Sáng 28-1, nhà lãnh đạo Mỹ B.Ô-ba-ma (B.Obama) đã đọc thông điệp liên bang đầu tiên của nhiệm kì tổng thống. Dành phần lớn thời gian đề cập đến “bánh mì và bơ”, cụ thể là tập trung vào mặt trận thất nghiệp và giảm thâm hụt ngân sách, Tổng thống thứ 44 của nước Mỹ đang nỗ lực lấy lại hình ảnh sau một năm mà những cam kết đổi thay khi tranh cử vẫn chưa thành hiện thực.

Dễ dàng nhận thấy, trong năm qua, vực dậy được nền kinh tế là thành công nổi bật nhất của ông Ô-ba-ma trong chính sách đối nội khi đưa nước Mỹ thoát khỏi đáy khủng hoảng. Gói cứu trợ kinh tế 787 tỉ USD, các bước ổn định tài chính, tái cơ cấu công nghiệp xe hơi - ngành xương sống của nền kinh tế Mỹ, khuyến khích phát triển năng lượng sạch, kinh tế xanh, tạo thêm việc làm... đã giúp nền kinh tế số một thế giới không bị sụp đổ trong bão tài chính. Ngoài ra, ông Ô-ba-ma đã hành động để cho dân chúng thấy chăm sóc y tế là chính sách ưu tiên chủ chốt. Trong bối cảnh nước Mỹ trở thành quốc gia có chi phí y tế đắt đỏ nhất thế giới và 45 triệu người Mỹ khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ y tế do không có bảo hiểm y tế, kế hoạch cải cách hệ thống y tế của Ô-ba-ma được trông đợi như một trong những thay đổi mà nước Mỹ cần phải có. Bên cạnh đó, cuộc chiến chống biến đổi khí hậu mà ông Ô-ba-ma ủng hộ đã có những bước đi đáng khích lệ.

Về đối ngoại, với chính sách thực dụng, kết hợp giữa sức mạnh cứng và quyền lực mềm, Tổng thống Ô-ba-ma đã tạo dựng một hình ảnh thiện cảm hơn về nước Mỹ trong mắt cộng đồng quốc tế. Phương pháp tiếp cận và giải quyết các vấn đề của ông Ô-ba-ma qua những chuyến công du con thoi giữa các châu lục, các quyết định rút quân khỏi I-rắc, hành động ngay để mang lại “làn gió mới” cho vấn đề Trung Đông và I-ran hay mở rộng vòng tay với thế giới Hồi giáo… đã khiến người ta tạm quên hình ảnh “một nước Mỹ ngạo mạn” mà nhìn thấy một quốc gia biết đối thoại và lắng nghe hơn. Giá trị thương hiệu Mỹ cũng vì thế mà tăng từ 9,7 nghìn tỉ lên đến 11,8 nghìn tỉ USD.

Rõ ràng, không thể phủ nhận những thành tựu về mặt đối nội cũng như đối ngoại mà những quyết sách táo bạo của ông Ô-ba-ma mang lại trên con đường vực dậy hình ảnh nước Mỹ. Nhưng, nhìn kĩ hơn, hàng loạt các vấn đề nan giải mà chính quyền tiền nhiệm để lại trên thực tế vẫn chưa được giải quyết. Tổng thống Ô-ba-ma từng nói, ông sẽ chấm dứt chiến tranh I-rắc, đưa chế độ bảo hiểm y tế tới cho mọi người dân Mỹ, áp dụng hệ thống hạn ngạch thải khí ra môi trường để chặn đứng sự ấm lên của khí hậu toàn cầu và khôi phục danh tiếng của Mỹ bằng việc cho đóng cửa nhà tù Goan-ta-na-mô. Thế nhưng, thực tế thì sao?

Tổng thống Mỹ B. Ô-ba-ma đọc thông điệp liên bang trước hai viện. Ảnh: Internet

Chính sách ngoại giao của Tổng thống Ô-ba-ma về “chất” vẫn chưa mang lại được kết quả cụ thể nào, từ I-rắc cho đến Áp-ga-ni-xtan, Pa-ki-xtan, và mới đây là Y-ê-men. Chủ nghĩa quá khích hồi giáo vẫn hoành hành, hòa bình ở vùng Trung Đông vẫn xa vời, “mối đe doạ hạt nhân I-ran” vẫn tồn tại. Đó là chưa kể đến một loạt thách thức khác, từ vai trò ngày càng lớn của Trung Quốc cho đến vấn đề giải trừ vũ khí hạt nhân của Triều Tiên, quan hệ quân sự với đồng minh Nhật Bản.

Trong khi đó, dù kinh tế Mỹ đã có tín hiệu cải thiện, nhưng tỉ lệ thất nghiệp đã lên tới hai con số (10,2% hồi tháng 10-2009), mức cao nhất trong vòng 26 năm qua và thâm hụt ngân sách đã lên đến mức kỉ lục – 1.420 tỉ USD, mức cao nhất trong 54 năm qua. Trong năm 2009, đã có 171 ngân hàng và tổ chức tín dụng Mỹ bị phá sản, nhiều gấp 6 lần số ngân hàng bị phá sản trong cuộc khủng hoảng ngân hàng những năm 1980. Chương trình cải cách y tế, một trong những cam kết chính Ô-ba-ma đưa ra khi tranh cử, vẫn chưa được thông qua do phe Cộng hòa quyết liệt phản đối vì cho rằng có thể làm tăng mức độ trầm trọng của tình trạng thâm hụt ngân sách.

Trên trường quốc tế, ông Ô-ba-ma vẫn giành được nhiều thiện cảm nhưng tại nước Mỹ, ánh hào quang quanh ông đang dần nhạt nhòa. Tỉ lệ ủng hộ tổng thống đã sụt giảm xuống còn 50% so với mức 70% vào thời điểm ông bắt đầu lên nắm quyền cách đây một năm. Tỉ lệ phản đối của người Mỹ với những quyết sách của chính quyền Ô-ba-ma đã tăng gần 4 lần, từ mức 12% lên đến 44%.

Một trong những nhân tố dẫn đến sự sụt giảm nhanh chóng gần đây trong tỉ lệ ủng hộ Tổng thống Ô-ba-ma là sự không hài lòng của người dân Mỹ đối với cách điều hành nền kinh tế của ông. Đó là lí do thông điệp liên bang lần này của Tổng thống Ô-ba-ma tập trung vào các vấn đề thiết thực nhất trong cuộc sống hằng ngày của người dân Mỹ. Nhưng có vẻ nó vẫn không đủ để làm người dân Mỹ có thể tin tưởng ông sẽ tạo ra nhiều sự "thay đổi" như trong khẩu hiệu tranh cử của Ô-ba-ma. Cái mà người ta cảm nhận ở thông điệp liên bang của Tổng thống Ô-ba-ma là dường như nó chỉ mang tính chất “thanh minh” cho những gì chưa làm được thời gian qua.

Có lẽ vì thế mà những đề xuất mới còn quá khiêm tốn. Quyết định đóng băng chi tiêu chính phủ, bắt đầu vào năm 2011, vẫn có lẽ chưa được cố vấn kĩ lưỡng. Ông Ô-ba-ma cũng không vạch ra được thời gian và biện pháp để cải cách y tế được thông qua. Hứa sẽ giải quyết thâm hụt ngân sách vào tháng tới nhưng ông chưa tuyên bố ông sẽ làm như thế nào để giải bài toán khó đó. Thậm chí, phần chính sách đối ngoại còn có cảm giác như ông chỉ làm như thể chiếu lệ và vấn đề an ninh quốc gia chỉ được ông dành vỏn vẹn 9 phút để nói.

Kết thúc bản thông điệp liên bang đầu tiên trên cương vị tổng thống, ông Ô-ba-ma nhấn mạnh: “Tôi sẽ không ngừng lại”. Tất nhiên, ông không thể ngừng lại và chỉ còn có 3 năm nữa để biến những cam kết đổi thay mà ông đã hứa với dân Mỹ thành hiện thực. Nếu ông Ô-ba-ma không sớm hành động có hiệu quả, thì những cam kết mãi mãi vẫn chỉ là những lời nói bóng bẩy trên giấy mà thôi và nỗ lực lấy lại hình ảnh của ông (và của nước Mỹ) vẫn chỉ là một “giấc mơ”.

THU TRANG