Chúng tôi trở lại khu Kinh tế-Quốc phòng (KTQP) Ea Súp những ngày đầu năm 2010. Mùa khô mà vùng biên giới vẫn bát ngát màu xanh. Trải dài ven bờ hai con sông Ya H’leo và Ya Lốp là những vườn keo nguyên liệu giấy, đang vươn cao như thách thức với thời tiết khắc nghiệt của Tây Nguyên. Trong cái nắng cháy da, cái gió bạc tóc, nụ cười của người dân biên cương như báo hiệu một mùa xuân tươi sáng đang đến trên mảnh đất xa xôi này.

 Tạo “phên giậu đường biên”

Đầu năm 2008, khi biết tôi có ý định lên Ea Súp, Thiếu tướng Nguyễn Doãn Não, Tư lệnh Binh đoàn 16 nói: “Khu dự án của chúng tôi đang trồng hàng ngàn héc-ta điều, nhưng do điều kiện khí hậu khắc nghiệt, hệ thống thủy lợi hầu như chưa có, cộng với thổ nhưỡng chưa phù hợp, nên điều đậu quả rất ít”. Đến vùng biên giới của tỉnh Đắc Lắc, chúng tôi thấy điều trăn trở này không chỉ là của riêng lãnh đạo, chỉ huy Binh đoàn 16, mà còn là nỗi lo của chính quyền địa phương và nhân dân trong vùng dự án.

Cách đây gần 10 năm, vùng đất này là cây rừng hoang vắng, mùa nắng thì cháy đất, mùa mưa thì nổi nước. Không có người dân nào dám đến để khai phá, làm ăn. Lợi dụng địa bàn trống vắng, những phần tử xấu đã lôi kéo một số đồng bào nhẹ dạ, cả tin của Tây Nguyên vượt biên trái phép để tìm sang nước thứ ba. Để bảo vệ biên giới bình yên và tổ chức cuộc sống mới cho nhân dân ở những địa phương “đất chật, người đông”, Chính phủ đã phê duyệt kế hoạch của Bộ Quốc phòng, thành lập dự án KTQP Ea Súp do Binh đoàn 16 tổ chức thực hiện và quản lí. Năm 2000, gần 1.000 hộ dân ở các tỉnh Bến Tre, Thanh Hóa đã hội tụ về Ea Súp, cùng cán bộ, chiến sĩ Binh đoàn 16 mở đất làm nhà, làm đường, trồng cây. Chỉ sau một thời gian ngắn, những cụm dân cư mới đã được hình thành, tạo ra “phên giậu đường biên” vững chắc bảo vệ và xây dựng biên giới Tây Nguyên.

Cây nguyên liệu giấy mở hướng tương lai

Năm 2007, được sự giới thiệu của các cơ quan kinh tế thuộc Chính phủ, Công ty giấy Tân Mai đã đến Ea Súp khảo sát, tìm cơ hội phát triển nguồn nguyên liệu giấy trên vùng đất “dữ”. Sau khi tìm hiểu kĩ, lãnh đạo Công ty Tân Mai quyết định đầu tư về vốn, hướng dẫn và giám sát kĩ thuật, đầu tư phân bón, con giống để Binh đoàn 16 thực hiện việc chuyển đổi cây trồng, sau đó sẽ thu mua toàn bộ nguồn nguyên liệu. Nghĩa là Binh đoàn 16 chỉ bỏ công sức và sử dụng nguồn đất đai của mình để phát triển vườn cây. Với sự hợp tác này, những vườn điều cằn cỗi được phá bỏ để thí điểm trồng cây keo. Thượng tá Lê Văn Lệ, Chỉ huy trưởng Nông trường 736 thổ lộ: “Lúc đầu chúng tôi lo lắm. Không biết cây keo có thích hợp với thổ nhưỡng và điều kiện khí hậu của Ea Súp hay không? Nếu thất bại, khó có thể giữ bà con ở lại xây dựng biên giới lâu dài”. Một năm thấp thỏm, lo âu chờ đợi, những vườn keo của Nông trường 736 đã vươn xanh trên đất nóng. Kể cả khi mùa mưa bị ngập lụt, keo vẫn vững vàng phát triển. Khi chúng tôi trở lại Nông trường 736, vườn keo một năm ở đây cao trung bình là 3m, nhiều cây cao từ 7-8m. Những vườn keo gần 2 năm, cây đã cao từ 10-12m. 

Bà con dân tộc Dao ở Nông trường 737 chăm sóc vườn keo một năm tuổi.

Tính đến thời điểm tháng 1-2010, Nông trường 736 đã phát triển được 993ha keo 1,5 tuổi, gần 500ha keo một năm tuổi. Nông trường 737 phát triển được 289ha keo 1,5 năm tuổi và gần 800ha keo một năm tuổi. Theo kế hoạch của năm 2010, toàn vùng dự án KTQP Ea Súp sẽ trồng mới 2.800ha keo (trong đó Nông trường 736 là 1.300ha với hơn 4 triệu cây keo, Nông trường 737 là 1.500ha với 5 triệu cây keo). Như vậy, cây keo nguyên liệu giấy giờ đã trở thành cây trồng chủ lực ở dự khu KTQP Ea Súp. Nó mở ra tương lai tươi sáng cho sự phát triển của vùng đất xa xôi, hẻo lánh này. 

Người dân gắn bó với biên cương

Đến vườn keo một năm tuổi của Đội 7 (Nông trường 737, thuộc địa bàn xã Ia R’vê), chúng tôi thấy bà con dân tộc Dao ở đây rất phấn khởi. Anh Hoàng Thùng Nền, tổ trưởng cho biết: “Keo của chúng tôi phát triển tốt lắm. Nhà tôi nhận chăm sóc 4ha keo, năm 2009 thu được 24 triệu đồng từ việc chăm sóc cây, cao gấp 6 lần chăm sóc vườn điều”.

Ở địa bàn xã Ia Lốp nơi Nông trường 736 đóng quân, do diện tích trồng keo phát triển nhanh, người lao động trong dự án không làm hết công việc nên phải thuê người dân địa phương chăm sóc keo. Ông Vi Văn Son - Phó chủ tịch UBND xã Ia Lốp phấn khởi nói: “Xã tôi hiện có hơn 400 lao động được nhận khoán chăm sóc vườn keo. Mỗi lao động có thu nhập trung bình một năm là 10 triệu đồng. Có công ăn việc làm và thu nhập ổn định, cuộc sống của người dân khá lên nhiều”. Còn Bí thư huyện ủy huyện Ea Súp Phạm Tấn Bê khẳng định: “Việc chuyển đổi cây trồng từ cây điều sang cây keo nguyên liệu giấy là bước đi sáng tạo, đúng đắn của Binh đoàn 16 ở khu KTQP Ea Súp. Người dân rất phấn khởi, thể hiện quyết tâm gắn bó xây dựng và bảo vệ biên cương giàu mạnh”.

Rời Ea Súp, chúng tôi mang theo niềm tin, niềm hạnh phúc của cán bộ, chiến sĩ Binh đoàn 16 và người dân nơi đây về tương lai phát triển của vùng dự án.

Bài và ảnh: LÊ PHI HÙNG