Một doanh nghiệp nhỏ sản xuất nông cụ tại Định. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa như thế này rất cần được tiếp sức bằng các khoản vay Ngân hàng

Bình thường, việc tiếp cận các nguồn vốn vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đã là chuyện không đơn giản. Trong lúc nền kinh tế đang gặp khó khăn, tín dụng bị thắt chặt thì các nguồn vốn dành cho DNNVV càng trở nên eo hẹp hơn. Làm thế nào để giải bài toán vốn vay cho DNNVV?

Doanh nghiệp vẫn khát vốn

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (chiếm hơn 95% số doanh nghiệp tại Việt ) là đối tượng nhạy cảm nhất với những khó khăn của kinh tế nội địa và toàn cầu. Báo cáo của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy, hiện chỉ có 23% DNNVV hoạt động kinh doanh có hiệu quả, 77% còn lại hoạt động ở mức trung bình và khó khăn. Theo Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thì có khoảng 20% doanh nghiệp dạng này khó có thể tiếp tục hoạt động.

Số liệu của Cục Phát triển Doanh nghiệp nhỏ và vừa (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) cho thấy trong bốn tháng gần đây, số lượng doanh nghiệp đăng ký thành lập mới đã giảm. Đến nay, Việt có khoảng 350.000 doanh nghiệp. Theo Tổng cục Thuế, đến hết tháng 8-2008, cả nước thực chất chỉ có khoảng 260.000 doanh nghiệp đang thực hiện nghĩa vụ thuế. Như vậy để đạt được con số 500.000 doanh nghiệp vào năm 2010 theo mục tiêu mà Thủ tướng Chính phủ đề ra là việc không đơn giản.

Khó khăn hàng đầu của DNNVV vẫn là việc tiếp cận vốn vay. Ngân hàng vẫn là kênh huy động vốn chủ yếu của doanh nghiệp (chiếm 74,47% số doanh nghiệp). Kênh tiếp theo là tiếp cận các quỹ đầu tư (chiếm 14,89%). Thị trường chứng khoán vẫn chưa được coi là kênh huy động vốn quan trọng của doanh nghiệp khi chỉ có 4,26% doanh nghiệp lựa chọn kênh này.

Ông Taro Morita, Trưởng văn phòng Hợp tác Quốc tế, Tập đoàn Tài chính Nhật Bản cho biết, ngay tại Nhật Bản, đại đa số DNNVV huy động vốn bằng các khoản vay ngân hàng.

Tuy nhiên, theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, tính đến hết tháng 7-2008, tổng số doanh nghiệp có quan hệ tín dụng với ngân hàng là 163.673 doanh nghiệp (chiếm hơn 50% số DNNVV). Như vậy còn khoảng gần 50% số DNNVV chưa thể vay vốn ngân hàng.

Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho rằng, các doanh nghiệp nhỏ và vừa luôn gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn ngay cả trong điều kiện bình thường, nay với nhiều khó khăn từ tình hình kinh tế, việc vay vốn của họ càng khó khăn hơn.

Tháo gỡ cách nào?

Hiện nay, lãi suất cho vay đã giảm khá mạnh, ngân hàng có nhu cầu cho vay để tránh ứ đọng vốn. Điều này thật nghịch lý nếu xét đến việc thiếu vốn của nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa. Giải thích vấn đề này, ông Nguyễn Viết Mạnh, Phó tổng giám đốc Ngân hàng Công thương Việt Nam (VietinBank) cho rằng, không phải các ngân hàng thương mại không muốn cho doanh nghiệp vay vốn. Sở dĩ, ngân hàng chưa thể chấp nhận nhiều khoản vay của DNNVV bởi rủi ro từ các khoản cho vay này khá cao khi thông tin về doanh nghiệp chưa rõ ràng, báo cáo tài chính chưa thật minh bạch, kế hoạch, phương án kinh doanh chưa hợp lý, cơ sở vật chất con người còn hạn chế, doanh nghiệp lại thiếu tài sản thế chấp.

Đồng tình với quan điểm này, ông Hà Văn Thắm, Chủ tịch Ngân hàng Cổ phần Đại Dương cho rằng, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ có lãi hằng năm vài chục triệu đồng, thế mà số tiền họ vay lên tới hàng tỷ đồng, mà kế hoạch kinh doanh mặt hàng đó của họ có thể chỉ trong vài năm, như vậy rủi ro quá cao.

Để giải quyết vướng mắc từ tài sản thế chấp, tạo điều kiện cho DNNVV tiếp cận vốn, từ năm 2001, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định cho các địa phương thành lập Quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, sau 7 năm đến nay mới chỉ có 3 địa phương thành lập được quỹ này. Ngay hai trung tâm kinh tế lớn nhất nước là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh vẫn chưa thành lập quỹ. Nguyên nhân được chỉ ra là do ngân sách eo hẹp và các tổ chức không nhìn thấy quyền lợi để góp vốn bởi theo quy định quỹ này hoạt động không vì mục đích lợi nhuận.

Nhìn thấy những khó khăn của việc thành lập Quỹ bảo lãnh tín dụng, Thủ tướng Chính phủ vừa cho biết sẽ giao cho Ngân hàng Phát triển Việt Nam bảo lãnh, hỗ trợ tín dụng cho đối tượng này. Đây có lẽ là cách làm khả thi, tránh được cả việc phải tổ chức thêm một hệ thống cồng kềnh của Quỹ ở các địa phương.

Để tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, Thủ tướng Chính phủ cho biết sẽ nới lỏng chính sách tiền tệ có kiểm soát. Ngoài tạo điều kiện về lãi suất, Thủ tướng khẳng định sẽ có biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa vượt qua khó khăn. Một số doanh nghiệp sẽ được khoanh nợ, giãn nợ. Một số loại thuế sẽ được xem xét miễn giảm để duy trì sản xuất.

Theo ông Taro Morita, để tránh rủi ro khi cho DNNVV vay vốn cần đẩy mạnh liên kết giữa các tổ chức tài chính và các bên hỗ trợ doanh nghiệp. Ví dụ Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cần đứng ra để thu thập đầy đủ, chi tiết thông tin về doanh nghiệp, xây dựng thành cơ sở dữ liệu cung cấp cho ngân hàng. Nhờ đó, Ngân hàng sẽ có cơ sở để tin cậy, giao vốn cho doanh nghiệp. Các cán bộ ngân hàng cũng nên “rời bàn giấy”, tích cực tiếp xúc với doanh nghiệp để hiểu những khó khăn, vướng mắc và tư vấn cho doanh nghiệp những hướng kinh doanh triển vọng.

Ông Vũ Tiến Lộc tin tưởng rằng, với 4 triệu hộ kinh doanh cá thể, Việt hoàn toàn có thể đạt được mục tiêu có 500.000 DNNVV vào năm 2010 nếu các thủ tục và các nguồn vốn vay thông thoáng hơn nữa. Đội ngũ DNNVV này sẽ tạo ra rất nhiều việc làm cho xã hội.