QĐND - 8 tháng đầu năm nay, kim ngạch hàng hóa xuất khẩu của cả nước đã đạt 60,8 tỷ USD, tăng 33,7% so với cùng kỳ năm 2010. Nhập siêu 8 tháng ước đạt 6,2 tỷ USD, bằng 10,2% kim ngạch hàng hóa xuất khẩu. Đây thực sự là những con số rất đáng mừng bởi trong bối cảnh khó khăn của kinh tế thế giới, các sản phẩm của Việt Nam vẫn tiếp tục vươn xa, tỷ lệ nhập siêu so với kim ngạch xuất khẩu giảm mạnh. Tuy nhiên, nếu phân tích từng “ngõ, ngách” trong kim ngạch xuất, nhập khẩu, sẽ thấy không ít vấn đề đáng lo ngại.

Xuất khẩu: Lượng tăng, giá cũng tăng

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tính chung 8 tháng năm 2011, kim ngạch hàng hóa xuất khẩu của cả nước đạt 60,8 tỷ USD, tăng 33,7% so với cùng kỳ năm 2010, bao gồm: Khu vực kinh tế trong nước đạt 28,1 tỷ USD, tăng 32,6%; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) đạt 32,7 tỷ USD, tăng 34,6%.

Kim ngạch hàng hóa xuất khẩu 8 tháng năm nay tăng cao một mặt do lượng xuất khẩu một số mặt hàng tăng như: Sắn và sản phẩm sắn tăng 47%; sắt thép tăng 33,2%; xăng dầu tăng 25%; cà phê tăng 11,4%; gạo tăng 6,5%; cao su tăng 5,6%... Mặt khác, do đơn giá một số mặt hàng xuất khẩu tăng như: Giá hạt tiêu tăng 67,7%; giá cao su tăng 57,2%; giá cà phê tăng 53,9%; giá hạt điều tăng 47,7%; giá dầu thô tăng 44,9%, giá xăng dầu tăng 39,6%, giá sắn và sản phẩm sắn tăng 28%... Đây là tín hiệu vui đối với nền kinh tế nước ta.

Xuất nhập khẩu hàng hóa qua cảng Cát Lái (TP Hồ Chí Minh). Ảnh: Công Luật.

Một số mặt hàng trọng yếu có kim ngạch xuất khẩu 8 tháng tăng cao so với cùng kỳ năm trước là: Hàng dệt may đạt 9 tỷ USD, tăng 28,2%; dầu thô đạt 5 tỷ USD, tăng 51,5%; giày dép đạt 4,2 tỷ USD, tăng 29,2%; thủy sản đạt 3,8 tỷ USD, tăng 26,7%; gạo đạt 2,6 tỷ USD, tăng 11%; đá quý, kim loại quý và sản phẩm đạt 2,5 tỷ USD, tăng 9,4%; gỗ và sản phẩm gỗ đạt 2,4 tỷ USD, tăng 12,8%; máy móc thiết bị phụ tùng đạt 2,3 tỷ USD, tăng 23,9%; cà phê đạt 2,1 tỷ USD, tăng 71,4%...

Nhập khẩu tăng đột biến

Trạng thái hứng khởi của xuất khẩu trong tháng 7 đã không còn ở trong tháng 8-2011. Đáng chú ý là trong tháng 8, kim ngạch nhập khẩu tăng đột biến. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, kim ngạch xuất khẩu tháng 8 đã lùi về mức 8,3 tỷ USD, giảm mạnh tới hơn 1 tỷ USD so với tháng kỷ lục đạt được trước đó. Ngược lại, kim ngạch nhập khẩu bất ngờ tăng thêm khoảng 900 triệu USD để chạm mốc 9,1 tỷ USD, một mức cao mới từ trước đến nay.

Từ mức xuất siêu 1,1 tỷ USD trong tháng 7, đến tháng 8 Việt Nam trở lại nhập siêu khoảng 800 triệu USD. Tính chung 8 tháng năm nay, kim ngạch hàng hóa nhập khẩu của cả nước đạt 67 tỷ USD, tăng 25,4% so với cùng kỳ năm 2010, bao gồm: Khu vực kinh tế trong nước đạt 36,9 tỷ USD, tăng 21,1%; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 30,1 tỷ USD, tăng 31,1%.

Nhập siêu 8 tháng năm nay ước tính đạt 6,2 tỷ USD, bằng 10,2% kim ngạch hàng hóa xuất khẩu. Nếu loại trừ xuất, nhập khẩu vàng và các sản phẩm vàng, nhập siêu 8 tháng ước tính 7,96 tỷ USD, bằng 13,6 % kim ngạch hàng hóa xuất khẩu.

Ước tính của một số chuyên gia kinh tế, trong khoảng 15,4 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu tăng thêm so với cùng kỳ trong 8 tháng đầu năm nay, riêng yếu tố giá đóng góp khoảng 4,45 tỷ USD. Với nhập khẩu, các con số tương ứng là 14,1 tỷ USD và 5,83 tỷ USD (không tính ô tô và xe máy). Như vậy, phải chăng Việt Nam đang chịu thiệt hơn khi xuất khẩu không được lợi về giá bằng khoản phải chi thêm do tăng giá nhập khẩu?

Nan giải việc kiềm chế nhập siêu

Ai cũng biết rằng, để kiềm chế nhập siêu phải tăng kim ngạch xuất khẩu và giảm kim ngạch nhập khẩu. Thế nhưng, để thực hiện được hai điều nói trên lại là vấn đề khá nan giải.

Để tăng kim ngạch xuất khẩu, phải đẩy mạnh sản xuất hàng xuất khẩu, nhưng các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu hiện nay đang phải đối mặt với nhiều khó khăn do lãi suất ngân hàng cao. Mặt khác, do nền công nghiệp của ta chưa phát triển nên xuất khẩu lại phụ thuộc quá nhiều vào nguyên, nhiên liệu nhập khẩu. Ví dụ như xuất khẩu sản phẩm dệt may, nhưng lại phải nhập khẩu sợi và phụ kiện may. Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), mỗi năm Việt Nam nhập hơn 300.000 tấn bông để phục vụ nhu cầu sản xuất trong nước từ các quốc gia và khu vực. Năm 2010 các doanh nghiệp ngành dệt may trong nước đã mua bông của 22 nước châu Phi với tổng trị giá là 164 triệu USD. Thế nhưng, hầu hết các doanh nghiệp Việt Nam đều phải nhập qua trung gian, chưa tiếp cận trực tiếp với nhà sản xuất, điều này đã làm cho giá nhập khẩu bông của ta cao. 

Điều cần báo động là trong số các mặt hàng xuất khẩu của ta có khá nhiều mặt hàng là khoáng sản thô-những mặt hàng không nên khuyến khích xuất khẩu.

Được biết, để hạn chế việc nhập khẩu những mặt hàng xa xỉ, những mặt hàng mà trong nước đã sản xuất được, Bộ Công Thương đã phối hợp với Bộ Tài chính rà soát lại danh mục hàng hóa nhập khẩu để có chính sách thuế phù hợp. Đồng thời, Bộ này cũng đang xây dựng những chính sách ưu tiên phát triển ngành công nghiệp phụ trợ.

Để tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu, mới đây, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã chỉ đạo các ngân hàng thương mại tiến hành giảm lãi suất cho vay.

Bộ Công Thương cũng vừa cho biết, tới đây Bộ sẽ tiếp tục đổi mới, đơn giản hơn nữa thủ tục cấp giấy phép xuất nhập khẩu (C/O) và không ngừng nâng cao độ chính xác, tin cậy của công cụ quản lý này. Hiện tại, Vụ Xuất Nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã xây dựng trang web về cấp C/O, nghiên cứu việc ứng dụng cấp C/O qua mạng trên toàn quốc, xây dựng chương trình phần mềm quản lý dữ liệu cấp C/O và đã nhận được nhiều hưởng ứng từ các doanh nghiệp cũng như các phòng quản lý xuất nhập khẩu địa phương trong việc cải tiến này. Giờ đây các doanh nghiệp có thể rút ngắn thời gian cấp C/O từ 10 ngày thẩm định xuống chưa đến nửa giờ. Những thay đổi này sẽ tạo những cú hích mới cho kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam và góp phần kiềm chế nhập siêu.

Hà Thúy