Bộ Bưu chính viễn thông (BCVT) đã cơ bản hoàn chỉnh đề án “Quản lý thuê bao di động trả trước” trình Chính phủ. Theo “lộ trình”, sau khi được Chính phủ phê duyệt, Bộ BCVT sẽ phối hợp với Bộ Công an xây dựng, ban hành quy định cụ thể quản lý thuê bao trả trước và việc triển khai thực hiện dự kiến bắt đầu từ đầu năm 2007; trong 18 tháng, gần 11 triệu thuê bao trả trước sẽ phải đăng ký lại...

“Bùng nổ” thuê bao trả trước...

Thủ tục để sở hữu một số thuê bao trả trước (TBTT) rất đơn giản, thuận tiện: Mua simcard rồi hòa mạng. Một người có thể mua và sở hữu rất nhiều số thuê bao, trong khi đăng ký thuê bao trả sau khá phức tạp, phải có hộ khẩu, đăng ký địa chỉ gửi hóa đơn thanh toán... TBTT cũng rất phù hợp với những đối tượng chỉ có nhu cầu sử dụng trong thời gian ngắn (khách du lịch, khi đi công tác, lao động tự do, thời vụ) lại có nhiều loại gói giá cước khác nhau, phù hợp với nhiều đối tượng sử dụng, trong đó có những gói giá cước chỉ nhận cuộc gọi, chỉ nhắn tin… được nhiều học sinh, sinh viên sử dụng vì rất tiết kiệm. Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ TBTT có thể phân phối dịch vụ thông qua nhiều kênh phân phối khác nhau, không nhất thiết phải tự thiết lập mạng lưới phân phối, bán hàng; giảm được nhiều chi phí như chi phí quản lý người sử dụng, phát hành hóa đơn, thu cước, lại thu được tiền ngay, không sợ các trường hợp nợ đọng, khó đòi…

Chính vì các “lợi thế” trên, những năm qua thị trường TBTT phát triển “bùng nổ”. Trong số hơn 15,2 triệu thuê bao di động của toàn quốc tính đến tháng 10-2006 có tới gần 11 triệu TBTT (chiếm hơn 70%). Đó cũng là xu hướng phát triển chung của nhiều quốc gia trên thế giới. Theo dự báo của các tổ chức quốc tế, tốc độ phát triển của các TBTT lớn hơn rất nhiều so với tốc độ phát triển của các dịch vụ viễn thông khác; từ 2004 đến 2010 tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương có 80% người sử dụng TBTT trong tổng số thuê bao tăng trưởng.

... Và những ảnh hưởng tiêu cực

Do chưa có văn bản quy phạm pháp luật về quản lý TBTT, nên việc đăng ký, sử dụng dịch vụ này hoàn toàn phụ thuộc vào doanh nghiệp, trong khi để khuyến khích, thu hút khách hàng, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ đều đơn giản hoá tối đa thủ tục, thậm chí “khoán trắng” việc khai báo thông tin khách hàng cho các đại lý, thực chất là buông lỏng, thả nổi, bỏ qua thủ tục này.

Tăng trưởng “nóng”, cạnh tranh, khuyến mại… nên chất lượng dịch vụ và thực trạng thuê bao ảo đang là vấn đề được cả cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ và khách hàng quan tâm. Số TBTT không phát sinh cước (khóa một chiều, hai chiều, nhưng vẫn giữ được số) chiếm tỷ lệ cao gây lãng phí tài nguyên viễn thông (kho số) ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của thị trường thông tin di động. Hiệu quả đầu tư cho hệ thống mạng lưới, dịch vụ không đạt hiệu quả cao, một phần do không biết số thuê bao đang hoạt động ở vùng nào để định hướng đầu tư. Đặc biệt, việc buông lỏng quản lý TBTT còn ảnh hưởng tiêu cực đến bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội do các thế lực phản động, chống đối sử dụng loại dịch vụ này để hoạt động chống phá, kích động, gây rối; các đối tượng xấu hoạt động phạm tội. Công an một số địa phương đã khám phá nhiều vụ sử dụng dịch vụ TBTT để trộm cắp cước viễn thông gây thiệt hại nhiều tỷ đồng thông qua việc chuyển trái phép lưu lượng điện thoại quốc tế về Việt Nam qua mạng di động hoặc chuyển sim thuê bao qua bên kia biên giới để kết nối vào trạm thông tin vệ tinh VSAT chuyển tiếp cuộc gọi quốc tế về Việt Nam.

Thực tế thời gian qua xuất hiện ngày càng nhiều nạn “ăn cắp” số thuê bao “đẹp”, tranh chấp các số TBTT với giá hàng trăm triệu đồng. Các hành vi đe dọa, tống tiền, quấy rối, phát tán văn hóa phẩm vi phạm đạo đức, thuần phong mỹ tục, nhắn tin quảng cáo nhắn tin nội dung xấu… trên mạng điện thoại di động, nhất là với các TBTT gia tăng. Khi khách hàng thắc mắc, khiếu nại hoặc yêu cầu bảo vệ quyền lợi, hầu hết đều nhận được câu trả lời quen thuộc của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ: “Đây là thuê bao trả trước, nên không có tên đăng ký trên hệ thống, không có danh tính, địa chỉ cụ thể…” Vì lẽ trên, việc quản lý, bồi thường cho khách hàng rất khó thực hiện; an toàn thông tin bị ảnh hưởng đáng kể.

Lộ trình hợp lý, thủ tục đơn giản

Để chủ động trong quản lý, bảo đảm tính bền vững của thị trường điện thoại di động, hạn chế tối đa những tác động tiêu cực của dịch vụ TBTT, nhất là về bảo đảm an ninh, chống khủng bố… hầu hết các quốc gia trong khu vực và trên thế giới đều đã ban hành quy định quản lý hoặc đang nghiên cứu triển khai nhằm siết chặt quản lý TBTT. Trong khối ASEAN đã có 6 nước là Xin-ga-po, In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-lip-pin, Thai Lan, Bru-nây triển khai thực hiện quản lý TBTT, có quốc gia quy định thời hạn 6 tháng mọi TBTT phải hoàn thành đăng ký lại, nếu không sẽ bị hủy số thuê bao.

Đề án quản lý thuê bao điện thoại di động trả trước do Bộ BCVT Việt Nam xây dựng và khi triển khai thực hiện đặt ra mục tiêu phải đáp ứng được các yêu cầu quản lý phục vụ công tác bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, quy hoạch phân bổ tài nguyên thông tin. Mỗi TBTT đã, đang, bắt đầu hoạt động trên mạng của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ phải được đăng ký và quản lý với thông tin riêng của người sử dụng. Thông tin riêng để đăng ký, quản lý phải thực sự cần thiết, được bảo mật theo quy định của pháp luật; thủ tục đăng ký phải đơn giản, không tạo thêm chi phí, không gây phiền hà cho người sử dụng dịch vụ… Dự kiến, sau khi được Chính phủ phê duyệt, các cơ quan chức năng sẽ phối hợp xây dựng quy định cụ thể, trên cơ sở đó việc đăng ký dự kiến bắt đầu từ đầu năm 2007, tiến hành trong 18 tháng kể từ ngày bắt đầu thực hiện.

Qua “khảo sát” của cơ quan chức năng, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ điện thoại di động như Vinaphone, Mobiphone, S-fone, Viettel, EVN Telecom, Hanoi Telecom… và phần lớn khách hàng đều cơ bản ủng hộ chủ trương trên bởi có lợi cho công tác quản lý, cho doanh nghiệp và cả khách hàng. Ngoài việc bảo đảm an ninh thông tin, kinh doanh hiệu quả hơn, giảm số thuê bao ảo và khóa hai chiều, doanh nghiệp sẽ xây dựng được cơ sở dữ liệu để phân tích khách hàng. Khách hàng sẽ được hưởng lợi từ chế độ chăm sóc và giải quyết khiếu nại tốt hơn. Tuy nhiên, có lãnh đạo doanh nghiệp còn băn khoăn: Liệu khi triển khai, quy định trên có được thực hiện nghiêm, bởi nếu “nơi chặt, nơi lỏng” sẽ tạo sự bất công bằng, cạnh tranh không lành mạnh để thu hút khách hàng, mà doanh nghiệp chấp hành nghiêm sẽ bị thiệt thòi. Về băn khoăn trên, một cán bộ Vụ Viễn thông, Bộ BCVT cho biết: Trong văn bản quản lý sắp tới sẽ có chế tài xử phạt các doanh nghiệp vi phạm. Các đại lý nếu không thực hiện đúng việc kê khai thông tin cá nhân của khách hàng có thể bị cắt hợp đồng làm đại lý.

Mặc dù chưa triển khai thực hiện, khách hàng TBTT đã bày tỏ băn khoăn: Thủ tục đăng ký mới, đăng ký lại TBTT sao cho đơn giản, nhanh gọn, ít phiền hà nhất; đặc biệt vấn đề “nhạy cảm” là bí mật thông tin cá nhân có được bảo đảm, nếu không sẽ bị kẻ xấu lợi dụng, xâm hại…? Một số đại lý cũng cảm thấy khó khăn trong việc phục vụ khách hàng nhanh nhất, thuận lợi nhất, đồng thời phải làm sao lấy được thông tin chuẩn xác của họ khi đăng ký, kê khai. Ý kiến chung cho rằng, khi đăng ký họ tên, ngày, tháng, năm sinh, địa chỉ… của khách hàng không nhất thiết chỉ dựa vào chứng minh thư nhân dân, mà có thể bằng các giấy tờ tùy thân khác do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cấp, như hộ chiếu, giấy phép lái xe…

Khi thực hiện quản lý TBTT, thông thường các nước trên thế giới thực hiện trong thời gian từ một đến hai năm (có nước thực hiện trong 6 tháng). Đối với Việt Nam, thời gian dự kiến 18 tháng được cho là phù hợp và người sử dụng khi đăng ký không phải trả bất kỳ một khoản phí nào cho nhà nước, doanh nghiệp.

PHẠM QUÂN