Theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, kim ngạch xuất khẩu quý I năm nay của cả nước  đạt 14 tỷ USD, giảm 1,6% so với cùng kỳ năm 2009. Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu quý I của cả nước ước đạt hơn 17,5 tỷ USD, tăng 37,6% so với cùng kỳ năm 2009. Như vậy, trong quý I, nhập siêu đã ở mức 3,5 tỷ USD, bằng 25% tổng kim ngạch xuất khẩu. Đây là con số đáng lo ngại.

Mất cân bằng cán cân xuất-nhập

Theo số liệu của Bộ Công Thương, kim ngạch xuất khẩu tháng 3 năm nay của cả nước ước đạt gần 5,2 tỷ USD, tăng 37,7% so với tháng 2 năm 2010, nhưng kim ngạch xuất khẩu quý I năm nay của cả nước mới chỉ  đạt 14 tỷ USD, giảm 1,6% so với cùng kỳ năm 2009. Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu tháng 3 ước đạt 6,5 tỷ USD, tăng 28,2% so với tháng 2, đưa tổng kim ngạch nhập khẩu quý I của cả nước ước đạt hơn 17,5 tỷ USD, tăng 37,6% so với cùng kỳ năm 2009. Như vậy, nhập siêu quý I-2010 của cả nước đã chiếm tới 25% kim ngạch xuất khẩu, vượt quá chỉ tiêu khống chế dưới 20% kim ngạch xuất khẩu mà Quốc hội đã thông qua. Kim ngạch nhập khẩu tăng tập trung vào các mặt hàng phân bón, cao su, giấy, bông, sợi các loại, thép thành phẩm, phôi thép, kim loại khác…

Sở dĩ dẫn đến tình trạng này là do nhiều mặt hàng xuất khẩu giảm, trong đó xuất khẩu mặt hàng dầu thô giảm về lượng tới 50% so với cùng kỳ năm ngoái (do dành cho nhà máy lọc dầu Dung Quất). Xuất khẩu dầu thô giảm một nửa nhưng nhập khẩu xăng dầu không giảm tương ứng.  

Ông Nguyễn Văn Tuất, Phó giám đốc phụ trách Trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp cho biết: Tính đến thời điểm này nước ta vẫn phụ thuộc quá nhiều vào việc nhập khẩu nguyên vật liệu. Các sản phẩm chất lượng cao đều do các công ty nước ngoài đảm trách, trong khi các sản phẩm của các doanh nghiệp trong nước chỉ cung cấp cho thị trường tiêu dùng nội địa. 

Nên cân nhắc nhập khẩu một số mặt hàng

Trước sự mất cân đối của cán cân xuất-nhập khẩu, mới đây,  tại Hà Nội, Bộ Công Thương đã có cuộc họp khẩn với các bộ, ngành, tập đoàn, tổng công ty, hiệp hội ngành hàng… trong nước nhằm tìm ra nguyên nhân và bàn giải pháp kiềm chế nhập siêu trong thời gian tới.

Tại cuộc họp này, lãnh đạo Bộ Công Thương cho biết: Bộ Công Thương đã ban hành nhiều biện pháp kiềm chế nhập siêu như đẩy mạnh xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu. Ví dụ không khuyến khích sử dụng như ô tô nguyên chiếc dưới 9 chỗ, xe máy, nước hoa, mỹ phẩm, rượu ngoại... không nhập khẩu đối với nhóm hàng có nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường, sức khỏe của người dân và trong nước đã sản xuất được....

Nguồn : Tổng cục Thống kê

Tuy nhiên, trên thực tế, một số mặt hàng xa xỉ, mặt hàng trong nước đã sản xuất được vẫn ồ ạt nhập vào Việt . Tại cuộc họp báo mới đây về phiên họp thường kỳ Chính phủ tháng 3, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Thành Biên đã dẫn chứng: “Chỉ riêng việc nhập các thiết bị kỹ thuật phục vụ công nghệ viễn thông 3G và mới đây là loại điện thoại cao cấp để ứng dụng 3G của các nhà mạng với số tiền rất lớn cũng là một trong những nguyên nhân kích thích tình trạng nhập siêu của nền kinh tế”.

Nguồn: Tổng cục Thống kê

Để hạn chế việc nhập những mặt hàng không cần thiết, Bộ Công Thương sẽ đề xuất danh mục các mặt hàng cần áp dụng hạn ngạch nhập khẩu, hạn ngạch thuế quan hoặc giấy phép nhập khẩu, áp dụng các biện pháp kiểm soát nhập khẩu và quy trình thông quan đối với các nhóm hàng cần kiểm soát. Bộ Công Thương cũng đang phối hợp với một số bộ liên quan xây dựng và áp dụng các hàng rào kỹ thuật phù hợp với quy định quốc tế để hạn chế nhập khẩu các hàng hóa tiêu dùng không thiết yếu như ô tô, xe máy, mỹ phẩm…

Cần ưu tiên phát triển công nghiệp phụ trợ

Theo nhận định của nhiều chuyên gia kinh tế, mặc dù ngành công nghiệp phụ trợ đã tạo giá trị gia tăng cho toàn ngành công nghiệp, góp phần phát triển năng lực sản xuất. Tuy nhiên, đến nay ngành công nghiệp này của Việt vẫn giậm chân tại chỗ và phần lớn các sản phẩm thuộc lĩnh vực này đều phải nhập khẩu. Vì vậy, để hạn chế nhập siêu, vấn đề mấu chốt là phải ưu tiên phát triển công nghiệp phụ trợ.

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Thành Biên, để hạn chế nhập siêu thì biện pháp tốt nhất là gia tăng xuất khẩu theo hướng tiến hành thúc đẩy xuất khẩu ngay từ gốc. Ðó là chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu theo hướng đẩy mạnh các mặt hàng có giá trị gia tăng cao, kim ngạch lớn và có khả năng tăng trưởng cao.

Tại buổi giao ban trực tuyến mới đây, Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng khẳng định, việc kiềm chế nhập siêu không chỉ là vấn đề hoàn thành nhiệm vụ mà còn liên quan đến nhiều vấn đề như cân đối vĩ mô, chính sách tiền tệ, ngoại hối, ngân hàng... Bộ trưởng nhấn mạnh: Biện pháp chủ yếu để giảm nhập siêu vẫn là tăng xuất khẩu, tận dụng triệt để cơ hội trên các thị trường.

Giải pháp lâu dài để giảm nhập siêu, theo  ý kiến của nhiều chuyên gia kinh tế, cần thực hiện xúc tiến đầu tư có trọng điểm, kêu gọi và có cơ chế ưu đãi các doanh nghiệp nước ngoài vào Việt Nam xây dựng và phát triển công nghiệp phụ trợ, đặc biệt là cho các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, giày dép, điện tử, nhựa… Cùng với đó, cần có chính sách đầu tư duy trì chất lượng hàng hóa, bởi việc hàng Việt Nam chinh phục được người sử dụng (cả trong nước và xuất khẩu) sẽ góp phần giúp tốc độ xuất khẩu tăng cao hơn nhập khẩu, dẫn tới giảm nhập siêu.

Trước mắt, thực hiện sự chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, ngay trong quý II này, Bộ Công Thương sẽ xây dựng dự thảo về cơ chế, chính sách khuyến khích thu hút các tổ chức cá nhân trong và ngoài nước đầu tư phát triển công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp hàng tiêu dùng để tạo ra được nhiều hàng hóa đạt chất lượng thay thế hàng nhập khẩu, góp phần giảm nhập siêu.

Bài và ảnh: Đỗ Phú Thọ