Chưa bao giờ chỉ trong 5 tháng đầu năm, Việt xuất khẩu nhiều gạo như vậy. Tuy nhiên, những tin tức tốt lành từ thời vụ cộng với lượng gạo tồn kho từ năm ngoái vẫn còn khiến nhiều địa phương thấp thỏm, muốn được tăng lượng gạo xuất khẩu.

Các địa phương muốn tăng lượng xuất khẩu

Nguyện vọng được tăng lượng gạo xuất khẩu là điều mà lãnh đạo các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) muốn gửi tới Chính phủ qua hội nghị trực tuyến do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) tổ chức, dưới sự chủ trì của Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải.

Theo Bộ NN&PTNT thì, ngoại trừ yếu tố bất lợi từ thiên tai, sâu bệnh, sản lượng lúa gạo toàn vựa lúa ĐBSCL năm nay có thể đạt 20,7 triệu tấn. Sau khi trừ đi cơ số dự trữ, giống, tiêu dùng trong nước, có thể để ra 10,4 triệu tấn để xuất khẩu (tương đương 5,2 triệu tấn gạo), chưa kể lượng tồn kho năm 2008.

Bốc xếp gạo xuất khẩu tại cảng Sài Gòn. Ảnh: TTXVN

Ông Trương Thanh Phong, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), cho biết, tính đến ngày 31-5, các doanh nghiệp đã mua vào hơn 3,5 triệu tấn, cộng với lượng tồn kho năm ngoái khoảng 800.000 tấn thì tổng cộng, con số tồn kho lên tới 4,3 triệu tấn.

Tính đến hết 31-5 các doanh nghiệp đã đăng ký xuất khẩu hơn 4,1 triệu tấn gạo. Năm tháng đầu năm đã xuất khẩu hơn 2,96 triệu tấn gạo với trị giá 1,22 tỉ USD, so với cùng kỳ tăng gấp đôi về số lượng và 28% về giá trị. Dự kiến mức xuất khẩu 6 tháng đầu năm là 3,6 triệu tấn gạo. Trong lịch sử chưa năm nào Việt xuất khẩu gạo được nhiều như vậy và khối lượng mua gạo vào của các doanh nghiệp cũng chưa bao giờ cao như vậy. Nguồn gạo dồi dào, trong khi chỉ tiêu xuất khẩu của Chính phủ mới đây nhất là 5 triệu tấn, khiến các địa phương và doanh nghiệp thấp thỏm vì cho rằng con số đó chưa thể giải quyết được lượng gạo tồn đọng.

Ông Văn Hà Phong, Phó chủ tịch UBND tỉnh Kiên Giang đề xuất tăng chỉ tiêu xuất khẩu gạo năm nay lên 6 triệu tấn. Ông Nguyễn Thanh Bình, Giám đốc Sở Công Thương An Giang cũng đồng tình và cho rằng, con số 5,7 đến 6 triệu tấn gạo xuất khẩu là hợp lý. Các địa phương cũng mong muốn càng tung lượng gạo ra thị trường thế giới càng sớm càng tốt vì các nước xuất khẩu lớn như Thái Lan, Ấn Độ… đang có xu hướng bán ra hàng tồn kho của họ.

Sớm mua tạm trữ để tránh giảm giá

Giá lúa chất lượng cao hiện ở mức nông dân có lãi.  Tuy nhiên, vì những thông tin được mùa và lượng hàng tồn nên giá lúa tại ĐBSCL 20 ngày lại đây có xu hướng giảm. Thương lái cũng ít vào mua cho bà con. Điều đáng lo ngại là thu hoạch lúa hè thu sắp rộ, từ khoảng tháng 7, khiến cả doanh nghiệp lẫn nông dân đều lo giá sẽ còn giảm nữa.

Do vậy, lãnh đạo các tỉnh đề xuất Chính phủ cần chỉ đạo các doanh nghiệp mua gạo tạm trữ ngay, kèm theo cơ chế rõ ràng để doanh nghiệp vay vốn mua gạo tạm trữ. Lãnh đạo các tỉnh cho rằng năm 2008, mặc dù Chính phủ đã chỉ đạo doanh nghiệp phải mua hết gạo với mức giá để bảo đảm lãi cho dân là 40%, nhưng vì không có cơ chế tài chính rõ ràng nên doanh nghiệp lừng khừng trong việc mua vào, làm giá lúa giảm mạnh, nông dân bị thiệt hại.

Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải đồng ý với đề xuất mua tạm trữ và giao cho Bộ NN&PTNT cùng Bộ Công Thương đánh giá lại các cơ chế tạm trữ năm 2008 để năm 2009 có thể thực hiện sớm hơn, thông suốt hơn. Phó thủ tướng cho rằng các bộ nên sớm xem xét cơ chế tạo điều kiện cho doanh nghiệp mua ngay khi dân bắt đầu thu hoạch lúa vào giữa tháng 7.

Các tỉnh tỏ ra chưa hài lòng với các điều hành xuất khẩu lúa gạo của Hiệp hội Lương thực Việt trong thời gian qua. Có ý kiến cho rằng, nên giao công tác điều hành xuất khẩu gạo cho Bộ Công Thương, thêm vào đó nên giao chỉ tiêu xuất khẩu cho các địa phương để địa phương chủ động hơn, tránh phải mòn mỏi trông chờ vào Hiệp hội. Về việc này, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Thành Biên giải thích, theo quy định khi gia nhập Tổ chức thương mại thế giới, cơ quan Nhà nước không có quyền can thiệp vào hoạt động của doanh nghiệp. Do vậy, Hiệp hội sẽ vẫn được giao thống nhất điều hành xuất khẩu theo quy chế, dưới sự hướng dẫn của bộ, là phù hợp pháp luật Việt và thế giới.

Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải cho rằng không thể khoán chỉ tiêu cho các địa phương được, vì như vậy rất khó khống chế số lượng và lượng xuất khẩu. “Nếu không khéo, lượng xuất khẩu có thể lên tới 10 triệu tấn gạo, sẽ tạo cơ hội cho nước ngoài ép giá xuống thấp”. Phó thủ tướng cũng khẳng định chưa bao giờ Chính phủ hạn chế xuất khẩu gạo mà phụ thuộc vào cân đối mức tiêu dùng trong nước, năng lực thị trường, hệ thống bốc dỡ... từng giai đoạn để quyết định. Cũng vì lo ngại bị ép giá xuất khẩu nên Phó thủ tướng cho rằng ngay trong thời điểm này thì chưa thể cho phép nâng mức xuất khẩu lên 6 triệu tấn.

QUỲNH DƯƠNG