Hiện nay có hai phương pháp giải quyết tranh chấp trong kinh doanh bằng tài phán là tòa án và trọng tài thương mại. Trên thế giới, tại các nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp thường sử dụng phương pháp trọng tài để giải quyết tranh chấp. Điều kiện để trọng tài vào cuộc rất đơn giản khi doanh nghiệp cùng thỏa thuận với nhau sẽ lựa chọn hình thức này và được ghi rõ trong hợp đồng. Việc lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp trong kinh doanh bằng trọng tài có tầm quan trọng đặc biệt bởi nó quyết định mức độ thiệt hại của doanh nghiệp khi thương vụ đổ bể. Ưu điểm của trọng tài thương mại là doanh nghiệp được quyền lựa chọn trọng tài, quy tắc tố tụng, địa điểm, ngôn ngữ, thời gian tiến hành các hoạt động tố tụng của trọng tài; việc xét xử được giữ bí mật, tính minh bạch cao trong xét xử; tài liệu chứng cứ của một bên được trọng tài gửi ngay cho đương sự để họ phản biện hay kiện lại. Hơn nữa, quyết định của trọng tài có giá trị chung thẩm và có hiệu lực cưỡng chế ngay. Tuy nhiên, con đường tài phán hiện nay không nhận được sự quan tâm của doanh nghiệp. Có tài liệu đã thống kê, có tới 84% doanh nghiệp không biết đến việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn kinh doanh theo lối cũ nên chỉ quan tâm đến giá cả, chất lượng hàng hóa, thời gian giao hàng, phương thức thanh toán và rất mơ hồ về các điều khoản giải quyết tranh chấp. Thậm chí, trong nhiều hợp đồng doanh nghiệp còn viết là "nếu có tranh chấp thì nhờ công an giải quyết" hoặc "nhờ UBND". Hậu quả là nhiều doanh nghiệp Việt Nam phải trả giá cho sự kém hiểu biết của mình. Chẳng hạn, vừa qua, công ty Dâu tằm tơ Việt Nam đã bị trọng tài Geneva (Thụy Sĩ) buộc phải thanh toán gần nửa triệu USD cho công ty Kyunggy Silk (Hàn Quốc) trong một vụ tranh chấp kéo dài 3 năm. Kèm theo đó, công ty Dâu tằm tơ Việt Nam phải thanh toán gần 40.000USD tiền phí trọng tài.

Để bảo đảm quyền lợi cho mình, các doanh nghiệp ngoài việc mở rộng, giao lưu thương mại cũng cần trang bị cho những hiểu biết về trọng tài thương mại nói riêng và về pháp luật nói chung. Bởi điều đó giúp doanh nghiệp phát triển vững vàng, nhất là trong xu hướng hội nhập, toàn cầu hóa như hiện nay.

NGUYỄN TRANG NHUNG