Một lò gạch ở thị trấn Hương Canh, Bình Xuyên, Vĩnh Phúc nằm giữa khu dân cư.

Trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc hiện có hàng nghìn lò gạch, ngói thủ công thường xuyên hoạt động, đáp ứng 70% nhu cầu gạch, ngói xây dựng của người dân trong tỉnh. Nhiều địa phương từ lâu đã “nổi tiếng” về số lượng lò gạch cũng như sự ô nhiễm môi trường do sản xuất gạch, ngói gây ra như: Thanh Trù (Vĩnh Yên), Quất Lưu (Hương Canh), Tân Phong (Bình Xuyên)… Sản xuất gạch, ngói thủ công đã và đang mang lại thu nhập khá, ổn định cho nhiều gia đình. Thậm chí, có gia đình đã làm giàu, xây nhà tầng, mua ô tô từ sản xuất gạch thủ công… Rõ ràng, không thể phủ nhận những lợi ích về mặt kinh tế do sản xuất, kinh doanh gạch ngói thủ công mang lại. Tuy nhiên, do phần lớn các lò gạch, ngói thủ công ở Vĩnh Phúc đều được xây dựng không đúng tiêu chuẩn kỹ thuật, không bảo đảm các điều kiện an toàn; sử dụng công nghệ sản xuất lạc hậu, lại xây dựng xen giữa các khu dân cư nên hậu quả tiêu cực mà nó mang lại không nhỏ. Trước tiên là nguy cơ mất an toàn lao động. Hiện chưa có số liệu thống kê chính thức số vụ tai nạn lao động có liên quan đến sản xuất gạch, ngói thủ công ở Vĩnh Phúc. Tuy nhiên, cứ nhìn những lò gạch xập xệ, xiêu vẹo đang ngày đêm hoạt động hết công suất, bất kỳ ai cũng cảm nhận được nguy cơ mất an toàn lao động luôn luôn tiềm ẩn! Ô nhiễm môi trường do khói, bụi từ những lò gạch mọc lên giữa khu dân cư cũng đang là nỗi bức xúc của nhiều người dân. Nhiều gia đình không chịu nổi ô nhiễm, sợ bị bệnh tật đã phải vội vã bán đất, bán nhà đi tìm nơi ở mới… Bên cạnh đó, nguy cơ mất đất ruộng do tình trạng khai thác đất bừa bãi để sản xuất gạch cũng đang hiện hữu. Tới một số địa phương có nhiều lò gạch đang hoạt động, có thể dễ dàng bắt gặp những cái ao mọc lên giữa ruộng hay nằm rải rác bên đường-đó chính là hậu quả của việc khai thác tài nguyên đất bừa bãi của các ông chủ lò gạch...

Xóa bỏ lò gạch thủ công, thay thế bằng các lò gạch hiện đại là một xu thế tất yếu. Chính vì vậy, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 115/2001/QĐ-TTg, trong đó nhấn mạnh: “Tiến tới xóa bỏ việc sản xuất gạch đất sét nung bằng lò thủ công ở ven đô thị trước năm 2005 và ở các vùng khác trước năm 2010”. Thực hiện quyết định của Thủ tướng, tỉnh Vĩnh Phúc đã có quy hoạch cụ thể trong lĩnh vực sản xuất vật liệu xây dựng. Trong đó nêu rõ lộ trình xóa bỏ lò gạch thủ công đến năm 2010. Thế nhưng cho đến thời điểm hiện nay, số lượng lò gạch thủ công bị xóa là rất ít. Nhiều lò gạch thủ công ở ven đô, nằm giữa khu dân cư… vẫn “vô tư” hoạt động. Quy mô sản xuất, sản lượng gạch thủ công không ngừng tăng cao (sản lượng năm 2007 tăng gấp 1,2 lần so với năm 2004) đã gây ra nhiều bức xúc trong dư luận…

Ngày , Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc đã có Công văn số 746/UBND-NN1 về việc triển khai áp dụng công nghệ lò gạch liên tục kiểu đứng thay thế cho các lò gạch thủ công. Đây là công nghệ hiện đại đã và đang được nhiều địa phương trên cả nước áp dụng thành công. Sử dụng công nghệ này sẽ giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường, bảo đảm an toàn cho người sản xuất trong khi hiệu suất, chất lượng gạch sản xuất ra lại cao hơn hẳn… Qua tìm hiểu được biết, đại đa số chủ lò gạch trên địa bàn tỉnh đều nhất trí cao với chủ trương mà tỉnh đưa ra, mong muốn sớm được chuyển đổi từ lò gạch thủ công sang lò liên tục kiểu đứng. Tuy nhiên, vấn đề mặt bằng sản xuất; vốn đầu tư xây dựng lò mới; kỹ thuật xây lò, kỹ thuật sản xuất… đang làm “đau đầu” nhiều ông chủ lò gạch. Nếu không có sự hỗ trợ, giúp đỡ từ phía các cơ quan chức năng của huyện, của tỉnh thì chắc chắn mục tiêu chuyển đổi khó có thể thực hiện được.

Bài và ảnh: NGUYỄN TRUNG KIÊN