Các DN dệt may của Việt Nam cũng sẽ gặp phải thử thách này (ảnh internet)

Ngày 28-11, Quốc hội sẽ xem xét để phê chuẩn việc nước ta gia nhập WTO. Sự kiện này thu hút mọi người trong các ngành, lĩnh vực có dịp nhìn lại và định đường hướng vào thời kỳ mới. Nhưng có lẽ các nhà doanh nghiệp quan tâm nhiều hơn cả đến khả năng cạnh tranh công bằng với doanh nghiệp nước ngoài thông qua các quy tắc pháp lý. Một mặt là sự hoàn thiện hệ thống pháp luật đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và xã hội của chúng ta nhưng lại phải phù hợp cam kết quốc tế. Tuy nhiên, các doanh nghiệp nước ta lại chưa thực sự nắm được những quy tắc này và nguy cơ sẽ gặp rất nhiều rủi ro…

Ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt bị kiện

Những năm gần đây, số lượng các cuộc điều tra bán phá giá đối với các mặt hàng xuất khẩu của Việt tăng mạnh. Nếu như giai đoạn 1994 - 2001, Việt Nam chỉ phải đối phó với một, hai vụ kiện/năm thì từ các năm 2002 đến 2005, số vụ kiện liên quan đến hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam tăng bình quân bốn vụ/năm. Riêng trong năm 2004, các doanh nghiệp Việt Nam đã phải đối phó với bảy vụ kiện liên quan nhiều loại mặt hàng khác nhau, từ sản phẩm vòng khuyên kim loại, sản phẩm xe đạp, chốt, then cửa bằng i-nốc và các phụ tùng, đèn huỳnh quang, tôm, ván lướt sóng; săm, lốp xe đạp, xe máy. Có thể nói rằng, những vụ việc vừa qua là những thử thách khắc nghiệt đầu tiên mà Việt Nam gặp phải kể từ khi mở cửa hội nhập, đồng thời cũng đem lại những kinh nghiệm vô cùng quý giá cho toàn thể cộng đồng doanh nghiệp, Hiệp hội ngành hàng Việt Nam nói chung cũng như các cơ quan quản lý nhà nước nói riêng. Cùng với việc tăng cường hội nhập, đẩy mạnh sản xuất xuất khẩu thì các vụ kiện thương mại, trong đó có kiện bán phá giá chắc chắn sẽ xuất hiện ngày càng nhiều hơn.

Theo đánh giá của Bộ Tư pháp, nhận thức pháp luật của nhiều chủ DN còn rất hạn chế. Không chỉ DN mới thành lập mà cả ở những đơn vị hoạt động đã lâu, tình trạng phổ biến là người quản lý không nắm được các quy định cơ bản về pháp luật kinh doanh. Nguyên nhân của vấn đề trên được nhìn nhận là do người quản lý DN, kể cả các DN lớn, thuộc sở hữu nhà nước cũng chưa chú trọng việc áp dụng, thực hiện pháp luật. Một vấn đề khác là doanh nghiệp khó tiếp cận các văn bản pháp luật. Thực tế, DN phải đối mặt với nhiều vấn đề về pháp lý, nhưng loanh quanh không biết bấu víu vào đâu để giải quyết vướng mắc, vì không có được văn bản pháp luật cần thiết trong tay.

Theo một số chuyên gia, hiện nhiều doanh nghiệp đã ý thức được vai trò của đội ngũ tư vấn pháp luật nhưng vẫn chưa biết cách phát huy hiệu quả. Kể cả khi đã có riêng một bộ phận pháp lý, công việc đã yên tâm hơn rất nhiều, tuy nhiên đôi lúc vẫn cảm thấy thiếu khi bộ phận này va chạm vào những vấn đề pháp lý không gặp thường xuyên. Đặc biệt, khi va chạm vào thương trường quốc tế thì vẫn còn thiếu kinh nghiệm.

Doanh nghiệp nên có phòng, ban pháp chế

Trong các công ty lớn của nhà nước hay các công ty liên doanh, công ty nước ngoài, việc có riêng một ban pháp chế hay phòng pháp luật hay chí ít là một chuyên viên pháp lý để xem xét các vấn đề pháp lý hoặc liên quan đến pháp lý là chuyện không mấy khó khăn. Thế nhưng đối với những DN nhỏ và vừa thì là cả một vấn đề. Bởi, chi phí để duy trì một cơ cấu như vậy không phải là nhỏ. Chính vì vậy, hiện nay hơn 90% DN nhỏ và vừa thường sử dụng biện pháp hợp tác với một văn phòng luật sư nào đó chỉ khi xảy ra sự cố. Việc này kéo theo không ít phiền toái như phải chờ văn phòng luật nghiên cứu, bởi không phải chỗ nào cũng bao quát hết tất cả các bộ luật. Ngoài ra, DN sẽ không thể “hưởng thụ” được sự cảnh báo rủi ro hoặc kiểm tra các hợp đồng kinh tế. Những chuyện rất bình thường, nhỏ nhặt diễn ra hàng ngày nhưng sơ sẩy là DN có thể bị phá sản như chơi! Nếu có một phòng pháp chế gồm những người am hiểu pháp luật, cùng với cọ xát thực tế kinh doanh của doanh nghiệp sẽ giúp người quản lý có những quyết sách đúng, triển khai hoạt động kinh doanh đúng pháp luật, hạn chế rủi ro.

Theo ông Nguyễn Hữu Trí, giám đốc Hành chính M&C corp. nhu cầu thực tế đòi hỏi DN phải thành lập phòng pháp chế hoặc bộ phận pháp chế để bảo đảm cho công ty giải quyết các vấn đề trong hành lang pháp lý. M&C corp. hiện có 2 nhân sự trong bộ phận pháp chế của mình. Bộ phận này có nhiệm vụ rà soát các văn bản mới phù hợp với công ty để phổ biến, áp dụng và kiểm tra các hợp đồng kinh tế. Tuy bộ phận pháp chế của M&C chỉ có hai người, song trình độ khá cao nên công việc hiệu quả hơn và chi phí ít hơn so với việc thuê luật sư hoặc công ty luật tư vấn. Oâng Trí cho biết thêm, nếu không có bộ phận pháp chế, nhiều hoạt động của công ty rất dễ xảy ra rủi ro, bởi những hoạt động thường ngày trong một doanh nghiệp đều có liên quan đến pháp luật.

Tuy nhiên, với tình trạng pháp luật của ta còn “vênh” nhiều so với các nước, hầu hết các bộ phận, phòng pháp chế tại các DN chỉ đáp ứng ở mức độ căn bản. “Họ chỉ có thể giải quyết được những vấn đề trong nước. Khi đụng chuyện thì phải thuê nước ngoài với chi phí gấp hàng chục lần so với thuê luật sư Việt ” – ông Trí nói. Chính vì thế, các DN cần phải “nâng cấp” bộ phận này lên một mức chuyên nghiệp hơn. Bởi, khi đã “sở hữu” một bộ phận pháp chế chuyên nghiệp, những lĩnh vực mà công ty thường “đụng chạm” sẽ được bộ phận này đào sâu hơn, đồng thời có những giải pháp nhanh chóng, phù hợp chứ không phải chờ nghiên cứu như khi đi thuê văn phòng luật tư vấn.

Nhiều người cho rằng: Doanh nghiệp phải tự cứu lấy mình! Bởi vì, luật pháp của ta thay đổi thường xuyên nhưng DN lại không có thời gian cập nhật vì …bận họp hành. Trong khi đó, hiện cả nước có hơn 90% DN nhỏ và vừa không có bộ phận pháp chế. Kêu thì cứ kêu nhưng chẳng ai làm. Các Tổng công ty có thực hiện nhưng cũng chỉ là cho vui chứ không làm đúng nghĩa pháp chế trong DN để xây dựng bộ phận này thành hàng rào pháp luật cho mình. Thời gian qua, ta bị thua trong phần lớn các vụ kiện với nước ngoài là do thiếu kiến thức về luật. Khi chúng ta gia nhập WTO, phải hòa mình vào một luật chơi chung trong khi luật trong nước mà nhiều DN còn mù mờ thì thử hỏi luật quốc tế sẽ ra sao? Thế như các cơ quan chức năng từng tổ chức nhiều lớp tập huấn, bồi dưỡng, hướng dẫn về luật song DN vẫn không quan tâm. Quả là một thực trạng đáng báo động.

Sắp tới, các DN Việt phải đối đầu liên miên với kiện tụng trong khi thông tin không biết, luật pháp thì mù mờ, dẫn đến rủi ro sẽ rất cao. Nếu không chấn chỉnh kịp thời, bản thân các DN sẽ bị ảnh hưởng trước tiên và sau đó sẽ là nền kinh tế của nước ta. Hiệp hội DN có giúp đỡ thì cao lắm cũng chỉ là hỗ trợ. DN phải tự cứu mình là chính. Pháp chế DN là tối quan trọng và không thể thiếu trong DN. Triển khai theo hướng thành lập hay thuê tư vấn đều có lợi phụ thuộc vào quy mô và tiềm lực của từng DN. Có thể nói, bộ phận pháp chế mang tính quyết định rất cao, song DN lại làm qua loa. Thời gian qua đã có nhiều vụ khiến nhiều DN phải giật mình nhìn lại. Trong kinh doanh, ký hợp đồng bắt buộc phải qua bộ phận pháp chế để kiểm tra. Tuy nhiên, tại nước ta hầu hết các DN nhỏ và vừa bỏ qua khâu quan trọng này. Đây thật sự là một lỗ hổng rất lớn của DN Việt khi chúng ta gia nhập WTO.

Ca Hảo