Các loại hình doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ ở nước ta (chủ yếu là ngoài quốc doanh) hiện đang đóng góp hơn 30% GDP cho nền kinh tế. Thế nhưng, yếu tố bảo đảm cho sự phát triển bền vững, lớn mạnh, vươn xa của các doanh nghiệp này vẫn còn nhiều điều phải bàn, đặc biệt là hỗ trợ tín dụng từ các ngân hàng...

Muốn đầu tư - không có vốn

Nguồn vốn là yếu tố đầu tiên, quan trọng để hình thành nên một công ty, xí nghiệp, và khi guồng máy đã hoạt động thì vốn không thể thiếu để doanh nghiệp tồn tại, đứng vững và phát triển.

Chúng tôi đã có dịp trao đổi với một số giám đốc doanh nghiệp, ý kiến chung là, muốn đầu tư đổi mới thiết bị công nghệ, tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm thì phải có tiền vốn. Khi đăng ký thành lập doanh nghiệp, ngoài vốn tự có, nhiều công ty phải đi vay từ những nguồn không chính thức (như tư thương, gia đình, bạn bè hoặc dựa vào vốn của nhau) với lãi suất cao hơn từ 3 đến 6 lần so với lãi suất chính thức. Ông Vũ Xuân Học, Giám đốc doanh nghiệp tư nhân Xây dựng và kinh doanh vật liệu xây dựng Xuân Học (Ninh Bình) bộc bạch: “Khi mới thành lập, doanh nghiệp đã huy động mọi nguồn tài chính để đầu tư xây dựng nhà xưởng, mua sắm máy móc, bước đầu làm ăn có hiệu quả. Nay, muốn mở rộng quy mô sản xuất thấy rất bí, chủ yếu là vì thiếu nguồn vốn vay”. Thực tế, số doanh nghiệp vừa và nhỏ đang gặp rất nhiều khó khăn trong tiếp cận các nguồn tài chính chính thức, như vay vốn ưu đãi ở ngân hàng hoặc của các tổ chức tín dụng khác. Tình trạng thiếu vốn kinh doanh làm cho các doanh nghiệp không có điều kiện đầu tư, cải tiến công nghệ, tiếp cận các nguồn thông tin và thực hiện cải cách doanh nghiệp.

Theo kết quả điều tra mới đây về thực trạng doanh nghiệp vừa và nhỏ của Cục Phát triển doanh nghiệp (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), thì chỉ có 32,38% doanh nghiệp có khả năng tiếp cận được các nguồn tài chính từ các ngân hàng, 35,24% khó tiếp cận và 32,38% không tiếp cận được. Lý giải về việc này, tiến sĩ Đặng Minh Châu, Phó chủ tịch thường trực công đoàn Ngân hàng Công thương Việt Nam (Incombank) cho rằng: Phía ngân hàng thiếu mặn mà với doanh nghiệp vừa và nhỏ vì “ngại” khu vực này còn chứa đựng tính rủi ro cao. Thực ra, ngân hàng cũng là một doanh nghiệp, họ có quyền đưa ra các tiêu chí đánh giá, thẩm định kỹ lưỡng quá trình hoạt động, khả năng kinh doanh của doanh nghiệp mới có thể quyết định cho vay, nhằm bảo đảm lợi ích lâu dài của mình.

Kinh nghiệm từ các nước

Việc “mở cửa” thị trường vốn như thế nào để vừa nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp vừa và nhỏ, vừa hạn chế rủi ro cho ngân hàng cũng là vấn đề chung ở nhiều nước trên thế giới, kể cả các nước đang phát triển.

Tại cuộc hội thảo quốc tế mới đây với chủ đề “Tăng cường hỗ trợ và hợp tác vì sự phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ APEC”, phóng viên báo Quân đội nhân dân đã ghi nhận nhiều ý kiến từ các chuyên gia kinh tế trong và ngoài nước. Theo ông O-sa-mu Tsu-ka-ha-ra, Giám đốc điều hành Công ty Tài chính phục vụ doanh nghiệp vừa và nhỏ Nhật Bản (JASME): Tại Nhật Bản, các doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm hơn 90% tổng số doanh nghiệp trong nước, thu hút hơn 70% nguồn lao động. Kinh nghiệm của Công ty JASME là mở rộng cho vay trên cơ sở xây dựng một hệ thống các tiêu chuẩn phân tích tình hình tài chính và mức độ rủi ro tín dụng của loại hình doanh nghiệp. Theo đó, dựa trên hệ số tín nhiệm, JASME xem xét cho vay mà không cần có tài sản thế chấp, tuy nhiên số tiền vay tối đa cho một công ty không quá 80 triệu yên, thời hạn tối đa không quá 5 năm. Đổi lại, JASME áp dụng mức lãi suất cao hơn các ngân hàng khác, đồng thời thực hiện hệ thống tính phí bảo hiểm khoản vay dựa trên cơ sở rủi ro tín dụng (hệ số tín nhiệm của doanh nghiệp). Ông Liu Wenfang, chuyên gia kinh tế thuộc Ngân hàng phát triển Trung Quốc (CDB) cho biết: Doanh nghiệp vừa và nhỏ của Trung Quốc chiếm tới hơn 99% số doanh nghiệp trong nước, đóng góp gần 59% GDP, giải quyết 75% số lao động trong toàn xã hội. Kinh nghiệm là, ngân hàng thực hiện việc hỗ trợ tài chính, còn chính quyền địa phương chịu trách nhiệm điều phối tín dụng. Ngân hàng hỗ trợ cho doanh nghiệp thông qua các phương tiện như: phát triển nhiều mô hình cho vay mới, triển khai thành lập một hệ thống các công ty bảo lãnh tín dụng, hợp tác với Ngân hàng Thế giới và các ngân hàng thương mại nhỏ thực hiện cho vay đối với các doanh nghiệp siêu nhỏ. Điều này lý giải vì sao chỉ với 4.000 nhân viên, CDB có thể hỗ trợ tới 16.050 doanh nghiệp hoạt động trên một địa bàn rộng lớn (tại 549 quận, huyện) với dư nợ lên tới 16,79 tỷ nhân dân tệ. Trong trường hợp rủi ro, CDB và các công ty bảo lãnh tín dụng sẽ cùng nhau “gánh trách nhiệm”. Cùng chung sáng kiến của ngân hàng về việc hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, ông Thô-mát Lâu, chuyên gia lĩnh vực tài chính - ngân hàng Xin-ga-po nêu kinh nghiệm: tại nước này, các ngân hàng không chỉ đơn thuần thực hiện chức năng “cho vay lãi”, mà hỗ trợ doanh nghiệp thông qua các dịch vụ phát triển kinh doanh như: dịch vụ tư vấn, hỗ trợ thông tin, phát triển thị trường cho doanh nghiệp, học tập kinh nghiệm qua các phương tiện điện tử, quảng bá, tạo hình ảnh, giúp doanh nghiệp thu hút nhân tài... Mục đích là để doanh nghiệp “ăn nên làm ra”, và khi đó nguồn vốn ngân hàng cho vay mới thực sự có hiệu qủa đối với cả hai phía.

Hy vọng mới?

Tính đến nay, cả nước có khoảng 200 nghìn doanh nghiệp vừa và nhỏ, đóng góp hơn 30% GDP. Theo chiến lược phát triển, dự kiến đến năm 2010 thì khu vực này sẽ có 500 nghìn doanh nghiệp. Đây là đối tượng khách hàng có nhiều tiềm năng mà các ngân hàng trong nước phải quan tâm phục vụ. Nhiều ngân hàng lớn, trước đây chỉ xác định những khách hàng “đại gia”, nay cũng đã có những chương trình dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Trao đổi với chúng tôi, ông Phạm Huy Hùng, Tổng giám đốc Incombank, cho biết: Doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện chiếm 50% số lượng khách hàng của Incombank và dư nợ chiếm 60% dư nợ toàn hệ thống. Ngân hàng sẽ đối xử bình đẳng với mọi đối tượng khách hàng (không phân biệt quy mô, loại hình sở hữu), phát triển nhiều sản phẩm phù hợp hơn, tăng cường các dịch vụ hỗ trợ, thực hiện việc quản lý rủi ro bằng các biện pháp phân tán rủi ro, chủ động hơn trong việc tiếp cận doanh nghiệp, xóa bỏ dần thói quen chỉ quan tâm tới tài sản bảo đảm khi tài trợ… Tuy nhiên, để giải quyết triệt để vướng mắc của doanh nghiệp, cần có những giải pháp hợp lý và cơ chế điều hành xuất phát từ nhu cầu của cả hai phía.

Được biết, Incombank là đại diện ngân hàng duy nhất của Việt tham gia tổ chức tài chính APEC tài trợ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong nội dung hoạt động của mình, tổ chức tài chính quốc tế này cam kết sẽ đẩy mạnh hợp tác trên cả hai lĩnh vực: tài chính và kỹ thuật nhằm tài trợ phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ (trong đó có các doanh nghiệp Việt Nam), bao gồm cho vay trực tiếp, gián tiếp, tạo điều kiện thuận lợi về các khoản cho vay, góp vốn liên doanh, đồng tài trợ để các doanh nghiệp có thể tiếp cận các nguồn vốn dài hạn...

Mặc dù vậy, theo ông Nguyễn Trọng Nghĩa, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, thời gian tới doanh nghiệp vừa và nhỏ và ngân hàng ở Việt Nam rất cần sự hỗ trợ của Chính phủ, như chương trình bảo lãnh tín dụng, chương trình đánh giá tín dụng, hỗ trợ kỹ thuật và có quỹ đặc biệt cho vay đối với đối tượng này. Hiện nay Chính phủ đã đề ra quỹ bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ nhưng chỉ mới thực hiện được ở 5 tỉnh, hiệu quả chưa thể hiện rõ.

Muốn “tăng lực” để nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp vừa và nhỏ, ngoài yếu tố con người, điều quan trọng nhất vẫn là giải quyết được nguồn vay tín dụng. Vậy nên, tiền đầu tư từ đâu, luôn là vấn đề quan tâm đầu tiên đối với các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ hiện nay.

Bài và ảnh: LÊ THIẾT HÙNG