Từ mấy năm qua, huyện Thới Bình (Cà Mau) đã chú trọng phát triển mô hình tôm-lúa sâu rộng trong sản xuất nông nghiệp. Đặc điểm của mô hình này là kết hợp trồng lúa với nuôi tôm trên cùng diện tích canh tác, cùng thời điểm mùa vụ. Lúa sẽ che cho tôm. Các vi sinh vật trên gốc lúa là nguồn thức ăn cho tôm. Ngược lại, thức ăn cho tôm còn dư sẽ nhanh chóng biến thành chất mùn nuôi cây lúa.

Một mô hình làm giàu hiệu quả

Ông Võ Hoàng Hiệp, Bí thư Huyện ủy, Chủ tịch UBND huyện, cho biết: “Sau nhiều năm triển khai thực hiện thí điểm có kết quả cao, huyện đã cho triển khai sâu rộng, người dân đồng tình rất cao. Năm 2007, kế hoạch gieo cấy lúa - tôm 13.000ha, kết quả đạt 16.000ha. Năm 2008 kế hoạch 18.000ha, kết quả gieo cấy hơn 21.000ha, tăng hơn 40% so kế hoạch. Tiếp tục thực hiện mô hình bền vững này, năm 2009 huyện Thới Bình phấn đấu gieo cấy hơn 20.000ha lúa – tôm, với phương thức canh tác “2 lúa, 2 tôm”-tức là một năm có hai vụ lúa-tôm kết hợp. Hiệu quả từ phương thức đổi mới cơ cấu sản xuất này không những giúp nông dân trả được nợ ngân hàng, mua sắm tiện nghi mà còn góp phần xóa đói giảm nghèo, nhiều hộ thu nhập ngày càng khấm khá. Sau vài vụ kết hợp mô hình lúa-tôm, nhiều hộ đã "chơi sang", tổ chức nhóm và thuê xe đi du lịch đến các tỉnh An Giang, Kiên Giang, Bạc Liêu vừa học hỏi kinh nghiệm, vừa mừng trúng đậm tôm nuôi đầu vụ nhờ việc thực hiện mô hình lúa-tôm.

Mô hình cánh đồng lúa-tôm ở xã Biển Bạch, huyện Thới Bình (Cà Mau).

Tân Bằng là xã có nhiều thành công và kinh nghiêm trong việc phát triển mô hình tôm-lúa. Hơn 80% hộ nông dân ở đây đã thực hiện mô hình này. Hằng ngày, thương lái từ các nơi đổ về thu mua tôm ở vùng này cũng nhộn nhịp hẳn lên. Anh Lê Thanh Tùng, xã Tân Bằng cho biết vụ tôm mới vừa rồi đã thu hoạch được hơn 120 triệu đồng, trả xong nợ cho ngân hàng, nhận lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà cả chục năm qua phải nằm lại ở ngân hàng. Anh nói: “Từ vụ mùa năm 2008, gia đình tôi cải tạo trồng một vụ lúa. Sau khi thu hoạch lúa xong, tiếp tục cải tạo lại nuôi tôm. Những năm trước dân mình xem thường cây lúa, chỉ chú tâm nuôi tôm nên liên tục mất mùa, hiệu quả không cao, lâm vào cảnh khó khăn, nợ nần. Vụ mùa này, nhờ có cấy lúa mà vụ tôm đạt tốt. Không chỉ gia đình tôi mà bà con nơi đây đã nhận ra rằng ai có cấy lúa đều phải kèm nuôi tôm thì mới thu lời cao".

Anh Nguyễn Văn Chính ở ấp Sông Cái, xã Biển Bạch Đông, cũng nhờ vào mô hình cấy lúa ở vụ mùa năm trước mà vụ tôm nuôi năm nay thu hoạch được hơn 100 triệu đồng. Anh Nguyễn Văn Nghĩa cũng ở ấp Sông Cái, xã Biển Bạch Đông được gia đình cho ra ở riêng năm 2008 với diện tích hơn 0,5ha đất sản xuất. Thực hiện mô hình cấy lúa trên đất nuôi tôm, vụ này anh thu hoạch gần 10 triệu đồng…

Những ngày này, hầu hết bà con ấp Nguyễn Huế sau khi thu hoạch xong vụ tôm đã chuẩn bị lúa giống, phân bón, đất để gieo mạ chuẩn bị vụ mùa. Từ thực tế này cho thấy, lúa - tôm là mô hình bền vững cho nông dân Thới Bình và được người dân đồng tình hưởng ứng.

Còn đó nỗi lo

Mô hình này mang lại thu nhập cao, nhưng cũng chứa đựng những rủi ro tài chính không nhỏ. Chi phí gấp 3 lần thu nhập từ vụ lúa để thả nuôi một thửa nhưng một đợt dịch bệnh có thể khiến người nông dân điêu đứng. Phần lớn tôm giống phải vận chuyển nhiều giờ trên đường từ các tỉnh miền Trung, trong khi việc sản xuất giống phù hợp với độ mặn thấp trong các hồ, ruộng nuôi còn gặp nhiều khó khăn về kỹ thuật. Tuy nhiên thu nhập từ trồng lúa và các hoạt động sản xuất phi nông nghiệp đã giúp cho các gia đình đa dạng thu nhập và giảm tác động của các rủi ro. Nỗi lo hơn cả là khi cuối vụ bị lâm vào cảnh rớt giá, ế ẩm hàng hóa. Ai sẽ lo cho cân đối cơ cấu đầu vào-đầu ra giúp nông dân? Mối quan hệ “bốn nhà” sẽ thực hiện được đến đâu? Được mùa thì phấn khởi đấy, nhưng nỗi lo rớt giá, ế hàng vẫn canh cánh trong lòng những người dân nơi đây.

Năm 2009, tín hiệu vui của giá cả thị trường lúa, tôm làm cho niềm vui của nông dân tăng gấp bội. Theo ông Nguyễn Thanh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Biển Bạch, cho biết: "Xã Biển Bạch là địa phương đầu tiên thành lập Câu lạc bộ nuôi tôm quảng canh cải tiến. Các thành viên của câu lạc bộ chỉ mong rằng giá tôm sú nguyên liệu ổn định như hiện nay, giá sản phẩm bán ra không bị rớt thì không lâu nữa xã không còn hộ nghèo”.

Nhờ các biện pháp chuyển giao kỹ thuật nuôi tôm quảng canh, cải tiến cung cách làm ăn ở nhiều nông hộ, mô hình lúa-tôm đang ngày càng phát triển rộng. Nhưng đa số bà con chỉ sợ khi thu hoạch đồng loạt thì tôm nguyên liệu giảm giá gây thất thoát cho bà con. Mong sao Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học sát cánh với nông dân hơn nữa, cùng nông dân tháo gỡ những khó khăn trong suốt mùa vụ cho đến khi thu hoạch, tiêu thụ sản phẩm.

Bài và ảnh: MÃ GIANG