Trong gần một tháng qua, giá dê giống ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long liên tục sụt giảm tới mức thấp nhất từ trước đến nay. Cuối tháng 5, giá dê giống từ 15 đến 25 triệu đồng/con hạ xuống chỉ còn 200-300 nghìn đồng/con; dê thịt từ 35.000 đến 45.000 đồng/kg xuống còn từ 12.000 đến 14.000 đồng/kg... Giá thấp, để gỡ lại vốn, nhiều nông dân đã phải bán đổ bán tháo cho thương lái. Nhưng ngặt nỗi, giờ đây, thương lái cũng thưa dần, có gọi cũng chẳng thấy đến. Hàng nghìn hộ nuôi dê ở nhiều tỉnh, thành phố điêu đứng vì lỗ nặng.

Qua rồi thời hoàng kim

Đã qua rồi thời hoàng kim của nghề nuôi dê, đó là câu nói của nhiều người dân trước thực trạng “khủng hoảng thừa” số lượng dê hiện nay. Những năm 2003, 2005, giá thịt dê cao đã thu hút nhiều người đổ xô mua dê giống về nuôi. Phong trào nuôi dê mạnh đến mức tạo nên cơn sốt giá. Giá dê giống từ 2 đến 4 triệu đồng/con tăng vọt lên 10-15 triệu đồng/con; thậm chí 20-25 triệu đồng/con... Nuôi dê trở thành phong trào xóa nghèo ở không ít địa phương. Có nhiều xã, huyện, ngành chức năng đã tổ chức tư vấn, phát động phong trào nuôi dê. Xã Mỹ Hòa (huyện Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long) là một trong những địa phương như vậy. Chúng tôi có mặt ở ấp 2, nơi có nhiều hộ dân nuôi dê. Ông Hai Giảng - Bí thư chi bộ ấp Mỹ Phước 2 - cho biết: "Ấp 2 có gần 2000 con, nhà nào ít cũng 10-20 con; nhiều thì 50-70 con, có hộ nuôi theo hình thức trang trại với hàng trăm con. Dê sinh sản khá nhanh, cứ 5 tháng dê đẻ một lứa từ 2 đến 4 con. Nay dê rớt giá, không bán được, nhiều hộ chăn nuôi phải đối mặt với nợ nần”.

Dê được nuôi theo phong trào, tăng nhanh về số lượng trong mấy năm gần đây ở ĐBSCL (ảnh internet)

Hậu quả của cách làm tự phát, nuôi theo phong trào trong mấy năm qua đã để lại một hậu quả lớn. Số lượng dê chăn nuôi cứ thế tăng cao dẫn đến “khủng hoảng thừa”. Chỉ riêng tại 4 tỉnh: Tiền Giang, Trà Vinh và Bến Tre, Vĩnh Long số dê đã tăng hơn 110.000 con. Hàng nghìn gia đình nuôi dê ở Đồng bằng sông Cửu Long đang lỗ nặng, nợ chồng chất. Đặc biệt, những hộ nuôi dê giống theo hình thức trang trại đang đứng trước sự phá sản.

Gia đình anh Út Lợi ở xã Mỹ Hòa (huyện Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long) vay nợ 100 triệu đồng để mua 30 con dê và đầu tư làm chuồng trại; vừa qua bán chạy cho thương lái, cũng chỉ gỡ lại được hơn 10 triệu đồng. Cũng chạy theo phong trào, ông Nguyễn Đông Tàu ở xã Bình Đức đầu tư hơn 600 triệu đồng làm trang trại nuôi dê. Giờ đây cũng phải ngậm đắng bán với giá từ 200 đến 300 nghìn đồng/con. Ông Hai Giảng, người đứng ra bảo lãnh cho 21 hộ nghèo vay 63 triệu đồng để chăn nuôi dê, hiện nay như ngồi trên đống lửa, vì nhiều hộ chưa trả được vốn vay do chăn nuôi bị lỗ.

Ở xã Giai Xuân, huyện Phong Điền (TP Cần Thơ), nhiều người chăn nuôi dê cũng lâm vào cảnh tương tự. Trước đây, để giúp nông dân xóa nghèo, Hội Nông dân huyện đã hỗ trợ vốn vay cho mỗi hộ dân để nuôi dê và tổ chức tập huấn kỹ thuật chăn nuôi. Do vậy, đàn dê ở xã ngày càng tăng và phát triển nhanh. Anh Nguyễn Văn Tám ở ấp Thới An A, xã Giai Xuân cho biết: “Gia đình tôi là hộ nghèo, thấy nghề nuôi dê đang có phong trào, giá lại cao nên vay tiền đầu tư nuôi, hi vọng sẽ có thu nhập khá. Vậy mà, bây giờ tôi bán cả đàn dê 16 con cũng chỉ được khoảng 5 triệu đồng. Số tiền đó không bằng một nửa giá trị khi mua một con dê giống ban đầu. Vợ tôi mỗi lần nhìn đàn dê là rơi nước mắt vì buồn”. Anh Bùi Văn Hà ở ấp Thới Thạnh, than: “Bây giờ muốn tìm đầu ra cũng khó, tôi kêu thương lái đến bắt dê gần cả tháng nay chưa thấy ai tới. Đàn dê thì phải chăm sóc “cầm cự” qua ngày và tiền lãi vay ngân hàng thì phải đóng. Không biết rồi đây ra sao”.

Chính quyền địa phương cần hỗ trợ

Lý giải về hiện trạng chăn nuôi dê nêu trên, Thạc sĩ Lê Thanh Tùng, Phó giám đốc Trung tâm Giống nông nghiệp Vĩnh Long cho rằng: “Những năm 80, cũng xảy ra một đợt sốt giá dê nhưng không bao lâu chìm xuống. Hai năm qua, giá dê giống tăng đột ngột làm chúng tôi lo lắng bởi nó vượt quá giá trị thực và thiếu cơ sở bền vững. Thực tế cho thấy, khi thị trường bão hòa, nhu cầu nuôi giảm, lập tức giá dê tuột dốc. Thực trạng trên đã đẩy nhiều hộ nông dân rơi vào cảnh đã nghèo lại thêm nghèo".

Nông dân chăn nuôi theo phong trào, thiếu qui hoạch, làm mất cân đối thị trường, đẩy giá cả nông sản trở nên bấp bênh, thiếu ổn định. Nhiều địa phương do không tính toán kỹ, không dự đoán thị trường đã tổ chức nhân rộng mô hình chăn nuôi, nhưng lại không tính đến đầu ra hay xác định hướng qui hoạch hợp lý. Hầu hết người chăn nuôi đều phải tự tìm mối để tiêu thụ hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái.

Theo nhận định chung, về lâu dài, thị trường dê vẫn còn hấp dẫn. Tuy nhiên, để tạo sự bền vững, ổn định giữa chăn nuôi và tiêu thụ sản phẩm, cần nghiên cứu qui hoạch nguồn cung hợp lý, tránh chăn nuôi tràn lan vì cái lợi trước mắt như thời gian qua. Về lâu dài, cần xây dựng đầu mối tiêu thụ sản phẩm từ chăn nuôi dê, tránh để thị trường phụ thuộc vào các thương lái, điều này khiến cho giá cả bấp bênh, dễ nảy sinh giá ảo, nguồn ảo.

VIỆT HÀ, HOÀNG VINH