Cảnh sống khó khăn của 171 hộ mới chuyển cư vào xã Cư K’bang.

Theo số liệu thống kê, từ tháng 4-2007 đến nay, xã Cư K’bang huyện Ea Súp, tỉnh Đắc Lắc có tới 2.768 nhân khẩu là đồng bào chuyển cư tự do “ngoài kế hoạch”. Dân số tăng đột biến, khiến cho chính quyền địa phương lúng túng trong điều hành, nhất là lo bảo đảm đời sống cho nhân dân.

Anh Nguyễn Đình Toản, Trưởng phòng Kinh tế huyện Ea Súp lo lắng: “Gay lắm các anh ạ, từ tháng 4-2007 đến đầu năm 2009 này, dân chuyển cư tự do vào xã Cư K’bang ngày một nhiều. Năm 2007, có 334 hộ với 1.825nhân khẩu; lo cho số này chưa xong, thì cuối năm 2008 lại thêm đợt mới, với 171 hộ và 934 khẩu. Hầu hết là bà con các tỉnh miền núi phía Bắc. Đợt 2007, bà con vào các tiểu khu của Công ty lâm nghiệp Ya Mơ lấn chiếm đất rừng để làm nơi ở và canh tác. Trước tình hình trên, huyện chúng tôi đã kiến nghị tỉnh cho chuyển đổi 114 ha đất rừng sản xuất tại các tiểu khu 204 và 221 do xã Cư K’bang quản lý, thành lập mới các thôn 13, 14, 15 và 16 để ổn định nơi ở. Bình quân mỗi hộ được cấp từ 800 đến 1.000 m² đất thổ cư. Tại các thôn định cư, huyện đầu tư xây dựng một điểm trường tiểu học, đường giao thông, đường điện thắp sáng và hỗ trợ đào giếng nước sinh hoạt với tổng số kinh phí bước đầu chi cho việc định cư của 334 hộ dân lên tới hơn 10 tỷ đồng. Hiện tại huyện đang tiếp tục đề nghị tỉnh cho chuyển đổi từ đất rừng sang đất nông nghiệp và khai hoang hơn 50 ha đất nữa để cấp cho bà con sản xuất. Riêng 171 hộ với 943 nhân khẩu mới đến, phải dựng nhà tạm xen kẽ với bà con ở thôn 13, đầu tháng 2-2009 huyện tổ chức nhiều đoàn công tác xuống trực tiếp gặp gỡ vận động bà con trở về quê cũ, nhưng không đạt kết quả. Hiện nay cuộc sống của 171 hộ trên hết sức tạm bợ, thiếu thốn. Lãnh đạo huyện Ea Súp đang rất lúng túng, không biết làm thế nào, nếu để bà con định cư tại xã Cư K’bang thì quỹ đất không còn và kinh phí cho công việc này cũng vượt quá khả năng của huyện”.

Chúng tôi đi qua những cánh đồng lúa của thị trấn Ea Súp, xã Ea Bung, Ea Lê và những cánh rừng khộp đang mùa thay lá để đến thôn 13 xã Cư K’bang. Tại đây cuộc sống của người dân còn nhiều thiếu thốn, đặc biệt là 171 hộ mới đến từ cuối năm 2008, hiện đang phải ở trong những căn nhà tạm, dựng trên nền đất thổ cư của số hộ vào từ năm 2007. Anh Ma Văn Thuyên, Chủ tịch UBND xã Cư K’bang cũng là người chuyển cư ngoài kế hoạch từ Cao Bằng vào năm 1997. Khi thành lập xã, được phân công làm Chủ tịch lâm thời, anh Thuyên vẫn chưa có hộ khẩu tại địa phương. Anh cùng chúng tôi ghé vào căn nhà tạm của năm mẹ con chị Trịnh Thị Sầng, người dân tộc Sán Chỉ. Có lẽ với chị Sầng và hàng trăm phụ nữ khác ở cái xóm tạm này, bây giờ đang là lúc rảnh rỗi nên chị ngồi tỷ mẩn dệt vải thổ cẩm để dành may áo váy cho các con. Chị kể: Quê chị ở xã vùng cao Nhân Sơn, huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang, vì cuộc sống khó khăn nên giữa tháng 1-2009, vợ chồng, con cái cùng một số hộ nữa bồng bế nhau vào đây với nguyện vọng tìm cuộc sống tốt đẹp hơn. Số tiền bán tài sản nơi ở cũ được hơn chục triệu đồng, trừ chi phí cho chuyến đi từ Hà Giang vào Ea Súp, số còn lại mua thóc dự trữ cho sáu miệng ăn trong thời gian “tìm kiếm” đất ở, đất sản xuất. Cùng cảnh ngộ như chị Sầng, vợ chồng anh Tráng A Đếnh quê xã Nhân Sơn, huyện Mèo Vạc; các hộ Đào Văn Mủa, Trương Thị Bình, Vừ Dính Pá, Đào Văn Sãi đến từ xã Thạch Lâm, huyện Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng và những hộ khác đều đã bán hết nhà cửa, ruộng vườn ở quê cũ, hiện đang phải đối mặt với không ít khó khăn thiếu thốn.

Chủ tịch xã Ma Văn Thuyên lo ngại: “Cái cần thiết trước mắt của bà con hiện nay là đất ở, đất sản xuất và nước sinh hoạt. Chỉ riêng chuyện nước sinh hoạt thôi, tôi sợ rằng trong những tháng mùa khô tới đây, khi dòng suối Tre cạn kiệt, nước trong ba cái giếng tập trung cũng hết, không biết mấy trăm hộ dân với hơn nghìn nhân khẩu lấy nước đâu để dùng(!). Việc giải quyết đất đai cho bà con cũng rất nan giải, hiện quỹ đất nông nghiệp ở xã không còn, muốn chuyển đổi đất rừng sản xuất sang đất nông nghiệp để khai hoang cấp cho dân, phải được phép của tỉnh và phải có kinh phí nữa. Lại còn chuyện khám, chữa bệnh, chuyện học hành của hơn 300 cháu… Tất thảy 171 hộ mới đến đều diện nghèo, nhưng bà con chưa được định cư, nên chưa có sổ hộ khẩu tại địa phương, vì thế không được hưởng chế độ bảo hiểm y tế dành cho người nghèo. Trong số hơn 300 cháu trong độ tuổi đi học mới chuyển tới, do cuộc sống gia đình chưa ổn định, xã lại chưa đủ trường lớp và thiếu giáo viên, nên trước mắt việc học tập của các cháu bị gián đoạn…”.

Cư K’bang hiện là xã đặc biệt khó khăn, đời sống của 1.400 hộ chỉ trông chờ vào 1.800 ha lúa một vụ, nên có tới 74% hộ nghèo. Nỗi khát khao nhất của người dân là có công trình thủy lợi đưa nước từ suối Ea Khanh lên phục vụ sản xuất nông nghiệp và bảo đảm nguồn nước sinh hoạt. Do thiếu công trình thủy lợi nên việc sản xuất nông nghiệp ở Cư K’bang chỉ gieo trồng được trong mùa mưa. Vì vậy, theo Chủ tịch xã Ma Văn Thuyên, để Cư K’bang thoát nghèo, tỉnh và Trung ương cần sớm đầu tư xây dựng công trình thủy lợi, tạo điều kiện để bà con đưa sản xuất 1.800 ha lúa nước một vụ bấp bênh lên hai vụ ăn chắc. Vấn đề trước mắt hiện nay, xã Cư K’bang đang rất cần có sự hỗ trợ kịp thời của tỉnh, cũng như các địa phương có dân đến nhằm ổn định cuộc sống cho 943 người dân chuyển cư ngoài kế hoạch đang phải sống trong tình cảnh tạm bợ.

Bài và ảnh: KIỀU BÌNH ĐỊNH