Cuộc “tái hôn” sau tổng tuyển cử trước thời hạn tháng 9 năm ngoái giữa các đảng phái thuộc “lực lượng da cam” để hình thành liên minh cầm quyền đầy mong manh ở U-crai-na đã chính thức chấm dứt tồn tại từ ngày 16-9. Đó là cuộc chia tay giữa Khối U-crai-na của chúng ta - Tự vệ nhân dân thân Tổng thống V.Y-u-sen-cô và Khối Yu-li-a Ti-mô-sen-cô của nữ Thủ tướng Y-u-li-a Ti-mô-sen-cô. Đây là hai lực lượng chính giành được quyền lãnh đạo đất nước trong cuộc “cách mạng màu da cam” do chính họ phát động cuối năm 2004 và sau đó thường được gọi là “lực lượng da cam”. Vụ sụp đổ không gây ngạc nhiên của liên minh các lực lượng da cam lần này cho thấy cuộc khủng hoảng chính trường ở U-crai-na hiện nay chính là cuộc quyết đấu vì quyền lực giữa hai khối chính của lực lượng da cam được phương Tây hậu thuẫn, chứ không phải giữa lực lượng da cam và lực lượng thân Nga (đảng Các khu vực của ông V.Y-a-nu-cô-vích).

Thủ tướng Yulia Tymoshenko và Tổng thống Viktor Yushchenko. (Ảnh internet)

Trở lại làm thủ tướng, bà Ti-mô-sen-cô luôn tìm cách bảo đảm vị trí độc quyền của khối Ti-mô-sen-cô trên chính trường, trong quản lý nhà nước và kinh tế. Mối bất hòa giữa bà và Tổng thống Y-u-sen-cô về những vấn đề cơ bản của đất nước là không thể tránh khỏi. Việc sửa đổi Hiến pháp của U-crai-na nhằm gia tăng hoặc cắt giảm quyền lực của Tổng thống là mục tiêu đối chọi nhau của các lực lượng chính trị chủ chốt ở nước này. Tổng thống Y-u-sen-cô và lực lượng của ông muốn sửa đổi Hiến pháp theo hướng gia tăng quyền lực của Tổng thống. Trong khi đó, phe của bà Ti-mô-sen-cô và đảng Các khu vực của ông Y-a-nu-cô-vích lại muốn hạn chế quyền lực của Tổng thống và tăng thêm quyền lực cho Quốc hội. Đó là sự đồng thuận hy hữu của khối Ti-mô-sen-cô và đảng Các khu vực.

Cả lực lượng thân Tổng thống và Thủ tướng đã không chỉ một lần ra tối hậu thư cho nhau, dọa rút khỏi liên minh cầm quyền khi khối Ti-mô-sen-cô dự định cùng với các đảng đối lập thành lập ủy ban lâm thời sửa đổi Hiến pháp và khi bà Ti-mô-sen-cô tố cáo Tổng thống làm xói mòn quyền lực của chính phủ. Bà Ti-mô-sen-cô cũng từng tố cáo Tổng thống Y-u-sen-cô đã làm mất thể diện đất nước, phá hoại mọi thành quả kinh tế của U-crai-na. Bà dọa rằng, U-crai-na có thể không còn con đường nào khác ngoài việc đấu tranh để tiến hành bầu cử tổng thống trước thời hạn. Lời đe dọa này được đưa ra trong khi người ta nhận ra rằng bà cũng có tham vọng tranh cử tổng thống trong cuộc bầu cử tiếp theo.

Trên thực tế, Liên minh da cam cầm quyền đã mất khả năng hoạt động từ tháng 6-2008 khi hai nghị sĩ của họ tuyên bố trở thành các nghị sĩ độc lập, khiến liên minh này chỉ còn 225 người, không đủ đa số tối thiểu trong Quốc hội. Mâu thuẫn đó đã lên tới đỉnh điểm vào ngày 2-9, với 363 phiếu thuận, chủ yếu là từ khối Y.Ti-mô-sen-cô và đảng Các khu vực của ông Y-a-nu-cô-vích, Quốc hội U-crai-na đã thông qua một số sửa đổi luật "Về nội các" và một số sửa đổi khác nhằm mở rộng quyền hạn của Chính phủ và hạn chế quyền lực của Tổng thống. Luật sửa đổi này bao gồm việc hủy bỏ điều khoản về trách nhiệm của Chính phủ phải thống nhất ý kiến với Tổng thống trong việc cách chức Bộ trưởng Ngoại giao và Quốc phòng cũng như việc hủy bỏ quyền của Tổng thống không đưa ứng cử viên Thủ tướng ra Quốc hội xem xét. Quốc hội cũng đã thông qua luật về quyền hạn của Tòa án Hiến pháp và luật về đơn giản hóa thủ tục bắt đầu luận tội Tổng thống.

Phe thân Tổng thống lập tức cáo buộc khối Y.Ti-mô-sen-cô thông đồng với đảng Các khu vực (đối thủ của liên minh da cam) và coi đó là "một bước tiến tới một cuộc đảo chính về mặt hiến pháp". Sự phối hợp đó trên thực tế đồng nghĩa với việc thành lập một đa số mới trong Quốc hội. Nếu đảng Các khu vực liên minh với Khối Y.Ti-mô-sen-cô thì hai phái này sẽ có 331 ghế trong Quốc hội, vượt quá đa số theo Hiến pháp qui định (300 ghế) để chống lại quyền phủ quyết của Tổng thống. Đó thực sự là mối đe dọa đối với quyền lực của Tổng thống Y-u-sen-cô, người đang nỗ lực đưa U-crai-na gia nhập NATO trong sự phản đối quyết liệt của Nga.