Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, thực hiện Chỉ thị số 31/2007/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về quỹ đất mà các tổ chức được Nhà nước giao đất, cho thuê đất đang quản lý, sử dụng, thời gian vừa qua có không ít tổ chức, đơn vị sử dụng đất công chưa hiệu quả, chưa đúng mục đích, gây lãng phí cho nền kinh tế quốc dân.

Tổng diện tích đất của các tổ chức đang quản lý, sử dụng trên toàn quốc là 7.833.142,70 ha, trong đó chủ yếu là diện tích đất sử dụng vào mục đích nông nghiệp 6.687.695,59 ha (chiếm 85,38%), sử dụng mục đích phi nông nghiệp 845.727,62 ha (chiếm 10,80%), diện tích đất chưa sử dụng 299.719,49 ha (chiếm 3,83%), đất mặt nước ven biển được giao, cho thuê là 0,23%.

Diện tích đất chưa sử dụng của các tổ chức (299.719,49 ha) là diện tích đất đã giao nhưng chưa đưa vào sử dụng hoặc đã sử dụng nhưng hiện vẫn còn để hoang hoá. Diện tích đất chưa sử dụng tập trung chủ yếu ở các nông, lâm trường (51,36%), tổ chức sự nghiệp công (40,15%), các tổ chức kinh tế (6,88%), UBND cấp xã (0,87%).

Thực tế tại các địa phương trong cả nước cho thấy, tình trạng sử dụng lãng phí đất công rất đáng báo động. Mặc dù Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương đã tích cực chỉ đạo, tổ chức nhiều đợt kiểm tra và xử lý những vi phạm trong quản lý, sử dụng đất của các tổ chức, nhưng thực tế việc xử lý cũng còn nhiều hạn chế và hiệu quả chưa cao. Nhiều vụ việc vi phạm kéo dài những chưa được các cơ quan chức năng xử lý dứt điểm. Những vi phạm pháp luật đất đai của các tổ chức được Nhà nước giao, cho thuê đất phổ biến tồn tại dưới các hình thức sau: Sử dụng đất không đúng mục đích hoặc cho thuê, mượn, chuyển nhượng đất trái phép; để đất hoang hóa, quản lý lỏng lẻo để bị lấn, bị chiếm đất. Mức độ vi phạm pháp luật đất đai nhiều nhất là các tổ chức kinh tế, các nông trường, lâm trường quốc doanh và các tổ chức sự nghiệp công. Tập trung chủ yếu ở các thành phố trực thuộc Trung ương, trong đó có Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, còn khá nhiều dự án, quy hoạch treo không chỉ gây lãng phí tài nguyên đất của quốc gia, mà còn khiến dư luận xã hội quan ngại.

Để khắc phục những tồn tại nêu trên, ngày 20-1-2010, Thủ tướng Chính phủ có Chỉ thị số 134/CT-TTg, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm trong sử dụng đất của các tổ chức được Nhà nước giao, cho thuê đất, trong đó phải làm rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân, người đứng đầu tổ chức sử dụng đất có vi phạm.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu bộ trưởng các bộ, thủ trưởng cơ quan ngang bộ, cơ quan trực thuộc Chính phủ và Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tập trung kiểm tra cụ thể các trường hợp vi phạm và phân loại để có giải pháp giải quyết dứt điểm tình trạng vi phạm pháp luật đất đai của các tổ chức sử dụng đất, trước hết là các vụ việc điển hình, gây nhiều bức xúc trong dư luận. Đối với những trường hợp cho thuê, cho mượn đất hoặc để đất hoang hóa không sử dụng và các trường hợp vi phạm khác gây nhiều bức xúc trong dư luận phải cương quyết thu hồi, những trường hợp vi phạm nghiêm trọng phải truy tố trước pháp luật. Thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu rà soát việc thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai của các tổ chức kinh tế, truy thu tiền thuê đất đối với thời gian chưa nộp tiền thuê đất, truy thu số tiền cho thuê, chuyển nhượng, chuyển mục đích trái phép để nộp vào ngân sách nhà nước. Bộ trưởng các bộ, thủ trưởng cơ quan ngang bộ, cơ quan trực thuộc Chính phủ và chủ tịch UBND các địa phương phải tổ chức, chỉ đạo thực hiện để hoàn thành việc rà soát kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật đất đai theo yêu cầu trên của Thủ tướng Chính phủ trong hai năm (2010-2011). Bộ Tài nguyên và Môi trường sẽ chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong việc chỉ đạo, tổ chức thực hiện Chỉ thị này, tổng hợp kết quả kiểm tra xử lý báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 30-12-2011.

Chỉ thị số 134/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã mở ra một hướng mới trong việc xử lý những vi phạm trong quản lý, sử dụng đất của các tổ chức được Nhà nước giao, cho thuê đất và lập lại kỷ cương trong lĩnh vực này.

Giang Long