được nguy cơ thiệt hại, rủi ro mỗi mùa nuôi tôm đến.

Nguyễn Kiểm