Chăn nuôi đơn lẻ-hiệu quả thấp, môi trường ô nhiễm

Nếu cứ đi trong các đường phố nội thành thì chẳng mấy ai nhận ra trên địa bàn thành phố Hà Nội lại nhiều gia súc, gia cầm đến thế. Theo số liệu điều tra của Cục Thống kê thành phố Hà Nội thì hiện nay, tổng đàn trâu, bò của các huyện ngoại thành và một số phường ven đô đã có tới hơn 58 nghìn con, một chu kỳ nuôi lợn gần 350.000 con và số lượng gia cầm mỗi năm lên tới hơn 2,8 triệu con. Như vậy, lượng chất thải từ chăn nuôi thải ra bình quân hằng ngày là 2.800 tấn. Trong khi đó, bên cạnh số lượng ít ỏi trang trại chăn nuôi tập trung với quy mô lớn thì 90% vẫn là hình thức chăn nuôi đơn lẻ, ngay trong gia đình, trong khu dân cư. Chính vì vạy mà mức độ ô nhiễm môi trường do chăn nuôi ở các xã ngoại thành đã lên tới mức báo động bởi lượng nước thải, chất thải không được xử lý, thải trực tiếp ra môi trường.

Bên cạnh đó, việc chăn nuôi nhỏ lẻ không đem lại hiệu quả kinh tế cao. Vì số lượng vật nuôi ít, chi phí cho thức ăn cao và không thực hiện được chu trình quay vòng trong chăn nuôi. Đó là chưa kể đến chăn nuôi nhỏ lẻ tại gia đình chính là một trong những nguy cơ lây lan dịch bệnh không chỉ đối với gia súc, gia cầm mà còn ảnh hưởng xấu tới sức khỏe con người.

Đâu là giải pháp

Trước thực trạng trên, từ năm 2002, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố Hà Nội đã xây dựng đề án chuyển chăn nuôi ra ngoài khu dân cư và triển khai làm điểm tại 4 huyện ngoại thành là Thanh Trì, Sóc Sơn, Đông Anh, Gia Lâm… Tổng số trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm được công nhận đạt yêu cầu về kinh tế và môi trường trên địa bàn thành phố là 212 mô hình. Trong đó, chủ yếu là các trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm kết hợp với nuôi cá, trồng trọt, đạt hiệu quả tương đối cao ở các huyện ngoại thành. Trong số đó, Đông Anh là huyện tiêu biểu với tỷ trọng kinh tế từ chăn nuôi đạt 30%. Thực hiện chủ trương của thành phố, UBND huyện đã thẩm định và phê duyệt 56 trang trại chăn nuôi cách xa khu dân cư, với diện tích 101,6ha, vốn đầu tư 51,7 tỷ đồng. Năm 2006, doanh thu từ các trang trại theo mô hình mới này đã đạt hơn 20 tỷ đồng, thu hút, giải quyết việc làm thường xuyên cho hơn 300 lao động. Xã Uy Nỗ, huyện Đông Anh là địa phương có khoảng 30% số hộ có nguồn thu chính từ nghề chăn nuôi gia súc, gia cầm. Có một thực tế là, từ trước đến nay, việc chăn nuôi theo quy mô nhỏ lẻ và chuồng trại được xây dựng ngay trong khuôn viên nhà, vườn của các hộ nông dân. Khi chủ trương đưa việc chăn nuôi ra khỏi dân ở xã Uy Nỗ đã rất hưởng ứng thực hiện. Trang trại của anh Dương Văn Phong ở thôn Ấp Tó được thành lập và đi vào hoạt động hơn 5 năm nay. Trên diện tích 14 nghìn mét vuông ao hồ, bờ bãi được UBND xã Uy Nỗ giao khoán trong 20 năm, anh Phong đã đầu tư hơn 2 tỷ đồng vào xây dựng 1.500m² chuồng trại, đào ao thả cá và trồng cây ăn quả. Mỗi năm, trang trại của anh Phong xuất bán ra thị trường hơn 100 tấn lợn thịt thương phẩm và hơn 10 tấn cá, thu lãi từ 150 đến 200 triệu đồng. Ngoài ra, trang trại của anh Phong còn giải quyết việc làm cho hơn 10 lao động thu nhập tương đối ổn định. Anh Phong cho chúng tôi biết, từ khi thành lập trang trại, hiệu quả kinh tế thu về từ việc chăn nuôi tăng lên rất nhiều. Khi xây dựng trang trại chăn nuôi tập trung việc phòng, chống dịch bệnh cũng có nhiều thuận lợi hơn trước.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện việc xây dựng mô hình trang trại, đưa chăn nuôi ra khỏi khu dân cư, chính quyền và nhân dân địa phương vẫn còn gặp khá nhiều khó khăn. Chẳng hạn như theo quy định, diện tích trang trại bao gồm mặt nước và mặt đất phải rộng từ 3.600m² trở lên. Nhưng trên thực tế, việc quy hoạch, dồn đất để xây dựng trang trại cũng không phải dễ thực hiện.

Cái khó "bó chân" nông dân

Những vướng mắc trong chính sách đất đai cũng là khó khăn chung của các xã thuộc huyện Đông Anh. Mặc dù, để tạo điều kiện cho nhân dân triển khai thực hiện chủ trương đưa chăn nuôi ra khỏi khu dân cư, UBND huyện Đông Anh đã sớm ban hành quy định về việc đầu tư và quản lý trang trại trên địa bàn huyện với những tiêu chí khá cụ thể. Tuy nhiên, theo ông Hà Văn Khanh, Trưởng phòng Kinh tế kế hoạch huyện Đông Anh: Để thực hiện mô hình trang trại, các hộ nông dân phải đầu tư để xây dựng chuồng trại, đào ao thả cá trong khoảng 2 đến 3 năm nhưng lại chỉ được thuê đất trong thời hạn 5 năm, vì vậy khó có thể đem lại hiệu quả kinh tế lâu dài và bền vững. Bên cạnh đó, trước đây đất ruộng thường được chia theo kiểu xé lẻ, mỗi gia đình được một ít chỗ này, một ít chỗ khác, nên khi thực hiện mô hình chăn nuôi tập trung theo kiểu trang trại, lại phải dồn điền, đổi thửa mất rất nhiều thời gian. Ngoài ra những khó khăn về vốn, giống, về kiến thức khoa học kỹ thuật cũng chưa được giải quyết kịp thời để giúp người nông dân bắt tay vào chăn nuôi ra ngoài khu dân cư chưa thực sự được áp dụng rộng rãi tại các xã ngoại thành Hà Nội hiện nay.

Việc chuyển chăn nuôi ra ngoài khu dân cư là một chủ trương đúng, hợp lòng dân và là biện pháp hữu hiệu để cải thiện môi trường cho các vùng ngoại thành Hà Nội, bảo đảm sức khỏe cộng đồng và tăng hiệu quả kinh tế cho người nông dân. Từ đó tạo cơ sở phát triển ngành chăn nuôi theo hướng công nghiệp hóa-hiện đại hóa, khép kín từ sản xuất, đến chế biến thực hiện quy trình về an toàn vệ sinh thực phẩm. Vì vậy, việc giải quyết những vướng mắc, khó khăn không thể khoán trắng cho cấp ủy, chính quyền các quận, huyện mà cần phải có sự tham gia tích cực của cấp ủy, chính quyền thành phố và các cơ quan liên quan, có như thế thì chủ trương của thành phố mới trở thành hiện thực.