Có vẻ ngược đời khi đưa ra nhận định: nhà thầu giao thông thích làm thầu phụ hơn thầu chính! Thế nhưng, điều này lại là một thực tế được các nhà thầu khẳng định.
Khi nhà thầu...“ngán” công trình

Phó Giám đốc Sở Giao thông Công chính TPHCM, ông Lê Toàn-người đã từng có thâm niên hàng mấy chục năm làm giám đốc các ban quản lý dự án, có hẳn một danh sách khá dài các công trình giao thông bị… nhà thầu “chê”.

Đầu tiên là cây cầu Mật, quận 8, được khởi công từ tháng 7-2003 nhưng giữa chừng bị nhà thầu “bỏ” vì công trình chờ giải tỏa quá lâu. Tháng 11-2004 chủ đầu tư cho đấu thầu lại nhưng chờ mãi chẳng thấy nhà thầu nào nộp đơn.

Gần 6 tháng sau, chủ đầu tư lại tổ chức đấu thầu nhưng… cũng vậy. Và phải đấu thầu đến lần thứ 3, chủ đầu tư mới tìm được nhà thầu. Công trình cầu Kênh ngang số 3, quận 8 cũng phải đấu thầu đến 3 lần mới tìm được nhà thầu. Lần mời thầu thứ 1, không có nhà thầu tham gia; lần mời thầu thứ 2, chỉ có 2 nhà thầu tham dự trong khi đó yêu cầu tối thiểu của một lần mở thầu là phải có 3 nhà thầu dự tuyển…

Phương tiện cơ giới thi công đại lộ Đông-Tây phía miệng hầm Thủ Thiêm quận 2. (Ảnh chụp chiều 8-8-2006).

Công trình cầu đường Nguyễn Văn Cừ, nằm ngay trung tâm thành phố, nối các quận 5, 8 và 4 cũng bị nhà thầu… chê. Gói thầu thứ 2 gồm các hạng mục: 1/2 cầu chính và cầu dẫn phía quận 8 đã phải tổ chức đầu thầu đến lần thứ 4 mới có đủ nhà thầu tham gia. Tại dự án mở rộng đường Nguyễn Văn Trỗi-Nam Kỳ Khởi Nghĩa, gói thầu số 3 đoạn từ đường Trường Sơn đến cầu Công Lý cũng phải qua đến 4 lần làm thủ tục đấu thầu mới tìm được nhà thầu.

Nhộn nhịp các dự án vốn... nước ngoài

Ngược với cảnh “chợ chiều” ở các dự án giao thông có vốn trong nước, tại các dự án có vốn đầu tư nước ngoài, không khí nhận công trình lại rất sôi động. Dự án xây dựng đại lộ Đông-Tây, sử dụng vốn ODA của Nhật Bản là một ví dụ. Tại đây, các nhà thầu Nhật Bản với năng lực kinh tế dồi dào, khả năng chuyên môn cao đã được chọn làm nhà thầu chính… rất hấp dẫn các nhà thầu Việt .

Thủ tục thanh toán cũng không đơn giản, khi giá cả luôn biến động

Các “anh tài” trong làng xây dựng công trình giao thông Việt như tổng công ty 1, 5, 6… đều có mặt trên công trường xây dựng này với vai trò là nhà thầu… phụ. Các nhà thầu Việt này đã phải qua một đợt xét tuyển khá khắt khe của nhà thầu chính, dưới sự giám sát nghiêm khắc của tư vấn giám sát mới được tham dự.

Trong nhiều dự án có vốn vay ODA khác như xây dựng cầu Mỹ Thuận, cầu Cần Thơ…, sát cánh với các nhà thầu nước ngoài trên công trường cũng là nhiều nhà thầu Việt . Các nhà thầu Việt đã từng bước làm chủ được những công nghệ xây dựng tiên tiến như làm cầu bê tông đúc hẫng, làm hầm, đúc dầm… khiến nhiều chuyên gia nước ngoài khâm phục.

Theo một cán bộ của Ban quản lý dự án Mỹ Thuận, đơn vị đã làm chủ đầu tư rất nhiều dự án lớn, hầu như chưa bao giờ các nhà thầu chính nước ngoài tổ chức mời thầu phụ mà lại không có nhà thầu xin tham gia.

Làm thuê, “đỡ nhức đầu”

Giám đốc một tổng công ty xây dựng xin giấu tên tâm sự: “Không ai muốn làm… phụ cả. Nhưng làm nhà thầu chính cho các dự án trong nước… nhiêu khê, mệt mỏi lắm”.

Vị giám đốc này hài ra một loạt vấn đề mà ông cho là khổ: Dự toán công trình luôn luôn lạc hậu và thiếu nên các nhà thầu không thể tính đúng, đủ các chi phí vào giá thành. Thủ tục thanh, quyết toán mới thật đáng sợ: Phải mất gần 10 chữ ký mới lấy được tiền và việc thanh toán thường phải kéo dài hơn 1 năm.