Làng tái định cư PachêPalanh trong mùa Xuân mới.

Giai điệu mới của mùa xuân

Chúng tôi về khu TĐC thủy điện Avương PachêPalanh (Đông ) vào ngày đầu xuân. Con đường về làng dài hun hút. Khoảng cách không gian càng như xa hơn khi tuyến Quốc lộ 14B từ Đại Lộc lên Nam Giang và đường Hồ Chí Minh còn nhiều điểm sạt lở sau những ngày mưa tầm tã kéo dài.

Nhìn dãy nhà bậc thang của làng PachêPalanh ẩn hiện trong sương sớm đẹp tựa như tranh, ai đó đã ví nơi đây là một “phố núi” của dải Đông Trường Sơn. Trời đứng bóng, chúng tôi mới chạm chân đến làng. Lũ trẻ xúng xính trong bộ quần áo mới, túm tụm bao quanh khách lạ. Ghé đến nhà gươl, rộn ràng không khí ngày hội. Dân làng đang tập trung chuẩn bị cho lễ mừng gươl mới. Năm rồi, PachêPalanh không mất mùa, lại ít bị ảnh hưởng của thiên tai, nên lễ mừng nhà gươl mới có phần trang trọng vừa đâm trâu, giết gà, vừa mua nhiều ché rượu. Già làng Bơrum nói: “Gươl này xây dựng gần cả 100 triệu đồng. Riêng cái nền đã mất gần 5 triệu đồng rồi. Nhờ Giàng, mùa rẫy này có lúa để ăn, để cúng và cây chuối cũng ra trái nhiều, đổi gạo, rượu không hết. Cả làng quyết định mua con trâu 5 triệu đồng để cúng Giàng. Mời cán bộ ở lại dự lễ, uống rượu với buôn làng, vui lắm”. Bên trong nhà gươl, Briu Rưa (65 tuổi) đang sửa soạn, vừa lục tìm tất cả những đồ trang sức đeo vào cổ, vừa nói với chúng tôi “phụ nữ Cơtu đẹp lên là nhờ những đồ trang sức này đấy. Nó là “báu vật” chỉ sau chồng con thôi”. Nhìn những tấm thổ cẩm, chuỗi hạt cườm được nâng niu trân trọng, chúng tôi hiểu được tầm quan trọng của chúng trong đời sống của phụ nữ ở đây. Điệu lý của già làng Blước Bưới, thôn Adang kết hợp với âm vang từ nhịp cồng chiêng ngân lên, khiến cả làng ngất ngây trong không khí lễ hội. Dù bước qua tuổi 80, nhưng già Blước Bưới vẫn còn hăng say với từng nhịp za zá, tha thiết của lý Cơtu. Theo già, Tết này cái đói, cái rét chạy hết vào rừng sâu rồi.

So với PachêPalanh, thì khu TĐC thôn 2, xã Trà Đốc (Bắc Trà My) còn rất mới mẻ. Ngôi làng gồm 12 hộ dân TĐC tập trung vừa mới ra vóc dáng khoảng 4 tháng nay. Nhà ở được xây kiên cố, khá đẹp. Ngoài ra, chính quyền sở tại còn tạo điều kiện để người dân xây thêm một nhà sàn cạnh bên để tiếp tục duy trì phong tục sinh hoạt cũ của dân làng. Nhà ông Hồ Văn Nuôi (70 tuổi), sau Tết mà vẫn còn đầy thóc lúa, quả là một cái Tết đủ đầy. Ông nói, “già dọn ra nhà mới được hơn 3 tháng nay. Có cái tường xây vững chắc, từ đây sẽ không sợ cảnh tạm bợ, dột nát. Ưng cái bụng nhất là có chỗ để chứa bồ thóc, không như nhà cũ mưa xuống phải loay hoay che đậy”. Nhà già Nuôi giàu nhất làng, ngoài gần 100 ang lúa dự trữ, già còn có tiền (Nhà nước đền bù sau giải tỏa) để mua sắm tivi, bàn ghế mới và tậu một chiếc Win. Già Nuôi thường đi xe lên rẫy, tay lau chiếc xe mới, già nói với chúng tôi “Có con ngựa sắt này tiện lắm, trước đây đi rẫy phải mất vài quăng dao, giờ thì chỉ tốn ít thời gian”. Làng mới đón chào những công dân mới, những đứa trẻ Cadong cất tiếng chào đời từ ngôi làng mới đầy đủ tiện nghi. Chị Hồ Thị Xinh vừa sinh đứa con đầu lòng, khuôn mặt rạng ngời hạnh phúc. Chị khoe “nơi ở này sạch sẽ, thông thoáng, tốt hơn nhiều lần chỗ ở cũ. Đêm về, điện sáng như ban ngày”.

Một tương lai tươi sáng

Làng TĐC PachêPalanh có 132 hộ, với 609 khẩu, gồm 4 thôn Azal (63 hộ), Ađềng (6 hộ), Trơ Cung (16 hộ) và Đhơ rèeng (47 hộ) được di dời đến từ đầu năm 2006. Ngay từ khi đồng bào vào làng TĐC, để giải quyết cái ăn trước mắt cho bà con, UBND tỉnh Quảng Nam đã quyết định hỗ trợ có thời hạn, mỗi khẩu được nhận 120 nghìn đồng/tháng và tổ chức khai hoang hàng trăm héc-ta lúa rẫy, lúa nước cho đồng bào.

Theo ông Đỗ Tài - Phó chủ tịch UBND huyện Đông Giang, năm 2007 cuộc sống của bà con đủ đầy hơn năm 2006. Không chỉ mở rộng diện tích lúa nước, lúa rẫy, mà mô hình trồng chuối bước đầu đem lại kết quả khả quan. Hiện, cả làng trồng khoảng 60 nghìn cây chuối mốc, không ít hộ thu nhập một ngày từ 30 đến 40 nghìn đồng từ chuối. Tín hiệu vui là, trước Tết Nguyên đán này, dân chẳng cần thu hoạch sắn để ăn, vì dùng chưa hết gạo. Số gạo mà tỉnh hỗ trợ, huyện tổ chức cấp phát theo định kỳ, không cấp một lúc để tránh tình trạng bà con lấy gạo đổi rượu, gạo dự trữ địa phương phân phát toàn bộ đến dân trong dịp tết. Vì vậy Tết này đồng bào ở các khu TĐC PachêPalanh, Cut Chrun đón một cái Tết, nói như già làng Blước Bưới là, đàng hoàng nhất, to nhất từ trước đến nay.

Bài và ảnh: TAM PHÚ và LÂM QUÝ