PGS.TS Lưu Đức Hải, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng)

Ứng dụng hệ thông tin địa lý (GIS) đã được đưa vào Việt từ hơn 10 năm nay nhưng hiệu quả đạt được vẫn còn rất hạn chế. Mặc dù vậy, sau khi Thủ tướng Chính phủ có chỉ thị 09/2008/CT-TTg đề cập đến việc cần thiết phải xây dựng GIS cũng như Luật Quy hoạch đô thị đang được Quốc hội xem xét sẽ tạo hành lang cơ chế chính sách cho sự phát triển của GIS.

Phóng viên Báo Quân đội nhân dân đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Lưu Đức Hải, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) về khả năng, triển vọng ứng dụng GIS ở Việt Nam.

GIS ứng dụng được cho nhiều ngành

- Nếu được ứng dụng rộng rãi trên phạm vi cả nước, GIS có thể phục vụ được cho những ngành nào, thưa ông?

- Ứng dụng GIS rất rộng, ngành nào cũng có thể ứng dụng được miễn là những thông tin của ngành đó cần được thể hiện trên bản đồ. GIS là hệ thông tin địa lý, nghĩa là có địa hình, có các yếu tố trên bản đồ. Hệ thống này khác với vẽ bản đồ bình thường ở chỗ trên bản đồ muốn đưa thông tin vào thì viết lên bản in giấy, ví dụ như một khu đất diện tích 50ha, mật độ xây dựng 100 người/ha thì phải viết thông tin đó trên bản đồ còn khi ứng dụng GIS, kết nối với phần mềm công nghệ tin học, các thao tác tìm kiếm thông tin sẽ được thể hiện trên máy tính, thuận lợi hơn rất nhiều cho việc tra cứu. Dữ liệu đã được số hóa, cập nhật số liệu và đưa vào hệ thông tin, thay vì vừa phải xem bản đồ vừa phải mở một tập tài liệu thì tất cả thông tin, cơ sở dữ liệu đều được thể hiện trên chương trình.

- Để bắt đầu triển khai GIS cần phải chuẩn bị yếu tố gì, thưa ông?

- Muốn thực hiện hệ thông tin địa lý đầu tiên phải có thu thập dữ liệu đầu vào, sau đó phải xác định đầu ra cung cấp cho ai? Để làm gì? Mức độ cụ thể của bản đồ phụ thuộc cơ sở dữ liệu ban đầu và phần mềm GIS lựa chọn bởi vì có nhiều hình thức xây dựng phần mềm khác nhau, nhiều công cụ khác nhau, tùy theo mức độ tiên tiến của phần mềm mà có thể kết nối được nhiều hay ít thông tin.

- Hiện nay việc ứng dụng GIS đã được thực hiện ở mức độ nào, thưa ông?

- Ứng dụng GIS đang bắt đầu từ chương trình quản lý đất đai (VLAP) thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường. Đối với ngành địa chính từ trước đến nay quản lý chủ yếu qua bản đồ giấy, từ khi có Luật Đất đai mới bắt đầu quản lý bằng phần mềm.

Bộ Xây dựng đã ứng dụng GIS trong quy hoạch đô thị, một trong những ngành liên quan nhiều đến bản đồ. Quy hoạch đô thị bao gồm nhiều yếu tố trong đó có cả đất đai. Trong đô thị có đất, nhà ở, giao thông, bảo vệ môi trường, cấp-thoát nước… Vì vậy, quản lý đô thị là tổng hợp, những ngành khác sẽ cung cấp cơ sở dữ liệu cho quản lý đô thị. Chúng ta đang tiến hành ứng dụng GIS song song ở nhiều bộ, ngành khác nhau, trong đó có hai bộ quan trọng là Bộ Xây dựng và Bộ Tài nguyên và Môi trường, ngoài ra còn có chính quyền các địa phương. Để ứng dụng GIS một cách rộng rãi, Trung ương cần đóng vai trò hướng dẫn, tạo ra cơ chế chính sách, vì thế phải đưa GIS vào các văn bản quy phạm pháp luật. Luật Xây dựng đã có đề cập đến nhưng chưa cụ thể. Hiện nay Luật Quy hoạch đô thị đang được Quốc hội xem xét và có thể được thông qua vào năm sau. Khi đó vấn đề ứng dụng công nghệ hiện đại trong quản lý quy hoạch đô thị sẽ được đưa vào luật.

Chia sẻ và cập nhật dữ liệu nhanh chóng

- Ứng dụng GIS sẽ mang đến những tiện ích đặc biệt gì so với quản lý trên bản đồ giấy như hiện nay, thưa ông?

- Tiện ích trước hết là cơ sở dữ liệu thống nhất trong toàn quốc, tạo ra kết nối giữa Trung ương và địa phương và đưa hệ thống dữ liệu lên bản đồ kỹ thuật số. Việc lưu trữ thông tin không phải cồng kềnh với hàng kho giấy tờ như hiện nay mà bảo quản bằng kỹ thuật số. Chia sẻ, truyền tải thông tin giữa các nơi rất nhanh. Cập nhật số liệu nhanh chóng và tiện lợi. Khi GIS được ứng dụng có thể tiết kiệm được 5 đến 10 lần thời gian tìm thông tin so với cách thông thường hiện nay.

- Ông có thể cho biết một số địa phương hiện đang ứng dụng GIS và hiệu quả bước đầu ở các địa phương này?

- Hiện nay đang ứng dụng GIS ở một số đô thị: Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Định, Đà Lạt (Lâm Đồng), Huế (Thừa Thiên-Huế,… Nhưng mới chỉ mang tính thí điểm. Mỗi địa phương ứng dụng vào các ngành khác nhau. Có địa phương ứng dụng về quản lý đất đai, có nơi lại gắn kết với giao thông, chiếu sáng, cây xanh, hoặc gắn kết giữa nhà và đất. Như vậy có thể thấy, GIS phục vụ các nhu cầu đa dạng của người dân, doanh nghiệp cũng như nhu cầu các cơ quan quản lý nhà nước.

- Chương trình Hiện đại hóa hệ thống đất đai Việt Nam (VLAP) đặt ra mục tiêu đến năm 2013 sẽ hoàn thành trên 9 tỉnh, thành phố, sau đó sẽ triển khai tiếp, vậy GIS có đặt ra mục tiêu, hoặc một thời hạn gì cụ thể không, thưa ông?

- GIS chưa có dự án nào với quy mô lớn như chương trình VLAP, mới chỉ có dự án cụ thể ở một số địa phương hoặc đơn vị nghiên cứu như dự án đang thực hiện ở Viện Kiến trúc, Quy hoạch Đô thị và Nông thôn. Hiện nay mới đang xây dựng và đề xuất một dự án. Dự án này đang trong giai đoạn đệ trình lên các cơ quan có thẩm quyền để xem xét phê duyệt.

Người dân là đối tượng phục vụ của GIS

- Người dân có được tiếp cận với hệ thống thông tin của GIS hay chỉ phục vụ cho cơ quan quản lý?

- Nếu cơ sở dữ liệu phục vụ cho lợi ích chung người dân thì có thể tiếp cận được, còn nếu số liệu mang tính bảo mật thì không chỉ người dân mà cả những cơ quan không có trách nhiệm cũng không thể tiếp cận. Ví dụ người dân có thể mở máy ra và xem nhà mình có trúng vào quy hoạch hay không, các cơ quan công quyền không phải cử người đến tận nơi để thông báo. Được tiếp cận hay không phụ thuộc vào tính chất, độ mật của số liệu.

- Với một hệ thống kỹ thuật hiện đại như GIS, để vận hành được cần có người am hiểu kỹ thuật. Chúng ta đã có chuẩn bị về nhân lực cho việc ứng dụng công nghệ này như thế nào, thưa ông?

- Để ứng dụng được GIS cần có sự tham gia của nhà đào tạo, nhà cung cấp phần mềm… Nhà cung cấp phần mềm vừa cung cấp phần mềm vừa cung cấp khóa để bảo vệ, chặn không cho thông tin lọt ra được. Còn nhà đào tạo sẽ cung cấp con người để ứng dụng công nghệ GIS. Chúng tôi đã tổ chức hội thảo để phối hợp các nhà, những yếu tố cơ bản cho GIS. Còn một nhà nữa là người dân, đó là đối tượng phục vụ của GIS, doanh nghiệp hay cơ quan quản lý cuối cùng cũng để cung cấp dịch vụ cho người dân.

- Đã có tính toán nào về chi phí để thực hiện GIS trên phạm vi cả nước chưa, thưa ông?

- Chi phí tùy theo từng dự án, hiện nay chưa bàn đến dự án quy mô lớn, mới chỉ nêu vấn đề để các bên kết nối với nhau và để đưa vào các văn bản pháp quy. Theo chúng tôi được biết chi phí ứng dụng GIS ở một số nước trên thế giới cũng không nhỏ, như trung tâm GIS của tiểu bang Arizona của Mỹ chi phí xây dựng đã lên đến 6 triệu USD, họ có cả một tòa nhà trang bị màn hình khổng lồ có thể quay được 180 độ, chia sẻ thông tin trên toàn thế giới.

- Xin cảm ơn ông!

ĐỖ MẠNH HƯNG (thực hiện)