Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt thực hiện cho vay hỗ trợ lãi suất theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Ảnh: KIỀU LINH

Để góp phần ngăn chặn suy giảm kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội, Thường trực Chính phủ đã thông qua phương án sử dụng khoản kích cầu bằng hình thức bù lãi suất khi doanh nghiệp vay vốn lưu động phục vụ cho sản xuất kinh doanh. Đây là giải pháp nhanh và ngắn nhất để hỗ trợ doanh nghiệp. Nhưng người vay nào được hỗ trợ? Thủ tục để được hỗ trợ ra sao? Cơ chế giám sát nào để tiền hỗ trợ đến đúng đối tượng? Đó là các vấn đề mà nhiều bạn đọc của Báo Quân đội nhân dân quan tâm.

Đối tượng nào được hỗ trợ lãi suất?

Theo Quyết định 131/QĐ-TTg ngày 23-1-2009 của Thủ tướng Chính phủ: Trong năm 2009, Nhà nước hỗ trợ lãi suất cho các tổ chức, cá nhân vay vốn ngân hàng để sản xuất - kinh doanh, nhằm giảm giá thành sản phẩm hàng hóa, duy trì sản xuất, kinh doanh và tạo việc làm, trong điều kiện nền kinh tế bị tác động của khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế thế giới. Các tổ chức tín dụng cho vay vốn đối với các tổ chức, cá nhân (gọi chung là khách hàng vay) theo quy định của pháp luật, bao gồm: các ngân hàng thương mại Nhà nước, ngân hàng thương mại cổ phần, ngân hàng liên doanh, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam, ngân hàng 100% vốn nước ngoài và Quỹ Tín dụng nhân dân Trung ương (dưới đây gọi chung là ngân hàng thương mại). Thời hạn vay được hỗ trợ lãi suất tối đa là 8 tháng đối với các khoản vay theo hợp đồng tín dụng được ký kết và giải ngân trong khoảng thời gian từ ngày 1-2 đến ngày . Mức lãi suất hỗ trợ cho khách hàng vay là 4%/năm.

Theo Thông tư số 02/2009/TT-NHNN ngày 3-2-2009 của Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn cụ thể việc hỗ trợ lãi suất thì các đối tượng được vay hỗ trợ lãi suất là các khoản cho vay ngắn hạn bằng đồng Việt Nam theo các hợp đồng tín dụng được ký kết bao gồm: Các khoản cho vay mà khách hàng vay sử dụng để làm vốn lưu động cho hoạt động sản xuất-kinh doanh được thống kê theo phân ngành kinh tế quy định tại Chế độ báo cáo thống kê áp dụng đối với các đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các tổ chức tín dụng; các khoản cho vay mà khách hàng vay sử dụng để làm vốn lưu động cho các hoạt động sản xuất - kinh doanh; xây dựng nhà ở cho người có thu nhập thấp; các lĩnh vực xã hội hóa…

Thông tư của Ngân hàng Nhà nước nêu rõ: Các ngân hàng thương mại không được từ chối hỗ trợ lãi suất, nếu khoản vay thuộc đối tượng được hỗ trợ lãi suất; định kỳ báo cáo Ngân hàng Nhà nước Việt để kiểm tra, giám sát tình hình hỗ trợ lãi suất. Phương thức thực hiện hỗ trợ lãi suất là đến kỳ hạn thu lãi tiền vay, các ngân hàng thương mại giảm trừ ngay số lãi tiền vay phải trả của khách hàng bằng với số lãi tiền vay được hỗ trợ lãi suất. Ngân hàng Nhà nước Việt chuyển số lãi tiền vay đã hỗ trợ lãi suất trên cơ sở báo cáo số tiền hỗ trợ lãi suất của ngân hàng thương mại.

Các ngân hàng thương mại ồ ạt vào cuộc

Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, ngay sau khi Thông tư của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về hỗ trợ lãi suất cho khách hàng theo chủ trương kích cầu của Chính phủ được ban hành, các ngân hàng thương mại đã khẩn trương vào cuộc.

Qua khảo sát của phóng viên Báo Quân đội nhân dân, tại hầu hết các ngân hàng, lượng khách hàng đến làm thủ tục vay tiền rất đông so với trước. Khách hàng nộp hồ sơ sau từ một đến 2 ngày đều nhận được thông báo kết quả. Tuy nhiên, đây chỉ là thông báo không chính thức. Quá trình hoàn tất thủ tục hồ sơ, phê duyệt, giải ngân sẽ được xúc tiến ngay sau đó. Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt cho biết sẽ dành khoảng 165.000 tỷ đồng cho vay theo chương trình hỗ trợ lãi suất. Ngân hàng Công thương Việt phấn đấu mục tiêu đạt dư nợ cho vay hỗ trợ lãi suất hơn 100.000 tỷ đồng. Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam dự kiến trong quý II sẽ cho vay khoảng 20 nghìn tỷ đồng; ước tính sẽ giải ngân trong cả Chương trình hỗ trợ lãi suất khoảng 70.000 tỷ đồng.

Các ngân hàng thương mại cổ phần cũng đang chạy đua giành thị phần tiếp cận nguồn vốn hỗ trợ từ Chính phủ. Ngân hàng Quốc tế công bố sẽ dành 25.000 tỷ đồng để cho vay hỗ trợ lãi suất, trong đó lãi suất đối với những khách hàng xuất khẩu được áp dụng ở mức thấp nhất là 1%/năm sau khi được bù lãi suất. Lãnh đạo Ngân hàng Thương mại cổ phần Quân đội khẳng định với phóng viên Báo Quân đội nhân dân sẽ tạo mọi điều kiện tốt nhất để doanh nghiệp tiếp cận vốn nhanh chóng, đầy đủ, cùng doanh nghiệp vượt qua thời kỳ khó khăn chung của nền kinh tế, từng bước ổn định và phát triển sản xuất - kinh doanh.

Theo lãnh đạo các ngân hàng thì hồ sơ xin vay vốn của chương trình bù lãi suất không phức tạp. Mẫu biểu đã có sẵn tại các ngân hàng. Các nhân viên của ngân hàng sẵn sàng hướng dẫn, giải đáp những thắc mắc của khách hàng. Quá trình giải quyết hồ sơ xin vay của khách hàng theo chương trình bù lãi suất không có gì khác biệt so với việc xét duyệt hồ sơ vay vốn thông thường, không được cấp bù lãi suất.

Cần có các giải pháp để tiền hỗ trợ đến đúng đối tượng

Theo ước tính sơ bộ của Chính phủ, với nguồn “vốn mồi” 17 nghìn tỷ đồng, sẽ đẩy theo một lượng vốn từ các tổ chức tín dụng ra nền kinh tế khoảng 420 nghìn tỷ đồng. Theo đó, số tiền được vay và các hồ sơ vay sẽ rất lớn. Chính vì vậy, nhiều người lo ngại về cơ chế giám sát để đồng vốn hỗ trợ lãi suất được sử dụng đúng mục đích và không hình thành cơ chế “xin-cho”.

Theo ý kiến của một chuyên gia tài chính-tiền tệ, nếu không kiểm soát chặt chẽ, khách hàng có thể đăng ký vay vốn được hỗ trợ lãi suất để đảo nợ, thậm chí vay nhưng gửi vào đâu đó hoặc cho vay ngoài để kiếm lãi từ chênh lệch lãi suất. Bởi lẽ, với mốc tối đa lãi suất cho vay khống chế 10,5%/năm, được hỗ trợ 4%/năm, doanh nghiệp chỉ phải trả giá vốn 6,5%/năm. Trong khi đó, nếu mang số tiền này cho người khác vay thì họ hoàn toàn có thể hưởng được mức lãi suất từ 9 đến 10 %/năm. Cũng có thể doanh nghiệp ban đầu sử dụng đúng mục đích, chẳng hạn như mua hàng. Nhưng nếu doanh nghiệp mua hàng buổi sáng và bán buổi chiều sau đó nhận tiền về đem sử dụng cho mục đích khác thì ngân hàng cũng rất khó giám sát.

Mặc dù Ngân hàng Nhà nước đã có quy định nghiêm cấm và xử phạt nghiêm khắc hành vi đảo nợ hoặc cho vay không đúng quy định nhưng nếu không kiểm tra chặt chẽ thì vẫn có thể tạo ra “kẽ hở” để các cán bộ tín dụng lợi dụng làm điều phi pháp.

Cũng có ý kiến lo ngại rằng, sau khi Ngân hàng Nhà nước đã ban hành các quyết định điều chỉnh giảm lãi suất và thực hiện bù lãi suất, khách đến vay nhiều hơn, trong khi đó số tiền huy động vào ngân hàng sẽ giảm. Về vấn đề này, theo ý kiến của Tiến sĩ Dương Thu Hương, Chủ tịch Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam thì khách hàng sẽ suy tính trước quyết định gửi tiết kiệm của mình do đã quen với mức gửi cao, nhưng trong bối cảnh hiện nay thì gửi tiền tiết kiệm tại ngân hàng sẽ tránh được nhiều rủi ro bởi mức lãi suất hiện nay là tương đối hợp lý, lãi suất tiền gửi đã thực dương.

Vẫn còn nhiều vướng mắc cần tháo gỡ

Qua trao đổi với đại diện nhiều doanh nghiệp, hầu hết các doanh nghiệp đều hoan nghênh chủ trương kích cầu qua lãi suất ngân hàng của Chính phủ. Tuy nhiên trên thực tế, việc thực thi chính sách này cũng còn có một số vướng mắc cần tiếp tục tháo gỡ. Một số doanh nghiệp cho rằng, do đặc thù của một số ngành, chẳng hạn như làm hàng Tết, thời điểm vay vào cuối năm, có thể gia hạn vay, không nhất thiết phải từ tháng 2 đến hết tháng 12, miễn là trong vòng 8 tháng. Bởi lẽ, nếu vay lúc này thì vốn chưa sử dụng đến, còn đến cuối năm mới vay thì chỉ được hưởng hỗ trợ lãi suất trong vòng từ một đến hai tháng.

Nhiều doanh nghiệp mong muốn được gia hạn nợ cũ và vẫn vay được nợ mới. Có như thế họ mới có thể tiếp tục sản xuất vì hiện nay tiền vay nợ cũ còn nằm rất nhiều trong khối lượng nguyên liệu đã mua từ năm cũ, doanh nghiệp không thể tìm được nguồn tiền để trả nợ cũ và vay thêm mới.

Đại diện một số doanh nghiệp cho rằng, quá trình làm hồ sơ, thủ tục vay vốn, nếu quản lý không chặt cũng dễ nảy sinh cơ chế “xin - cho”, vòi vĩnh, sách nhiễu giữa cán bộ tín dụng với khách hàng. Chính vì vậy, rất cần việc thông tin minh bạch và việc thanh tra, kiểm tra trong nội bộ ngân hàng. Các ngân hàng cần công khai số điện thoại “nóng” để giải đáp những thắc mắc của khách hàng và tiếp nhận các ý kiến phê bình của nhân dân.

“Nguyên tắc hỗ trợ lãi suất là các ngân hàng thương mại cho vay các nhu cầu vốn lưu động để hoạt động sản xuất - kinh doanh theo cơ chế tín dụng thông thường và thực hiện hỗ trợ lãi suất theo đúng quy định của Thủ tướng Chính phủ và hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; không được từ chối hỗ trợ lãi suất, nếu khoản vay thuộc đối tượng được hỗ trợ lãi suất; định kỳ báo cáo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để kiểm tra, giám sát tình hình hỗ trợ lãi suất. Thời hạn vay được hỗ trợ lãi suất tối đa là 8 tháng đối với các khoản vay theo hợp đồng tín dụng được ký kết và giải ngân trong khoảng thời gian từ ngày 1 tháng 2 đến ngày 31 tháng 12 năm 2009”.

(Trích Quyết định 131/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ)