QĐND - Kết thúc thập kỷ đầu tiên của thế kỷ 21, châu Phi đã bỏ lại đằng sau thời kỳ u ám và đen tối. Từ một lục địa đầy đau thương, vượt qua ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, kinh tế châu Phi đã lấy lại đà tăng trưởng 5%/năm như thời kỳ từ năm 2000 đến năm 2008. Điều này dường như minh chứng cho việc châu Phi tự vượt qua chính mình để trở thành một trong những động lực của nền kinh tế toàn cầu.

Theo đánh giá của IMF dựa trên cơ cấu dân số dự phòng và tác động của cơ cấu dân số vào lực lượng lao động và năng suất lao động thì tiềm năng của 11 nền kinh tế lớn nhất châu Phi (Ai Cập, Ma-rốc, Xu-đăng, Ê-ti-ô-pi-a, Kê-ni-a, Tan-da-ni-a, U-gan-đa, CHDC Công-gô, Ni-giê-ri-a, Nam Phi và Dim-ba-bu-ê) sẽ tạo ra GDP của toàn châu Phi đạt 13.000 tỷ USD vào trước năm 2050.

Một góc thủ đô Nai-rô-bi của Kê-ni-a. Ảnh: businessdailyafrica.com

Sẽ tiếp tục có nhiều thay đổi nhanh chóng ở châu Phi trong thời gian tới. Sau khủng hoảng tài chính thế giới, châu Phi đang lấy lại niềm tin của nhiều nhà đầu tư. Theo thống kê của Ngân hàng Thế giới (WB), dòng vốn đầu tư đổ vào châu Phi ước đạt 55 tỷ USD năm 2010, so với 49 tỷ USD năm 2007. Các công ty đa quốc gia cũng sẵn sàng thay đổi tư duy khi một số chính trị gia vẫn suy nghĩ coi châu Phi là một địa điểm từ thiện. Hãng Sojitz đã có mặt tại Ăng-gô-la, Ni-giê-ri-a và Ga-bông. Tập đoàn Tata của Ấn Độ đầu tư 1 tỷ USD sản xuất xe buýt tại Kê-ni-a, Dăm-bi-a và An-giê-ri. Walmart đã mua lại hệ thống Massmart Holdings Inc của Nam Phi với giá 4,6 tỷ USD để thâu tóm 290 cửa hàng tại 13 nước châu Phi. Đây là một trong những thương vụ sáp nhập lớn nhất của Walmart để thực hiện mong muốn phục vụ cho khoảng 40% dân số của lục địa châu Phi đang sống ở các đô thị, tỷ lệ này gần bằng với Trung Quốc và lớn hơn Ấn Độ. Hiện tại, châu Phi có hơn 50 thành phố với dân số khoảng 1 triệu dân, tương đương với Tây Âu hiện nay. Vì vậy đây chính là “nơi đổ bộ” của các nhà đầu tư khi châu Phi không còn là “lục địa vô vọng”.

Các quốc gia châu Phi phần lớn đều là những nước đang hoặc chậm phát triển nên nhu cầu nhập khẩu của châu Phi rất lớn, gần 200 tỷ USD/năm. Cơ cấu nhập khẩu của các nước châu Phi khá đa dạng và nhìn chung phù hợp với cơ cấu xuất khẩu hàng của Việt Nam như máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất, các sản phẩm điện, điện tử, cơ khí, các sản phẩm công nghệ cao đến các mặt hàng thiết yếu phục vụ đời sống nhân dân như hàng giày dép (châu Phi nhập 600 triệu đôi/năm), dệt may, thực phẩm, dược phẩm, hàng tiêu dùng. Nhằm giảm thiểu việc nhập khẩu và tránh bị phụ thuộc vào các nước xuất khẩu, các nước châu Phi có mong muốn liên doanh hợp tác sản xuất tại bản địa. Vì vậy, các doanh nghiệp Việt Nam cần mạnh dạn nghiên cứu hướng đầu tư tại chỗ để tận dụng nguồn nguyên liệu, lao động địa phương và hưởng các ưu đãi về thuế và phi thuế quan mà Mỹ, EU dành cho các nước châu Phi hoặc các ưu đãi nội vùng.

Nhìn vào cơ cấu kinh tế của châu Phi, chúng ta thấy còn rất nhiều lĩnh vực mà doanh nghiệp Việt Nam có “đất để dụng võ”, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Sự thiếu vắng trên thị trường những mặt hàng vật liệu xây dựng, các loại máy sản xuất nông nghiệp cầm tay, đồ gỗ dân dụng hoặc cao hơn là các thiết bị điện tử dân dụng, xe máy, xe đạp… cũng có thể là những gợi ý cho các doanh nghiệp tiến tới lập các cơ sở sản xuất tại chỗ hoặc thiết lập hệ thống phân phối sản phẩm ở lục địa châu Phi. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cần nghiên cứu khả năng triển khai các dự án liên danh hoặc thuê đất lập trang trại trồng lúa, cây công nghiệp, các loại cây trái mang lại hiệu quả kinh tế cao đáp ứng nhu cầu của châu Phi hiện nay và để xuất khẩu. Nếu những dự án dưới dạng này được thực hiện, Việt Nam sẽ giúp các nước châu Phi bảo đảm an ninh lương thực và thực hiện được Mục tiêu thiên niên kỷ của Liên hợp quốc.

Hội thảo quốc tế Việt Nam – châu Phi lần thứ 2 (8-2010) với sự tham gia của 30 nước châu Phi và 16 tổ chức quốc tế đã tạo ra cơ chế hợp tác thường xuyên giữa Việt Nam và châu Phi trong giai đoạn 2011- 2020. Hội thảo đã thể hiện quyết tâm của các bộ, ngành, doanh nghiệp Việt Nam và châu Phi trong việc thúc đẩy hợp tác cùng phát triển, tận dụng hiệu quả thị trường, tiềm năng và thế mạnh của nhau. Cần phải khẳng định rằng, Chính phủ đang tích cực tạo hành lang pháp lý và các điều kiện thuận lợi để hợp tác với châu Phi, còn các doanh nghiệp mới thực sự là các chiến sĩ xung kích, chủ động tham gia và phát triển quan hệ thương mại với các nước này. Thị trường châu Phi có tiềm năng lớn. Do vậy, sẽ có rất nhiều cơ hội mới để doanh nghiệp khai thác, vấn đề hiện nay phụ thuộc vào quyết tâm và sự nhanh nhạy của doanh nghiệp, doanh nhân đối với thị trường này.

Cao Vũ Mai