Ngoại trưởng Mỹ Hi-la-ri Clin-tơn đang có mặt tại Trung Đông với sứ mệnh nặng nề - thúc đẩy tiến trình hòa bình Trung Đông. Bà đến đây với hành trang chẳng có gì đáng kể nếu không muốn nói là “nghèo nàn”. Đó là “di sản” trống rỗng từ người tiền nhiệm Rai-xơ với tiến trình hòa bình Pa-le-xtin – I-xra-en bị đóng băng. Thậm chí, việc bà Hi-la-ri mang theo cam kết 900 triệu USD tới Hội nghị các nhà tài trợ tái thiết Dải Ga-da, diễn ra tại Ai Cập, cũng không bảo đảm chắc chắn cho một chuyến công du thành công. Bởi, kèm theo đó là điều kiện ràng buộc Pa-le-xtin và cả I-xra-en phải đáp ứng các yêu cầu của nhóm Bộ Tứ bảo trợ cho tiến trình hòa bình khu vực.

Nhìn lại nỗ lực của Oa-sinh-tơn ở khu vực Trung Đông, có lẽ đáng nhắc tới nhất là việc chính quyền Mỹ tiền nhiệm tổ chức Hội nghị hòa bình Trung Đông tại An-na-pô-lít (Mỹ) tháng 11-2007. Thế nhưng những gì gọi là “bước tiến” tại hội nghị này (hồi sinh các cuộc đàm phán giữa Pa-le-xtin và I-xra-en) cũng đang lâm vào ngõ cụt vì bạo lực leo thang.

Binh sĩ Israel bắn đạn pháo vào vùng giao tranh ở Gaza. Ảnh : AFP

Chuyến công du của tân Ngoại trưởng Mỹ diễn ra trong bối cảnh không hoàn toàn thuận lợi. Chính trường I-xra-en đang xáo trộn bởi tiến trình thành lập chính phủ liên hiệp sau bầu cử vẫn bế tắc. Người ta đang lo ngại về khả năng chính quyền mới ở I-xra-en, nếu thành lập được, sẽ tập trung đa số lực lượng cánh hữu cực đoan, bởi thủ lĩnh đảng Li-cút Nê-ta-ni-a-hu đã thất bại trước nỗ lực thuyết phục thủ lĩnh đảng Ca-đi-ma ôn hòa, gia nhập liên minh. Nếu như vậy, chính quyền mới của I-xra-en sẽ đối đầu với chính quyền của Tổng thống Mỹ Ô-ba-ma về cách thức giải quyết cuộc xung đột với Pa-le-xtin. Ông Ô-ba-ma ủng hộ giải pháp đàm phán hòa bình trong khi ông Nê-ta-ni-a-hu luôn theo đuổi tư tưởng dùng bạo lực loại bỏ phong trào vũ trang Pa-le-xtin Hamas, không chấp nhận giải pháp “đổi đất lấy hòa bình”.

Ngay trước thềm chuyến công du Trung Đông của bà Hi-la-ri, một nhân vật cấp cao trong đảng Li-cút đã tuyên bố rằng, chính phủ mới của I-xra-en do đảng Li-cút lãnh đạo được thành lập cũng sẽ không cam kết thúc đẩy kế hoạch của Mỹ về việc thành lập một nhà nước Pa-le-xtin độc lập. Trong khi đó, số phận lệnh ngừng bắn lâu dài tại Dải Ga-da giữa Hamas và I-xra-en vẫn chưa được định đoạt bởi Hamas không chấp nhận các điều kiện phía I-xra-en đưa ra. Vì thế, mặc dù việc Pa-le-xtin đã đạt được thỏa thuận về việc thành lập chính phủ đoàn kết dân tộc giữa phong trào Fatah của Tổng thống Áp-bát và Hamas, dấu hiệu tích cực cho tiến trình hòa bình, thì công việc của bà Hi-la-ri trong chuyến công du đầu tiên tới khu vực, cũng không vì thế mà được nhẹ bớt.

Cho dù kết quả được đánh giá không mấy lạc quan, chuyến công du của bà Hi-la-ri cũng đưa ra thông điệp của chính quyền Mỹ cam kết thúc đẩy hòa bình Trung Đông. Ngoài ra, chuyến đi còn nhằm mục đích duy trì và củng cố vai trò ảnh hưởng của Mỹ ở khu vực có vị trí địa-chiến lược trọng yếu luôn được nhiều quốc gia quan tâm. Tham vọng của Oa-sinh-tơn khiến sứ mệnh ngoại giao của bà Hi-la-ri phải đối mặt với nhiều thách thức, buộc bà phải “dấn thân” vào một cuộc tranh giành ảnh hưởng hết sức khó nhọc.

Hiện Nga, quốc gia có vai trò ngày càng gia tăng ở khu vực Trung Đông, thành viên nhóm Bộ Tứ, cũng đang rất sốt sắng giải quyết các vấn đề tại đây. Cách đây nửa tháng, khi bà Hi-la-ri đang thực hiện chuyến công du đầu tiên trên cương vị Ngoại trưởng Mỹ tới khu vực Đông Á, thì Ngoại trưởng Nga Xéc-gây La-vrốp đã đến Trung Đông để khẳng định Nga tiếp tục thực hiện cam kết thúc đẩy tiến trình hòa bình khu vực. Nga sẽ tổ chức Hội nghị về Trung Đông, dự kiến trong tháng 5-2009, tại Mát-xcơ-va. Tham gia Hội nghị tái thiết Dải Ga-da ở Ai Cập với tư cách nhà đồng tài trợ, Nga đã đề xuất gói các biện pháp bổ sung để cung cấp viện trợ cho người Pa-le-xtin. Mát-xcơ-va còn tích cực tham gia các hoạt động viện trợ nhân đạo cho Pa-le-xtin. Trong khi vị thế của Nga ngày càng nổi lên ở Trung Đông, Oa-sinh-tơn không thể ngồi im. Bên cạnh những nỗ lực chung trong nhóm Bộ Tứ, Oa-sinh-tơn vẫn thực hiện các nỗ lực riêng rẽ nhằm khẳng định tiếng nói trong tiến trình hòa bình khu vực.

Dự kiến, nhóm Bộ Tứ gồm LHQ, EU, Nga và Mỹ sẽ có cuộc họp bên lề Hội nghị ở Ai Cập. Nhằm dọn đường cho cuộc họp, phái viên nhóm Bộ Tứ, cựu Thủ tướng Anh Tô-ni Ble đã bất ngờ tới Dải Ga-da. Ông Ble sẽ có các cuộc hội đàm về tình hình xung đột tại đây, nhằm thống nhất nỗ lực giữa EU, Nga, Mỹ và LHQ tìm kiếm một giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột A-rập - I-xra-en.

Tuy nhiên, mọi nỗ lực của cộng đồng quốc tế sẽ vô hiệu nếu giải pháp đưa ra không được sự nhất trí của cả hai phía Pa-le-xtin và I-xra-en, trong khi Oa-sinh-tơn vẫn thường bị chỉ trích là thiên vị I-xra-en, đồng minh số một của Mỹ ở khu vực.

Dù khó có khả năng tạo ra sự đột phá nào trong việc giải quyết các vấn đề đầy khó khăn trong khu vực rất nhạy cảm này, nhưng người ta vẫn hy vọng rằng, chính sách thúc đẩy đối thoại ở Trung Đông của chính quyền Mỹ cùng các nỗ lực của Nga và các bên sẽ đưa tiến trình hòa bình Trung Đông ra khỏi tình trạng bế tắc hiện nay.

MỸ HẠNH