QĐND - Ngày 12-4, cả thế giới kỷ niệm 50 năm ngày tàu vũ trụ có con người đầu tiên bay vào không gian. Đại diện thường trực của Nga tại Liên hợp quốc V.Chu-kin (V.Churkin) nói rằng, sau Ngày Chiến thắng 9-5-1945, ngày 12-4-1961 có lẽ là thời khắc hạnh phúc nhất trong lịch sử Liên Xô trước đây và nước Nga hiện nay. Chuyến bay kỳ diệu này gắn liền với tên tuổi của phi hành gia huyền thoại - Y-u-ri Ga-ga-rin (Yuri Gagarin).

Nhịp mạch bình thường trước phút vào không gian

Năm 1959, tại Viện Y học hàng không Liên Xô thành lập Ủy ban tuyển chọn và đào tạo các phi hành gia. Các phi hành gia được lựa chọn trong số các phi công lái máy bay chiến đấu ở độ tuổi dưới 35, có chiều cao dưới 175cm, trọng lượng dưới 75kg. Từ đơn vị không quân của Hạm đội phương Bắc, chàng trai trẻ Ga-ga-rin đã nộp đơn ứng cử.

Ga-ga-rin sinh ngày 9-3-1934 tại làng Clu-si-nô ở tỉnh Xmô-len-xcơ của Nga. Là cậu bé xuất thân từ một gia đình nông dân, thuở nhỏ, Ga-ga-rin đã trải qua chiến tranh và sự chiếm đóng của phát xít Đức. Ông đã nếm trải sự thiếu thốn và gian khổ. Ga-ga-rin học giỏi, nhưng phải trở thành người nuôi sống gia đình, giúp đỡ cha mẹ. Do đó, Ga-ga-rin vào trường dạy nghề và học bổ túc văn hóa vào buổi tối. Sau đó, Ga-ga-rin học trường cao đẳng công nghiệp, tham gia câu lạc bộ hàng không, vào trường huấn luyện phi công quân sự, rồi phục vụ trong quân đội

Cũng như những ứng viên khác, phi công Ga-ga-rin đã phải trải qua cuộc kiểm tra y tế toàn diện, sử dụng những phương pháp tiên tiến nhất vào thời điểm đó. Ga-ga-rin xuất sắc vượt qua thử nghiệm tiền đình trên ghế quay và các thiết bị đu đặc biệt. Nhóm bác sĩ theo dõi đều công nhận khả năng độc đáo của cơ thể Ga-ga-rin. Trong tất cả các lần kiểm tra tải trọng, ông đều cho thấy kết quả tốt.

Ga-ga-rin trước phút xuất phát vào không gian. Ảnh: RIA Novosti

Sau đó, phi công vũ trụ tương lai đầu tiên đã được gửi tới kiểm tra tâm lý tại Bệnh viện Nghiên cứu khoa học hàng không. Những chuyên viên tâm lý kinh nghiệm làm việc tại đây cũng xác nhận, Ga-ga-rin có khả năng đánh giá nhanh tình hình, không bị lưỡng lự trong những tình huống căng thẳng. Chàng phi công Ga-ga-rin còn có khả năng giữ bình tĩnh rất tốt. Một trong những động tác quan trọng của việc đào tạo phi công vũ trụ là nhảy dù. Trước một cú nhảy từ độ cao 4km có mở dù chậm 50 giây, Ga-ga-rin cho thấy nhịp mạch 80 lần/phút, tương đương với nhịp tim của người bình thường vào lúc nghỉ ngơi.

Ga-ga-rin cũng trải qua thử nghiệm cách ly hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Trong 10 ngày, Ga-ga-rin phải đi bộ và chạy bộ tại chỗ, duy trì nhật ký làm việc... Thực đơn “vũ trụ” của Ga-ga-rin khi ấy gồm súp hộp, pho mát mềm, xúc xích hun khói, bánh mì.

Sau khi kết thúc thử nghiệm trong phòng kín, các bác sĩ, nhà báo và kỹ thuật viên quay phim đã nhóm họp. Phi công Ga-ga-rin bước vào gặp họ một cách vui vẻ, hoạt bát, dường như chẳng hề có 10 ngày đào tạo nghiêm ngặt trong cái gọi là “buồng im lặng”.

Sau chuyến bay vào vũ trụ, chàng trai trẻ Ga-ga-rin đã nổi tiếng toàn thế giới. Ảnh: RIA Novosti

Thử thách tiếp theo của Ga-ga-rin và các ứng cử viên khác phải đối mặt với trạng thái không trọng lượng trong một chiếc máy bay trang bị đặc biệt, thực hiện ba chuyến bay theo các quỹ đạo pa-ra-bôn. Lần thứ nhất, các ứng cử viên làm quen với tình trạng không trọng lượng, xử lý thao tác liên lạc. Lần thứ hai là để nghiên cứu phối hợp chuyển động, cách tiếp thức ăn trong những điều kiện lạ, tìm hiểu ảnh hưởng của trạng thái không trọng lượng tới thị lực. Chuyến bay thứ ba nhằm ghi lại những số liệu về sinh lý. Kết quả thu được cho phép các chuyên gia tin rằng, không trọng lượng không phải yếu tố gây trở ngại cho chuyến bay vũ trụ của con người. Ga-ga-rin được đánh giá “điểm ưu” trong những chuyến bay này.

Ủy ban tuyển chọn phi hành gia đã quyết định lấy 20 đối tượng phù hợp trong số 250 phi công. Hầu hết các chuyên gia đã đi đến kết luận rằng, Ga-ga-rin là người phù hợp hơn ai hết cho chuyến bay đầu tiên vào vũ trụ. Ngày 10-4-1961, hai ngày trước chuyến du hành lịch sử, Ủy ban Nhà nước Liên Xô đã quyết định: nhà du hành vũ trụ đầu tiên là Y-u-riGa-ga-rin, người dự bị sẽ là G.Ti-tốp (German Titov).

“Một phi công phải bay, bay thường xuyên”

Cả thế giới biết rằng, trong thời điểm đầu tiên sau khi tàu Vô-xtốc 1 xuất phát, Ga-ga-rin đã thốt lên một câu nói huyền thoại: “Xuất phát nào!”. Tuy nhiên, rất ít người biết những gì xảy ra tiếp theo. Theo đúng điều lệnh quân đội, Ga-ga-rin đã báo cáo với Trung tâm điều khiển chuyến bay: “Tôi cảm thấy quá tải, thấy đang rung, tôi chịu đựng được một cách bình thường”. Sau đó giọng nói phi hành gia thay đổi, tràn đầy cảm xúc và niềm vui. Át tiếng ồn của động cơ, Ga-ga-rin thông báo rằng, qua cửa sổ ông nhìn thấy Trái đất tuyệt đẹp. Và dường như không biết làm thế nào khác để chia sẻ cảm xúc của mình, Ga-ga-rin thốt lên một câu có thể coi là bất ngờ trong tình huống như vậy: “Các bạn đang làm gì đấy?”. Nhưng chưa hết, trong thời điểm nguy hiểm nhất của chuyến bay đầu tiên, sự dũng cảm và bình tĩnh của Ga-ga-rin thậm chí còn đủ để cổ vũ đồng chí của mình dưới Trái đất: “Đừng lo, mọi việc của tôi đều hoàn hảo, các bạn đừng lo lắng gì cả!”. 

Kể từ khi trở thành nhà du hành vũ trụ đầu tiên, Ga-ga-rin được bảo vệ như kho báu quốc gia. Nhưng Ga-ga-rin không muốn trở thành tượng đài sống. Ông còn trẻ và vốn là một con người dũng cảm. Trong một buổi họp báo, Ga-ga-rin đã nói: “Cá nhân tôi vẫn muốn bay nhiều chuyến trong không gian, tôi rất thích bay”. Khi biết rằng, không còn được phép bay lên vũ trụ để tránh mạo hiểm, ông quyết định trở lại hoạt động trong ngành hàng không.

Và thế là Ga-ga-rin, phi công đã 7 năm không lái máy bay chiến đấu, lại bắt đầu rèn luyện để khôi phục lại trình độ phi công chuyên nghiệp. Trong suốt một tuần, ông đã thực hiện 18 chuyến bay huấn luyện với người hướng dẫn. Để trở về đội ngũ, ông chỉ còn phải trải qua một thử thách cuối cùng với trung đoàn trưởng Vla-đi-mia Xê-rê-gin (Vladimir Seregin). Ga-ga-rin và Xê-rê-gin đã lên đường thực hiện chuyến bay định mệnh vào ngày 27-3-1968. Chiếc máy bay tiêm kích MiG-15 do Ga-ga-rin và Xê-rê-gin điều khiển đã bất ngờ lâm nạn.

Sau khi Ga-ga-rin qua đời, người ta tìm thấy nhật ký của ông. “Một phi công phải bay, bay thường xuyên”, Y-u-riGa-ga-rin đã viết như vậy vào mùa Xuân năm 1968.

Việt Bách