Nông dân Tam Bình (Vĩnh Long) thu hoạch lúa hè thu.

Trước tình hình thị trường lúa gạo ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) trầm lắng do giá cả sụt giảm, từ chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành, doanh nghiệp đã khẩn trương vào cuộc với quyết tâm thu mua hết lúa hàng hóa và bảo đảm nông dân có lãi. Mặt khác, các ngân hàng thông báo cung ứng đủ vốn và giảm lãi suất cho doanh nghiệp vay theo hướng thích hợp... đã thổi vào thị trường lúa gạo ở ĐBSCL luồng sinh khí mới!

Thương lái dè chừng

Trong khoảng một tháng qua, nhiều nông dân tại ĐBSCL đã thu hoạch xong lúa hè thu nhưng chưa thể tiêu thụ được.

Ông Nguyễn Văn Thế ở ấp Trường Thọ 1, xã Trường Long, Phong Điền, TP Cần Thơ đang có 1,6 tấn lúa vụ hè thu 2008 chưa tiêu thụ được, than vãn: “Tui đã thu hoạch lúa một tháng nay mà vẫn chưa có tiểu thương đến hỏi mua. Hồi đầu mùa, một số hộ còn bán lúa ở mức 5.000 đồng/kg, hiện nay nếu có người mua giá rẻ tui cũng bán một phần để có tiền chi tiêu và trang trải tiền phân bón, thuốc trừ sâu cho lúa vụ 3. Vừa rồi nghe thông tin Chính phủ chỉ đạo thu mua hết lúa ai cũng mừng ra mặt. Tui rất mong tình hình tiêu thụ cũng như giá lúa gạo sớm được cải thiện”.

Gần đây, do tình hình làm ăn bất lợi nên nhiều thương lái tạm thời ngừng đi mua lúa. Giá lúa, gạo trong xu thế giảm nên nhiều thương lái bị lỗ do mua lúa giá cao nhưng khi xay gạo ra bán lại không được giá. Việc thiếu vốn, trong khi vay tiền ngân hàng phải chịu lãi suất cao và cũng khó vay cũng là một khó khăn. Gần đây giá xăng, dầu, chi phí vận chuyển, bốc vác tăng càng làm cho thương lái thêm khó. Theo nhiều thương lái, trong mùa mưa nếu xem xét không kỹ hoặc mua lúa ướt về phơi sấy không đạt, thì khi xay ra gạo sẽ không thể bán để xuất khẩu mà chỉ tiêu thụ trong nước. Thương lái nào lỡ “dính” một vài ghe lúa phải bán gạo chợ coi như lỗ vốn. Bà Nguyễn Thị Tám ở xã Trường Long, huyện Phong Điền, TP Cần Thơ, chuyên đi thu mua lúa xay gạo bán lại cho các DN chế biến xuất khẩu. Sau hai chuyến đi mua lúa về bán bị lỗ tổng cộng hơn 3 triệu đồng, từ một tháng nay bà đã cho chiếc ghe 15 tấn của mình nằm bến. Bà Tám kể lại: “Cách nay hơn một tháng tôi mua lúa với giá 4.700 đồng, về xay ra gạo bán chỉ với giá 6.200 đồng/kg. Hiện tôi còn 8 tấn lúa nhưng nhà máy nói chỉ mua gạo với giá 5.900 đồng/kg. Cứ như vậy, chắc chắn tôi còn phải tạm thời nghỉ thêm một thời gian nữa”.

Trước tình hình giá thu mua gạo của DN chế biến xuất khẩu giảm, nhiều thương lái buộc phải giảm giá thu mua lúa của nông dân. Chị Nguyễn Thị Liên, tiểu thương ở huyện Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang, phân tích: “Lượng lúa trong dân đang còn rất nhiều nhưng giá gạo liên tục giảm, nên tôi phải rất dè chừng khi mua lúa vì sợ bị lỗ. Vừa rồi tôi mua lúa ở Sóc Trăng giá 4.300-4.350 đồng/kg nhưng ngày 8-8-2008 xay gạo đem lên Cần Thơ bán chỉ với giá 5.900 đồng/kg, tính ra huề vốn. Tôi hy vọng giá lúa gạo sớm bình ổn trở lại để làm ăn được dễ dàng hơn”.

Doanh nghiệp đẩy mạnh thu mua

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành, UBND các tỉnh ĐBSCL, Tổng Công ty Lương thực miền Nam, Tổng Công ty lương thực miền Bắc và Hiệp hội Lương thực Việt Nam tập trung tiêu thụ hết lúa hàng hóa vụ hè thu và bảo đảm cho người trồng lúa có lãi từ 40% trở lên. Đồng thời, chỉ đạo các DN xuất khẩu gạo đẩy nhanh tiến độ giao hàng trong tháng 8 và tháng 9-2008 để giao hết số gạo đã ký hợp đồng (3,6 triệu tấn). Khẩn trương thương thảo, ký hợp đồng mới với giá cả có lợi theo số lượng xuất khẩu cả năm 2008, khoảng 4,5-4,6 triệu tấn.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có Công văn số 1697/BNN-KH gửi Thủ tướng Chính phủ nêu rõ khó khăn, vướng mắc trong việc vay vốn mua lúa cho dân. Trong đó, vốn cho thu mua lúa là 15.000 tỉ đồng...

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam, trong tháng 8-2008, Hiệp hội sẽ chỉ đạo cho các DN thành viên thu mua khoảng 660.000 tấn gạo của nông dân ĐBSCL. Trong đó, Tổng Công ty Lương thực miền Nam sẽ mua 300.000 tấn, Tổng Công ty Lương thực miền Bắc mua 200.000 tấn. Ông Phạm Minh Xo, Trưởng Trạm kinh doanh chế biến lương thực Cái Răng (thuộc Công ty Lương thực Sông Hậu, Tổng Công ty Lương Thực miền Nam), cho biết: “Giá gạo thế giới giảm nhưng trong khoảng hơn một tháng qua, chúng tôi vẫn tiếp tục duy trì việc thu mua gạo của người dân theo chủ trương của Công ty nhằm giúp tiêu thụ hết lượng lúa gạo hàng hóa cho nông dân. Hiện nay Trạm đang thu mua bình quân khoảng 120-130 tấn gạo/ngày”.

Còn ông Lê Việt Hải, Giám đốc Công ty , cho biết: “Các văn bản chỉ đạo chính thức của chính phủ và các ngành chức năng chưa đến công ty. Nhưng từ đầu tuần trước, Hiệp hội Lương thực Việt Nam đã có yêu cầu về việc đẩy mạnh thu mua lúa gạo nhằm giúp tiêu thụ hết lượng lúa gạo hàng hóa trong dân, công ty chúng tôi đã thực hiện chủ trương này. Công ty đang thu mua từ 400 đến 500 tấn gạo và lúa/ngày. Hiện nay, tuy lãi suất tiền vay ngân hàng vẫn còn cao nhưng nếu DN có phương án kinh doanh rõ ràng thì vay vốn dễ dàng hơn rất nhiều so với cách nay khoảng 2 tháng”.

Chiều 11-8, ông Dương Nghĩa Quốc, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp & PTNT tỉnh Đồng Tháp cho chúng tôi biết: Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh Đồng Tháp đang chỉ đạo ngành ngân hàng giãn nợ, đáo hạn cho doanh nghiệp và nông dân vay để giải quyết khó khăn trong thu mua lúa và sản xuất vụ mùa. Hai ngày qua, giá lúa ở đây tăng từ 150-320 đồng/kg. Một số thương lái mua lúa tốt 4.400-4.500 đồng/kg, loại lúa khô, tốt. Giá lúa mới suốt, bán tại ruộng vẫn còn dưới 4.000 đồng/kg. Nhiều doanh nghiệp Đồng Tháp đã chuẩn bị thu mua lúa gạo trở lại, nhiều thương lái cũng bắt đầu thu mua lúa gạo nhưng với thái độ còn dè dặt và còn chờ ở các doanh nghiệp xuất khẩu gạo.

Nhà máy xay xát Út Hiền ở thị trấn Cái Tắc, huyện Châu Thành A, Hậu Giang đã bắt đầu hoạt động trở lại. Anh Nguyễn Thành Tín, con của chủ nhà máy thông tin: “Hơn một tháng nay, nhà máy ngưng hoạt động. Mới chạy trở lại do có hợp đồng xay gia công, nhà máy kế bên cũng chạy lại vào sáng hôm qua”. Tại đây, anh cũng thu mua lúa trở lại với giá 4.300-4.500 đồng/kg. Cũng theo anh Tín, với giá này, lúa đã tăng hơn cách đây 5 ngày từ 100-200 đồng/kg tùy loại.

Tại Châu Thành A, anh Ba Tự, một thương lái thu mua lúa gạo cung ứng cho các doanh nghiệp xuất khẩu nhận định: “Lúa sẽ tăng giá lên từ từ đến 5.000 đồng là điều chắc chắn, vì vậy một số thương lái tranh thủ thu mua sớm mong có giá rẻ hơn sau này, khi lúa lên giá sẽ lời hơn”. Tại nhà anh, sáng hôm qua, anh cũng tranh thủ nhập kho hơn 1 tấn lúa với giá 4.400 đồng/kg, loại lúa dài xuất khẩu.

Ở Vĩnh Long, ngày 10 và 11-8, nhiều ghe mua lúa đã len lỏi vào tận các sông rạch để thu mua lúa. Ông Huỳnh Văn Nhâm, một nông dân ở xã Hòa Thạnh-Tam Bình, Vĩnh Long cho biết: “Thương lái mua giá 4.400 đồng/kg loại lúa dài xuất khẩu, cao hơn cách nay 3 ngày chỉ có 250-300 đồng/kg”, tuy nhiên nhiều người còn bán được với giá 4.500 đồng.

Theo ông Nhâm phân tích, giá đầu tư cho 1kg lúa hè thu không dưới 3.300-3.500 đồng, bán giá 4.500 đồng mỗi kg chỉ lời có 1.000 đồng. Ngoài những người cần tiền bán gấp lúa hàng hóa, một số nông dân thấy giá thấp đang trữ lúa chờ giá lên hơn 5.000 đồng/kg mới bán để có lời 40% như chỉ đạo của Chính phủ.

Bài và ảnh: Khánh Trung, Chu Mã Giang