Lòng sông Hồng đi qua khu vực cầu Long Biên (Hà Nội) khô cạn, nứt nẻ.

Ngày 14-1, công tác phòng, chống hạn lại được đặt ra trong một cuộc họp để giải bài toán khó này.

Nông nghiệp đau đầu

Nhu cầu dùng nước đối với sản xuất nông nghiệp đặc biệt căng thẳng vào thời kỳ đổ ải. Tỷ lệ lúa xuân muộn trong vụ Đông Xuân này khoảng 85-90% diện tích kế hoạch, được gieo cấy tập trung đại trà từ cuối tháng 1-2008 đến hết tháng 2-2008, trong đó diện tích ải khoảng 560.000ha. Thời gian lấy nước làm đất từ tháng 1 đến hết tháng 2-2008, tập trung từ 20-1 đến . Lượng nước cần để làm đất gieo cấy (đặc biệt là đổ ải) rất lớn, tập trung trong thời gian ngắn, theo tính toán khoảng 1,6 đến 1,8 tỷ m³ tại mặt ruộng (tương đương 2,5 đến 2,7 tỷ m³ lấy qua đầu mối các hệ thống thủy lợi).

Mùa mưa năm 2007 kết thúc sớm một tháng so với trung bình nhiều năm (TBNN), lượng mưa cả năm đạt 85-90%. Đây là vụ Đông Xuân thứ 4 liên tiếp nguồn nước hệ thống sông Hồng-Thái Bình ở mức thấp. Từ đầu tháng 10-2007 đến hầu như không có mưa, trời hanh khô, bốc hơi lớn. Từ giữa tháng 10-2007 đến nay, mực nước sông Hồng tại Hà Nội giảm dần, bình quân từ 4m trong tháng 10-2007 xuống dưới 2m trong tháng 12-2007 (TBNN là 5,5m). Đặc biệt, từ 31-12-2007 mực nước sông Hồng tại Hà Nội giảm nhanh, xuống mức 1,12m, điều chưa từng xảy ra cùng thời kỳ trong chuỗi nhiều năm trước đây. Lượng nước chứa trong các hồ thủy lợi ở Bắc Bộ hiện ở mức thấp, thậm chí có hồ chỉ đạt 35-60% dung tích thiết kế.

Theo nhận định của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Trung ương, lượng mưa cả nước trong tháng 1 thấp hơn TBNN. Dòng chảy các sông Bắc Bộ những tháng đầu năm 2008, trong điều kiện tự nhiên có khả năng nhỏ hơn TBNN từ 15 đến 30%; trong điều kiện xả nước phát điện như kế hoạch của nhà máy thủy điện Hòa Bình, Thác Bà và Tuyên Quang dòng chảy hạ lưu sông Lô, sông Hồng có khả năng hụt so với TBNN từ 30 đến 50%. Mực nước sông Hồng tại Hà Nội trong các tháng 2 và 3-2008 có khả năng xuống dưới 1,2m; thậm chí dưới mức 1m. Nếu vậy, tình trạng thiếu nước và hạn hán sẽ trầm trọng, ảnh hưởng xấu đến sản xuất nông nghiệp và nước sinh hoạt của nhân dân.

Điện lực than khó

Trong khi đó, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) lại than thở tình hình cung cấp điện cho mùa khô sẽ gặp nhiều khó khăn, trong khi nhu cầu sử dụng điện đang tăng khoảng 16%. Tiến độ các công trình mới về nguồn đều chậm, lượng nguồn điện bổ sung trong năm 2007 là không đáng kể. Cuối năm 2007, một số nguồn điện lớn không thuộc EVN như hai nhà máy điện Phú Mỹ vận hành không ổn định, sự cố kéo dài đến nay vẫn chưa khắc phục được.

Theo EVN, mặc dù đã dự đoán được tình hình và trữ nước sớm ở cuối mùa lũ 2007 ở mức cao, nhưng thời gian qua, do lượng nước về các hồ thấp hơn nhiều so với TBNN, đồng thời phải phát điện phục vụ sản xuất và đời sống nên đến nay, mực nước hồ Hòa Bình (ngày 10-1 là 111,94m), Thác Bà (53,94m) thấp hơn cùng kỳ 2007. Nhìn chung các hồ thủy điện đều không tích được đến mức nước dâng bình thường. Vì thế, sản lượng điện dự trữ từ các hồ thủy điện cho mùa khô 2008 ước tính bị giảm 560 triệu kWh. EVN đã phải huy động mọi biện pháp như: sử dụng tối đa các nguồn dầu đắt tiền, tăng cường mua điện Trung Quốc ngay từ cuối năm 2007 để giải tỏa sức ép.

Dự kiến từ ngày 1-3-2008, nhà máy điện Tuyên Quang sẽ đưa vào vận hành chính thức (kế hoạch chạy thử có thể bắt đầu từ 15-2), với mức nước hồ Tuyên Quang hiện nay là xấp xỉ 119m cũng chỉ xả một phần nước, còn lại phải để chạy liên tục các tổ máy để đáp ứng nhu cầu điện. Do vậy, chế độ xả nước năm 2008 sẽ không thuận lợi như đầu năm 2007.

Nhằm vừa bảo đảm trữ được lượng nước an toàn tại các hồ thủy điện, vừa cấp nước cho vụ Đông Xuân của các tỉnh trung du, đồng bằng Bắc Bộ, EVN tính toán sẽ xả nước một cách “dè chừng” 3 hồ chứa là Tuyên Quang, Thác Bà, Hòa Bình thành 3 đợt, mỗi đợt khoảng 7 ngày với lượng xả trung bình là từ 1.400 đến 1.500m³/s.

Một giải pháp cần thiết?

Nhưng cũng tại cuộc họp trên, đại diện của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho rằng, chưa thể xác định được lượng xả (như trên) của các hồ thủy điện có bảo đảm mực nước sông Hồng tại Hà Nội lên mức 2,3m hay không. Các ý kiến cho rằng để bảo đảm sản xuất vụ Đông Xuân thì mức nước sông Hồng tại Hà Nội phải từ 2,3m trở lên (bởi đây là mức mà hệ thống thủy lợi nội đồng tại Bắc Bộ có thể lấy được nước). Dưới mức này, việc xả nước chỉ mang tính hình thức chứ hiệu quả sẽ không cao.

Kết luận tại cuộc họp, ông Đào Xuân Học, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Tổ trưởng tổ điều hành) thống nhất với quan điểm này. Thời gian xả nước sẽ được kéo dài thêm, cụ thể như sau: Đợt 1 từ 17-1 đến 28-1, đợt 2 từ 1-2 đến 7-2 với lượng xả đáp ứng được yêu cầu để mực nước sông Hồng tại Hà Nội trong khoảng thời gian này phải đạt tối thiểu là 2,3m. Sau hai đợt này, Tổ điều hành sẽ tổ chức rút kinh nghiệm để ấn định thời gian và cách thức xả nước đợt 3.

Điện và nước tưới đều là những vấn đề bức thiết đối với phát triển kinh tế, đời sống dân sinh, xã hội. Tuy nhiên, để bảo đảm mùa vụ, an ninh lương thực và quan trọng hơn là giữ ổn định cuộc sống của hàng chục triệu người dân ở nông thôn thì vấn đề nước tưới cho mùa vụ phải được giải quyết triệt để. Trong thời gian tới, ngành nông nghiệp cần tiếp tục tìm biện pháp để nâng cao hiệu quả hệ thống thủy lợi, làm sao để mực nước sông thấp mà nước cho nội đồng vẫn được bảo đảm.

Bài và ảnh: HỒ QUANG PHƯƠNG