Mấy năm trước đây, ban lãnh đạo Nhà máy dứa cô đặc xuất khẩu Nghệ An đau đầu với tình trạng vừa thiếu, vừa thừa nguyên liệu. Hiện tượng dư thừa nguyên liệu dứa cục bộ thường xuyên xảy ra, có thời điểm, nhà máy phải quyết định đổ bỏ 500 – 600 tấn dứa thối do công suất nhà máy không đủ đáp ứng, chưa kể một khối lượng lớn dứa bị đổ bỏ tại các hộ gia đình. Hình ảnh hàng trăm phương tiện vận chuyển dứa nằm dài trước cổng Nhà máy nhiều ngày chờ nhập dứa, mùi dứa thối lan tỏa cả một vùng từng gây nhức nhối trong dư luận. Vậy nhưng, đến khi trái vụ, nhà máy buộc phải “nằm không”, ngừng sản xuất bởi không có đủ nguyên liệu. Một năm, tổng thời gian vận hành nhà máy chưa đến 200 ngày. Đó là hậu quả của việc sản xuất theo phong trào, nhà nhà trồng dứa, người người trồng dứa ồ ạt, không có kế hoạch, không có tư vấn, điều hành, chỉ huy thống nhất đã dẫn đến khó khăn cho nhà máy và nông dân. Bên cạnh đó, việc quy hoạch vùng nguyên liệu cho nhà máy chỉ mới đáp ứng được 13 – 20% nhu cầu, cùng những khó khăn khác khiến cho nhà máy có lúc tưởng như đứng bên bờ vực thẳm!

Ảnh minh họa/internet.

Giờ đây, cả nhà máy và bà con nông dân, cũng như cấp ủy, chính quyền, các cơ quan chức năng địa phương đã nhận thức được sự cần thiết của việc trồng rải vụ, xử lí ra hoa, “bắt” cây dứa chín vào đúng thời điểm yêu cầu, theo kế hoạch. Nhà máy hỗ trợ vốn, phân bón và tư vấn kĩ thuật cho bà con; sử dụng cơ chế giá thu mua phù hợp để điều tiết lượng nguyên liệu dàn đều trong từng thời gian. Vùng nguyên liệu trải rộng trên 27 xã trước đây, nay đã tinh gọn lại còn 3 xã. Chỉ những hộ gia đình có đủ khả năng, tâm huyết và kinh nghiệm mới được nhà máy hợp đồng trồng dứa. Nhưng điều quan trọng hơn cả là nhà máy đã triển khai lập quy hoạch – kế hoạch cung cấp nguyên liệu cho mình và cho từng hộ nông dân. Theo kế hoạch đó, mỗi hộ gia đình sẽ biết được trong năm này sẽ được trồng dứa loại giống gì, với diện tích bao nhiêu, ở đâu, thu hoạch vào thời điểm nào, dự kiến giá thành và phương thức thanh toán, dự kiến các tình huống và cách xử trí trong quá trình sản xuất. Qua kế hoạch này, người nông dân biết được mình sẽ được nhà máy hỗ trợ bao nhiêu vốn, phân bón, cây giống và sẽ được cán bộ nào của nhà máy trực tiếp giúp đỡ, hướng dẫn.

Bản kế hoạch nhà máy lập cho mỗi hộ gia đình trồng dứa chỉ vẻn vẹn một trang giấy A4, nhưng chứa đầy đủ thông tin để sản xuất, thể hiện rõ ý định và quyết tâm của nhà máy và người nông dân trước mỗi mùa vụ. Đó cũng chính là mơ ước biến cây dứa thành cây “xóa đói giảm nghèo”, “cây làm giàu” trên vùng đất đầy sỏi đá. Năm 2009, từ những kế hoạch đó, các hộ nông dân ở Quỳnh Lưu đã cung cấp cho nhà máy 13%  khối lượng nguyên liệu, chấm dứt hiện tượng dư thừa dứa cục bộ.

Rõ ràng, việc quy hoạch – lập kế hoạch cho nông dân sản xuất trong nền kinh tế hàng hóa, cơ chế thị trường là hết sức cần thiết và đã có hiệu quả. Trong đó, vai trò hỗ trợ, tư vấn, điều hành của nhà máy, cơ sở chế biến có ý nghĩa quyết định. Chính quyền và các cơ quan chức năng cần có sự phối hợp với nhà máy, cơ sở chế biến nông sản để tuyên truyền, vận động, giúp đỡ và hướng dẫn bà con nông dân thực hiện kế hoạch sản xuất một cách khoa học, hợp lý, chắc chắn sẽ tránh được lãng phí và có được những vụ mùa thu hoạch trọn vẹn.

Trần Hoài