QĐND Online - Lãi suất (LS) ngân hàng (NH) đang bị “bóp méo” do cuộc đua tranh vượt trần LS huy động 14%/năm của khối NHTM chưa có điểm dừng. Tình cảnh hiện tại khiến nhiều người nhớ tới câu chuyện đua LS huy động diễn ra cuối năm 2008. Tuy nhiên, bối cảnh kinh tế năm nay có những điểm khác khiến không ít chuyên gia phải lo ngại.

Trần lãi suất không còn phù hợp

Một kế hoạch điều hành LS đã được dự kiến để trình Chính phủ theo hai phương án: Một là, NHNN nâng mức trần LS huy động tối đa lên 15,5 - 16,5%/năm; đồng thời ấn định LS cho vay khoảng 18 - 19%/năm. Phương án thứ hai là bỏ trần LS huy động, ấn định LS cho vay khoảng 18 - 19%/năm, tập trung tín dụng cho sản xuất theo chỉ đạo của Chính phủ để "cứu" doanh nghiệp (DN). Chưa có thông tin phản hồi từ NHNN, tuy nhiên theo các chuyên gia, chỉ trong một thời gian ngắn nữa NHNN sẽ đưa ra thông điệp điều chỉnh LS bởi hiện tại "đường cong" LS đang bị làm “méo” quá mức. Tuy nhiên, các thông tin dự báo đã khiến thị trường vốn đã nhốn nháo càng trở nên hỗn loạn.

Hệ thống NH đang vào cuộc đua tranh lãi suất chưa có điểm dừng. Ảnh: Hoài Nam.

Trong bối cảnh này, theo TS. Lê Xuân Nghĩa - Phó chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia, phương án dỡ bỏ trần LS là khả thi hơn. Lý do được đưa ra là trần LS 14%/năm hiện quá thấp so với lạm phát kỳ vọng. Chỉ số giá tiêu dùng tính đến cuối tháng 4 đã tăng 17,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Để LS thực dương, NH phải trả cho người gửi tiền 17-18%/năm nhưng thực tế các NH phải vay mượn của nhau trên mức trần tới 23%/năm. “Trong sổ tiết kiệm thì ghi 14%/năm nhưng thực chất các NH đã trả cho người dân 17-18%/năm. Con số 3-4 %/năm còn lại NH hạch toán vào đâu? Chưa bao giờ hệ thống tài chính lại méo mó như hiện tại, khi các NH phải có tới 2 sổ kế toán để hạch toán. Điều này dẫn tới sự suy giảm lòng tin nghiêm trọng vào những chính sách mà cơ quan quản lý đưa ra”, ông Nghĩa nói.

Ý kiến này nhận được sự đồng tình của nhiều chuyên gia. TS. Trần Hoàng Ngân - thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia cho rằng, tiền đang bị thắt chặt, vì vậy giải pháp hành chính khó làm thay đổi tình hình. Phải bỏ ngay trần LS huy động, không nên áp trần LS cho vay vì trở lại bệnh cũ, không khả thi. “Nên bỏ trần để tăng tính minh bạch cho thị trường”, ông Ngân đề xuất và lưu ý nếu phương án dỡ bỏ trần LS được tính tới, LS có thể tăng lên, người gửi tiền phải cân nhắc khi gửi cho NH có LS cao bởi LS càng cao thì rủi ro càng lớn, trong khi bảo hiểm tiền gửi chỉ có giới hạn.

Chưa nên “bung” công cụ dự trữ bắt buộc

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, vấn đề cốt lõi ở đây không phải là LS cao bao nhiêu mà chính sách tiền tệ hiện "bóp chặt" quá mức cần thiết. Việc cần làm là hỗ trợ thanh khoản cho các NH nhỏ để họ không phải huy động với LS quá cao, tất nhiên là phải kèm theo các điều kiện ràng buộc để đảm bảo nguồn vốn “bơm” ra sẽ thu về nguyên vẹn. Đồng thời, việc điều hành phải linh hoạt, tránh tình trạng giật cục, lúc thắt thì quá mức, rồi đến khi thả lại quá nhanh, DN trở tay không kịp.

Một biện pháp được đề xuất là sử dụng dự trữ bắt buộc. Nếu sử dụng công cụ dự trữ bắt buộc, ví dụ ở mức 5%, các NH lớn bé đều phải nộp về NHNN mức dự trữ bắt buộc, khi đó NHNN phải dùng LS của mình để điều tiết bằng được LS thị trường liên NH, rồi thông qua LS trên thị trường liên NH để điều tiết LS ngoài thị trường tín dụng.

Song bà Dương Thu Hương - Tổng thư ký Hiệp hội NH cho rằng, chưa phải là thời điểm thật cần thiết để sử dụng công cụ này bởi hệ thống NH đang rất khó khăn trong thanh khoản, thiếu vốn. Bà Hương ví việc sử dụng công cụ dự trữ bắt buộc ở thời điểm này là “đưa thêm dây thắt cổ các NH”. Nên chăng để các tổ chức kinh tế thực hiện đúng theo điều 91, Luật Tổ chức tín dụng NH. Theo đó, các NHTM được tự ấn định LS NH, phải niêm yết công khai. NHTM được tự thỏa thuận LS cho vay với khách hàng. Trong trường hợp đặc biệt, thị trường có biến động bất thường NHNN sẽ có biện pháp can thiệp. “Nếu thực hiện phương án này thì các kênh huy động ngầm sẽ lộ hết ra. Có thể khi bung ra sẽ lộn xộn nhưng chỉ trong một thời gian nhất định vì đầu ra NH bị chặn tăng trưởng tín dụng 20%. Ngoài ra, NHNN kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ an toàn vốn (tỷ số K) của NHTM là 9%. Sau một thời gian, thị trường sẽ tự điều chỉnh, khi các NH đã no nê về thanh khoản thì chắc chắn LS sẽ hạ. “Lúc mới bung ra, chắc chắn LS sẽ cao nhưng không nên sốt ruột mà hãy để thị trường tự điều chỉnh, tự tìm ra được điểm đến, khi nguồn tiền vào nhiều thì mới sử dụng công cụ dự trữ bắt buộc VND”, bà Hương nói.

An Khê