Kênh dẫn nước từ hồ Ea Súp Thượng

Anh Ngô Xuân Quyền, Phó phòng Kinh tế huyện cho biết, diện tích lúa nước vụ Hè Thu toàn huyện đạt gần 7.000 ha, năm nào mưa thuận gió hòa thì còn có thu, nếu trời làm mưa lũ, hoặc hạn hán là khó tránh khỏi thất bát. Vì thế, việc Nhà nước đầu tư, xây dựng công trình thủy lợi Ea Súp Thượng đã đáp ứng được nỗi khát khao từ bao đời nay của người dân Ea Súp. Từ công trình này không chỉ giúp nông dân mở rộng diện tích canh tác, đa dạng hóa cây trồng vật nuôi, mà điều quan trọng hơn là chuyển đổi gần 7 nghìn ha lúa nước một vụ bấp bênh sang sản xuất 2 vụ ăn chắc. Ngoài ra, công trình thủy lợi Ea Súp Thượng còn bảo đảm nguồn nước sinh hoạt cho khoảng 20 nghìn hộ dân; góp phần điều tiết lũ về mùa mưa và chống hạn về mùa khô. Nhằm khai thác hiệu quả công trình thủy lợi này, huyện Ea Súp đã lập kế hoạch và được UBND tỉnh Đắc Lắc chấp thuận cho khai hoang mở rộng thêm 10 nghìn ha đất sản xuất nông nghiệp, tiếp nhận thêm 25 nghìn dân xây dựng kinh tế mới, nâng dân số toàn huyện đến năm 2010 lên hơn 75 nghìn người.

Công trình thủy lợi Ea Súp Thượng được khởi công xây dựng năm 2002 và hoàn thành các hạng mục chính gồm hồ, đập vào năm 2005 với tổng kinh phí đã đầu tư lên tới 610 tỷ đồng. Hồ thủy lợi Ea Súp Thượng có dung tích thiết kế gần 150 triệu m3 nước, trong đó dung tích hữu ích 140 triệu m³ nước, sẽ bảo đảm nước tưới cho 9.200ha cây trồng. Trong đó kênh chính Đông tưới 2.700ha, và kênh chính Tây tưới 6.500ha. Tuy nhiên, do việc đầu tư xây dựng hệ thống kênh không kịp thời, nên mặc dù hồ thủy lợi đã hoàn chỉnh và tích đủ nước theo dung tích thiết kế, nhưng chưa thể đưa nước vào đồng đã gây lãng phí rất lớn cả về nguồn vốn đầu tư xây dựng công trình và tài nguyên nước. Theo phản ánh của Công ty Khai thác công trình thủy lợi Đắc Lắc, mặc dù Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN và PTNT) đã tiến hành bàn giao công trình cho địa phương quản lý và khai thác từ đầu năm 2005, nhưng do các tuyến kênh chưa được đầu tư hoàn chỉnh, nên công trình thủy lợi Ea Súp Thượng mới chỉ tưới được 1.400ha lúa, chỉ bằng 15% so với năng lực tưới theo thiết kế.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, cho đến thời điểm này, khi mà các hạng mục chính với kinh phí đầu tư lên tới 610 tỷ đồng, đã đưa vào khai thác nhưng tuyến kênh chính Đông chưa xây dựng hoàn chỉnh; còn tuyến kênh chính Tây vẫn trong giai đoạn chỉnh sửa thiết kế. Được biết, tuyến kênh chính Đông có chiều dài 24 km, để đưa được nước từ kênh chính vào tưới cho 2.700ha cây trồng thuộc các xã Ea Lê, Ea Bung, Ea Rốc và Ea Nvê cần xây dựng 46 kênh dẫn nước. Trong khi đó, theo quy định về đầu tư xây dựng ở công trình này, thì kênh chính và những kênh dẫn nước vào cánh đồng có diện tích từ 150ha lúa nước trở lên do Bộ NN và PTNT đảm nhiệm; kênh dẫn nước vào cánh đồng có diện tích dưới 150ha sẽ do tỉnh Đắc Lắc đầu tư. Hiện nay, trên tuyến kênh này Bộ NN và PTNT đã đầu tư xây dựng kênh chính và 6 kênh dẫn nước, còn 40 kênh dẫn nước với kinh phí xây dựng 30 tỷ đồng, do tỉnh Đắc Lắc đầu tư lại chưa được triển khai. Vì thế cả tuyến kênh chính Đông mới chỉ tưới được cho 1.400ha lúa. Ngay cả trong kế hoạch phát triển thủy lợi năm 2005 đến 2010 của tỉnh Đắc Lắc cũng chưa hề tính đến việc đầu tư xây dựng hoàn chỉnh tuyến kênh chính Đông. Điều này cũng có nghĩa là dòng nước qúy báu từ hồ Ea Súp Thượng chảy vào kênh chính Đông sẽ không vào được đồng ruộng mà tiếp tục đổ ra sông, ra suối.

Tuyến kênh chính Tây có chiều dài 37km, theo thiết kế sẽ cung cấp nước tưới cho 6.700ha cây trồng, trong đó có 5 nghìn ha lúa nước 2 vụ của các xã Ea Tmốt, Cư Mlan, thị trấn Ea Súp và Đoàn kinh tế quốc phòng 737 (Binh đoàn 16). Đến thời điểm này, tuyến kênh chính Tây vẫn còn nằm trên giấy. Về sự chậm trễ trong đầu tư xây dựng tuyến kênh chính Tây, ông Lê Gia Dậu, Giám đốc Công ty Khai thác công trình thủy lợi Đắc Lắc cho biết, do phải thay đổi lại bản thiết kế cho phù hợp địa chất; theo dự toán thiết kế ban đầu kênh chính Tây có kinh phí xây dựng 250 tỷ đồng, nhưng nay theo dự toán thiết kế mới, kinh phí đầu tư lên đến hơn 300 tỷ đồng, vì vậy phải chờ thẩm định lại. Còn ông Trần Ngọc Quang, Phó chủ tịch UBND huyện Ea Súp thì cho rằng, việc chậm trễ trong đầu tư xây dựng hoàn chỉnh các tuyến kênh thuộc công trình gây ra sự lãng phí rất lớn. Tính sơ bộ, mỗi năm chậm khai thác công trình thủy lợi Ea Súp Thượng, huyện Ea Súp phải mất ít nhất 12 nghìn ha lúa nước (do không có nước để sản xuất). Từ đầu năm 2005 đến nay, nông dân Ea Súp đã phải chịu nghịch cảnh: Trong khi những cánh đồng khô khát, lúa và hoa màu khô hạn thì nguồn tài nguyên nước vô cùng quý báu được tích trữ trong hồ Ea Súp Thượng lại phải đổ ra suối(!)

Hồ Ea Súp Thượng-công trình thủy lợi lớn thứ hai ở Tây Nguyên-đã hoàn thành hạng mục chính hơn một năm. Việc đầu tư xây dựng công trình này thể hiện sự quan tâm rất lớn của Đảng và Nhà nước đối với đồng bào vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới còn nhiều khó khăn như Ea Súp. Nhưng điều đáng tiếc là đến khi công trình hiện hữu, thì người dân lại chưa được hưởng lợi bao nhiêu, nguyên do chỉ vì lối đầu tư đứt đoạn, và những bản thiết kế phải chỉnh sửa. Chẳng biết đến bao giờ công trình thủy lợi Ea Súp Thượng mới thực sự là “thủy lợi” đúng với tầm cỡ của nó(?).

KIỀU BÌNH ĐỊNH