Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phùng Quang Thanh trả lời báo chí. Ảnh: VnExpress

QĐND - Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN mở rộng (ADMM+) đầu tiên vừa diễn ra tại Hà Nội đã thành công tốt đẹp. Sự kiện quan trọng trong năm Việt Nam làm Chủ tịch ASEAN đã khép lại, nhưng kết quả cũng như tầm vóc và tính chất mở đường của nó đang trở thành chủ điểm bàn luận trên phương tiện thông tin đại chúng khắp toàn cầu.

Đây có thể coi là dấu mốc lịch sử trong hợp tác quốc phòng của ASEAN, là sự khởi đầu của một cấu trúc an ninh đầy triển vọng với sự tham gia của ASEAN cùng các cường quốc có lợi ích và ảnh hưởng tại khu vực. Đông Nam Á không thiếu những cơ chế tham vấn và diễn đàn an ninh nhằm tạo dựng hòa bình và ổn định cho khu vực. Nhìn lại quá khứ hơn 4 thập kỷ tồn tại và phát triển, ASEAN đã thành công trong việc tạo dựng Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á (EAS), các tiến trình ASEAN+ và Đối thoại Shangrila. Nhưng trên nền cơ bản ổn định và phát triển năng động, Đông Nam Á vẫn được coi là khu vực tiềm ẩn những nhân tố gây mất ổn định.

Thực tế đó cho thấy các cơ chế tham vấn, diễn đàn an ninh khu vực nói trên dù được thực hiện ở nhiều cấp độ, quy mô khác nhau nhưng vẫn chưa thể đủ năng lực toàn diện để bảo đảm cho một khu vực hòa bình, ổn định lâu dài, bền vững. Thêm vào đó, thập niên đầu tiên của thiên niên kỷ mới đang khép lại với sự nổi lên của những hiểm họa an ninh mới phi truyền thống bên cạnh những mối đe dọa an ninh truyền thống, đòi hỏi khu vực phải đổi mới cấu trúc an ninh hiện tại. ASEAN không chỉ đẩy mạnh hợp tác về quốc phòng trong khuôn khổ Hiệp hội, mà còn phải mở rộng hợp tác về quốc phòng với các đối tác ngoài khu vực.

Với sự ra đời của ADMM+ như là cơ chế hợp tác quốc phòng cao nhất giữa Bộ trưởng Quốc phòng 10 nước ASEAN với 8 nước Đối tác đối thoại, mục tiêu tạo dựng thêm kênh hợp tác mới để bổ sung hoàn thiện hơn cho các cơ chế hợp tác an ninh khu vực hiện hành của ASEAN đã thành hiện thực. “Tuyên bố chung của ADMM+ lần thứ nhất” vừa thông qua tại Hà Nội mới mang tính chất tuyên ngôn chính trị và chỉ hạn hẹp trong khuôn khổ vài trang giấy nhưng triển vọng mà nó mở ra lại được đánh giá là “không giới hạn”, bởi hợp tác sẽ không chỉ trong nội bộ ASEAN mà còn với các nước đối tác đầy tiềm năng.

Trong tương lai, ADMM+ sẽ không chỉ dừng ở diễn đàn trao đổi các nguồn lực quốc phòng, hay bó hẹp trong khuôn khổ tham vấn, xây dựng lòng tin, mà hướng mạnh sang các chương trình hoạt động thực tiễn nhằm giải quyết hiệu quả các thách thức an ninh chung, đặc biệt là các thách thức an ninh phi truyền thống đang nổi lên như khủng bố, cướp biển, thảm họa thiên nhiên... Với việc thiết lập ADMM+ vào thời điểm khi “con tàu” ASEAN đang tăng tốc hướng về mục tiêu hình thành Cộng đồng ASEAN vào năm 2015 với 3 trụ cột về chính trị-an ninh, kinh tế và văn hóa-xã hội, ASEAN đã thể hiện khả năng nắm bắt đòi hỏi khách quan để cùng các nước đối tác, đối thoại viết lên những trang mới hợp tác nhằm đem lại hòa bình, ổn định và tương lai phát triển của khu vực.

Thành công của Hội nghị ADMM+ đầu tiên đã thể hiện sự năng động và linh hoạt, khả năng luôn tự biết điều chỉnh, thích nghi với môi trường và thế giới thay đổi để tôn lên giá trị, đem đến sức sống mới cho ASEAN. Hình ảnh các bộ trưởng, các đại diện Bộ trưởng Quốc phòng của 18 quốc gia, trong đó có những cường quốc có vai trò quan trọng đối với an ninh ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương nói riêng và thế giới nói chung, cùng ngồi lại với nhau không phải bàn về chiến tranh mà về hòa bình, ổn định và phát triển có thể coi là sự kiện hiếm có trong lịch sử thế giới hiện đại. Người kiến tạo ở đây là ASEAN.

Một lần nữa thế giới lại được chứng kiến khả năng đặc biệt của ASEAN mà báo chí gọi là “luôn tự biết làm mới mình” bằng những sáng kiến mới, ý tưởng mới, nguồn lực mới, bằng nỗ lực làm cho mình hấp dẫn hơn, lôi cuốn hơn khiến các đối tác không thể bỏ qua. Chính sự kết hợp khéo léo không chỉ những lợi ích và mối quan tâm của các nước ASEAN mà còn của các nước đối tác đã giữ cho ASEAN vai trò trung tâm trong ADMM+. Không những thế, sự sáng tạo của ASEAN còn thể hiện ở chỗ nếu như các diễn đàn khác thường tập trung trao đổi những bất đồng, thì ADMM+ lại hướng sự quan tâm vào khai thác những điểm chung giữa các nước thành viên. Chính điểm khác biệt mới mẻ này đang mở ra những tiềm năng đầy hứa hẹn cho ADMM+, bởi một khi tìm được sự tin cậy và thông hiểu lẫn nhau thì đó là cơ sở quan trọng nhất để san bằng mọi bất đồng.

Con đường đi đến ADMM+ đầu tiên không dễ dàng. Mặc dù ý tưởng về ADMM+ đã được nêu ra ngay tại Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN lần thứ nhất từ năm 2006 nhưng đến nay mới thành hiện thực. Thành công của việc hiện thực hóa ADMM+ là thành quả chung của ASEAN, song nó cũng ghi nhận nỗ lực to lớn của Việt Nam. Để có bước khởi đầu tốt đẹp với ADMM+, để Hà Nội trở thành nơi họp mặt của các Bộ trưởng Quốc phòng của 18 quốc gia trên thế giới, trong đó có các đối tác lớn như Trung Quốc, Nga, Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ…, là kết quả từ những nỗ lực không mệt mỏi của Việt Nam, cho thấy vai trò, uy tín của một Việt Nam đầy tiềm năng và trách nhiệm.

Từ những bước đi chập chững đầu tiên như người quan sát, giờ đây Việt Nam ngày càng khẳng định mình trên “sân chơi” ASEAN như một đối tác tin cậy, một hạt nhân đoàn kết với những sáng kiến đóng góp thiết thực cho khu vực trên tất cả các lĩnh vực, kể cả trong lĩnh vực nhạy cảm như quốc phòng-an ninh. Dấu ấn Việt Nam đã từng in đậm tại Hội nghị Cấp cao ASEAN-6 ở Hà Nội (12-1998), trong chiến lược “Tầm nhìn ASEAN 2020” vạch ra đường hướng phát triển của cả khu vực, trong Chương trình hành động Hà Nội (HPA)… Giờ đây, dấu ấn đó lại in đậm trong ADMM+. Lịch sử hình thành ADMM+ sẽ mãi mãi gắn với cái tên Việt Nam, với những ngày Thu đáng nhớ của Thủ đô Hà Nội nghìn năm tuổi.

Thành công của ADMM+ đầu tiên còn là dấu mốc quan trọng khẳng định bước trưởng thành của công tác đối ngoại quốc phòng. Nó là sự thể hiện trên thực tế định hướng coi công tác đối ngoại quốc phòng là một nội dung của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, rằng cách bảo vệ Tổ quốc tốt nhất, cách chống chiến tranh tốt nhất là củng cố hòa bình. Phát triển đối ngoại quốc phòng của Việt Nam chính là nhằm mục đích như vậy và đóng góp của Việt Nam trong ADMM+ cho thấy sự chủ động, quyết tâm và khả năng bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, chế độ xã hội chủ nghĩa của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta.

Tương lai của ADMM+ đã mở ra. Đất nước Việt Nam yêu chuộng hòa bình, Thủ đô Hà Nội-Thành phố vì hòa bình đã trở thành nơi nâng đỡ hòa bình, kiến tạo hòa bình vì một khu vực hòa bình, ổn định và phát triển bền vững.

Mạnh Tường