Cựu thủ tướng V.Y-a-nu-cô-vích, thủ lĩnh của đảng Các khu vực, và đương kim nữ thủ tướng Y-u-li-a Ti-mô-sen-cô, thủ lĩnh của Khối BYUT, là hai “đấu thủ” còn lại trong vòng hai của cuộc đua tới chiếc ghế quyền lực, tổng thống U-crai-na, diễn ra hôm nay, 7-2-2010. Hai nhân vật này đều tự tin bước vào vòng quyết đấu mới sau khi loại bỏ 16 đối thủ khác khỏi “vòng chiến” thứ nhất ngày 17-1-2010. Với những diễn biến phức tạp thường thấy trên chính trường trước các cuộc bầu cử và những lời chỉ trích của các đối thủ nhằm vào nhau hoặc những nghi ngờ, thậm chí bôi nhọ nhau, đây là cuộc bầu cử tổng thống đầu tiên thời hậu “cách mạng màu da cam” ở U-crai-na. Việc đương kim Tổng thống V.Y-u-sen-cô, cựu thủ lĩnh của “phe da cam”, bị loại ngay từ vòng đầu cho thấy những cử tri vốn ủng hộ ông cũng như ủng hộ phe da cam không còn mặn mà với cuộc cách mạng sắc màu này nữa. Đó là sự thất bại của cá nhân ông cũng như của “phe da cam”. 

Ông Viktor Yanukovych phát biểu trước các phóng viên tại thủ đô Kiev của Ukraina vào ngày 17/1. Ảnh: AP.

Cuộc “cách mạng màu da cam”, hay còn gọi là “cách mạng cam”,  đã mang lại những gì cho đất nước U-crai-na trong 6 năm qua? Có nhiều câu trả lời, nhưng trước hết có thể nhận thấy ngay đó là sự chia rẽ sâu sắc giữa các vùng miền; sự lộn xộn trên chính trường với những cuộc đấu đá triền miên giữa các phe phái, lực lượng chính trị; sự tụt hậu về kinh tế; tình trạng tham nhũng không được khắc phục; nhiều mối quan hệ truyền thống quan trọng bị phá vỡ trong khi các mối quan hệ mới chưa được xây dựng xong đã bị rạn nứt hoặc đổ vỡ... Đó là những hệ quả được “tạo dựng” bởi “phe da cam” vốn lâm vào chết yểu không lâu sau khi giành được chính quyền trong một cuộc lật đổ hòa bình bằng các cuộc biểu tình, tuần hành gây sức ép đảo ngược kết quả bầu cử. Đó là tập hợp của những chính đảng có quan điểm hướng về phương Tây, liên kết với nhau giành chính quyền từ phe gồm những chính đảng và các nhân vật chủ trương xây dựng các mối quan hệ chặt chẽ với Nga-một quốc gia có chung lịch sử, văn hóa và có vai trò quan trọng trong các lĩnh vực kinh tế của U-crai-na. Sự liên kết ấy đã nhanh chóng tan rã do tranh giành quyền lực nội bộ giữa các thủ lĩnh “đồng sàng dị mộng”. Không phải đến nay người dân U-crai-na mới nhận ra rằng, những cam kết, những hứa hẹn tạo ra những bước nhảy vọt về cuộc sống, về dân chủ, về hội nhập các cơ cấu phía Tây... mà phe da cam hồi ấy mạnh mẽ tung hô, hóa ra đều là ảo tưởng. Ảo tưởng bởi thiếu thực tế. Chỉ có hơn 5% số cử tri U-crai-na bỏ phiếu cho đương kim Tổng thống Y-u-sen-cô, cựu thủ lĩnh của phe da cam, khiến ông bị loại ngay từ vòng đầu và không còn cơ hội tái cử. Như vậy màu cam đã phai nhạt.

Đã thất bại, một cuộc cải cách mà những chính đảng hay những nhân vật thân phương Tây chủ trương thực hiện dựa trên những ảo tưởng chính trị, dựa vào “sự hào phóng” của phương Tây đồng thời phá bỏ các nền tảng chính trị, kinh tế và xã hội cơ bản của đất nước. Sự sai lầm của họ đã khiến chính người dân U-crai-na phải trả giá bằng những khó khăn trong cuộc sống, kéo lùi sự phát triển của đất nước. Chỉ cuộc khủng hoảng khí đốt giữa U-crai-na và Nga kéo dài trong nhiều năm qua và đến nay vẫn còn rắc rối, cũng đủ để thấy nước Nga có vai trò quan trọng hơn đối với U-crai-na, chứ không phải EU hay NATO. Cũng như vậy, U-crai-na hiện còn phải gánh chịu những khó khăn trong các ngành công nghiệp cơ bản của nước này do phá vỡ mối liên kết chặt chẽ vốn có với Nga. Các nước phương Tây từng là những “cổ động viên” mạnh mẽ nhất của cuộc cách mạng cam ở U-crai-na, nay đã gần như bỏ rơi U-crai-na. Mục tiêu của Tổng thống Y-u-sen-cô sớm đưa đất nước trở thành thành viên của cỗ máy quân sự NATO hoặc thành một toa trong đoàn tàu EU nay càng trở nên xa vời. Dù không mặn mà, nhưng cả NATO và EU đều không thể phủ nhận vai trò lớn của nước Nga trong các mối quan hệ song phương và trong giải quyết các vấn đề toàn cầu. Trong giai đoạn khó khăn hiện nay, họ không muốn chọc tức Nga hay khiêu khích thêm Nga bằng việc chào đón U-crai-na, kể cả Gru-di-a vào lúc này, nhất là khi Nga coi sự mở rộng của NATO là “thảm họa quốc gia” đối với Nga. Tổng thống sắp mãn nhiệm Y-u-sen-cô và phe da cam đã quá ảo tưởng về “sự giúp đỡ” của phương Tây nên đã sai lầm trong thực thi những chính sách đối nội và đối ngoại. 

Dù sắc màu da cam đã nhạt phai, nhưng không thể không nhận thấy rằng, những ám ảnh của cách mạng cam vẫn lởn vởn trên chính trường đầy phức tạp của đất nước này. Hai ứng cử viên còn lại chính là những nhân vật cũ trong cuộc bầu cử cách đây 6 năm. Khi ấy, ông Y-a-nu-cô-vích là ứng cử viên tổng thống và bị thất bại trước ông Y-u-sen-cô. Còn bà Ti-mô-sen-cô, người có biệt danh “nữ hoàng da cam”, luôn như hình với bóng bên cạnh ông Y-u-sen-cô trong cuộc cách mạng cam, lật đổ ông Y-a-nu-cô-vích. Ba ngày trước khi diễn ra vòng hai của cuộc bầu cử lần này, bà Ti-mô-sen-cô dọa sẽ kêu gọi dân chúng xuống đường, tạo nên một cuộc cách mạng cam mới mạnh mẽ hơn, với quy mô chưa từng có. Bà lập luận rằng luật sửa đổi bầu cử, được quốc hội thông qua và trình tổng thống sắp mãn nhiệm Y-u-sen-cô ký thành luật ngày 4-2, sẽ tạo điều kiện để đảng Các khu vực của ông Y-a-nu-cô-vích loại các thành viên Khối BYUT của bà ra khỏi ủy ban bầu cử các cấp và gian lận bầu cử. Bà kêu gọi chính quyền U-crai-na, các nước trên thế giới và các tổ chức quốc tế góp phần bảo đảm cuộc bầu cử tổng thống vòng hai tại U-crai-na diễn ra một cách dân chủ, trung thực và tự do, góp phần ngăn chặn cái mà bà mô tả là "mọi hành động vi phạm dân chủ, phá hoại cuộc bầu cử trung thực và công bằng". Như vậy, dù không phải dễ, một khi bị thất bại trước đối thủ Y-a-nu-cô-vích, không loại trừ khả năng cựu “nữ hoàng da cam” lại phát động một cuộc lật đổ mới trong hòa bình theo kịch bản được viết cách đây 6 năm.

Vẫn giữ quan điểm chính trị, nhưng cả hai ứng cử viên đã có những  điều chỉnh nhất định trong chính sách đối ngoại. Ông Y-a-nu-cô-vích chủ trương tăng cường liên kết với Nga và thực tế hơn trong quan hệ với phương Tây. Bà Ti-mô-sen-cô vừa duy trì quan hệ với phương Tây nhưng đã, đang và sẽ đánh giá cao quan hệ với Nga. Kết quả bầu cử vòng một và các cuộc thăm dò dư luận đều cho thấy, ông Y-a-nu-cô-vích luôn dẫn trước bà Ti-mô-sen-cô. Bất kỳ ai trong hai người này đắc cử tổng thống cũng đều phải đương đầu với một giai đoạn đầy khó khăn trong thực thi cam kết phục hồi kinh tế-xã hội U-crai-na thời hậu khủng hoảng tài chính - kinh tế toàn cầu và khủng hoảng chính trị nội địa; hàn gắn sự chia rẽ trong nước, không để “đoàn tàu U-crai-na” bị hai đầu tàu kéo ngược giằng xé sang hướng Đông hoặc sang hướng Tây. 

 KIM TÔN