Chúng tôi có mặt tại các tuyến đê thuộc các huyện Đan Phượng, Từ Liêm, Mê Linh, Thanh Oai... của thành phố Hà Nội khi việc khai thác cát, sỏi và các vi phạm Luật Đê điều đang diễn ra hết sức nhộn nhịp! Nghịch cảnh này đang tiềm ẩn những nguy cơ có thể xảy ra trong mùa mưa lũ.

Khai thác cát dưới chân đê Liên Trung, xã Liên Trung, huyện Đan Phượng.

Nhộn nhịp “công trường” ven đê

Dọc theo tuyến đê từ chân cầu Thăng Long đến địa phận xã Thọ An (huyện Đan Phượng), cứ ở đâu có đường xuống bờ sông là ở đó có hoạt động khai thác cát. Từ trên bờ đê nhìn xuống, bờ sông như một công trường khi những chiếc tàu hút cát nằm san sát, vươn cầu lăn cát vào bờ tạo thành những cột cát khổng lồ. Tại các điểm đặt máy hút cát, tiếng cười nói xôn xao, tiếng máy lấy cát ầm ầm. Trên bờ là những đoàn xe ô tô to, nhỏ gầm rú, nối đuôi nhau đưa cát đến các nẻo đường thành phố.

Do lấy chỗ để neo đậu tàu cát, chủ tàu phải san ủi tạo mặt bằng ven bờ tập kết cát, vì vậy bờ sông nhiều chỗ sạt lở nghiêm trọng, có nơi tạo thành những hố sâu, gây nguy hiểm cho người dân trồng, cấy ven sông. Anh Hoàng Thế Vĩnh, người ở xã Thọ An, cho biết:

- Diện tích đất trồng hoa màu của gia đình ven sông Hồng ngày càng bị thu hẹp do sạt lở đất. Nguyên nhân là do việc khai thác cát ồ ạt làm thay đổi dòng chảy, nước chảy xiết xói vào bờ gây sạt lở. Khi cán bộ xã xuống kiểm tra thì máy hút cát tạm dừng hoạt động. Cán bộ đi rồi thì “công trường” nhộn nhịp trở lại.

Theo hướng anh Vĩnh chỉ, chúng tôi đi dọc theo bờ sông - nơi có những đoạn bị sạt lở nghiêm trọng. Nhiều chỗ sạt dài vào bãi trồng ngô, khoai của bà con đến gần chục mét, tạo thành những “rãnh” nước sâu. Cũng do đặt máy hút cát mà nhiều chỗ kè chân đê đã bị phá hỏng. Tại bến phà Thọ An (xã Thọ An), điều dễ nhận thấy là con đường xuống phà nay đã nham nhở bùn đất. Chiếc phà chở người dân qua sông chỉ còn biết ghé vào cửa bến-nơi lọt thỏm giữa hai cột cát lớn… Theo người dân địa phương, vào mùa mưa bão thì bến phà này gần như bị xóa sổ bởi không thể tìm được chỗ neo đậu đưa đón khách.

Trong khi đó, trên đê thuộc xã Thượng Cát (huyện Từ Liêm), chúng tôi thấy có những chiếc xe tải trọng lớn chở cát từ dưới bờ sông về nơi tập kết và đoạn đê này đã có hiện tượng rạn nứt bề mặt. Có thể nói, sự “nhộn nhịp” nêu trên không chỉ làm ảnh hưởng đến công tác bảo vệ đê điều và đời sống nhân dân hai bên bờ sông mà còn gây lãng phí tài nguyên thiên nhiên.

Ngang nhiên vi phạm hành lang đê

Thời gian qua công tác phòng, chống lụt bão và xử lý các vi phạm về đê điều, khai thác cát sỏi trái phép trên địa bàn thành phố được các cấp, các ngành quan tâm chỉ đạo và đã đạt một số kết quả nhất định. Tuy nhiên, công tác quản lý đê điều tại một số địa phương vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt là tình trạng khai thác cát, sỏi, sử dụng trái phép đất ven sông làm các bãi chứa vật liệu xây dựng.

Sạt lở tại bờ sông xã Thọ An, huyện Đan Phượng.

Đi dọc theo các con đê của thành phố Hà Nội, chúng tôi thấy rõ hơn việc vi phạm hành lang bảo vệ đê điều. Tất cả đang diễn ra “hiên ngang”,  trong đó nổi cộm là những vi phạm về đê điều và công trình thủy lợi.

Được biết, vừa qua Chi cục đê điều và phòng, chống lụt bão thành phố đã rà soát, đưa các điểm khai thác cát vào quy củ, quản lý và nắm những địa điểm còn được phép khai thác và hết phép. Tuy nhiên, theo quan sát của chúng tôi, các vi phạm như xây dựng nhà, lều, lán, tập kết vật liệu xây dựng trên bờ đê, mái đê… đặc biệt là việc xây nhà, đốt lò gạch trong hành lang bảo vệ đê vẫn còn tái diễn. Có mặt trên bờ đê Liên Trung, đoạn chạy qua thị trấn Chợ Dày (xã Liên Trung, huyện Đan Phượng), chúng tôi chứng kiến dọc bờ đê là những bãi gỗ đủ loại, đủ kích cỡ. Vành đai bảo vệ đê đã thành nơi tập kết gỗ, có nơi người dân tự ý dựng thành xưởng sản xuất gỗ! Những bãi gỗ, xưởng gỗ trái phép này đã khiến mặt đê bị hư hại và mất an toàn cho các phương tiện tham gia giao thông. Ngay cạnh chợ Dày, những ngôi nhà còn thơm mùi vôi ve “vô tư” mọc lên trong hành lang bảo vệ đê.

Trên đê Hữu Hồng, đoạn ranh giới giữa xã Liên Hồng và xã Hồng Hà, bờ đê đã trở thành nơi tập kết vật liệu xây dựng. Những kiêu gạch được xếp thẳng tắp, nối đuôi nhau “ngự trị” trên bờ đê. Những đống cát, sỏi đang nằm chờ chủ nhân đưa về xây dựng. Ông Nguyễn Hồng Vệ-Chủ tịch UBND xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng, cho biết: Xã đã chủ động làm chân kè đoạn đê chạy qua địa phương, giải tỏa, phát quang cây dại trên 2,5km đê. Tuy nhiên, hiện tượng vi phạm Luật Đê điều vẫn diễn ra do việc xử lý gặp nhiều khó khăn, chủ yếu là do cán bộ chuyên trách vẫn còn tâm lý nể nang nên hiệu quả xử lý vi phạm chưa cao.

Theo dự báo của các cơ quan chức năng, tình hình thời tiết mùa mưa bão năm 2010 sẽ có những diễn biến phức tạp, khó lường. Chúng tôi được biết, để tăng cường công tác phòng, chống lụt bão, úng ngập, xử lý vi phạm đê điều và tình trạng khai thác cát, sỏi trái phép trên địa bàn, ngày 12-5-2010 vừa qua, Thường trực Thành ủy Hà Nội đã có Thông báo số 301-TB/TU về công tác triển khai phòng, chống lụt bão năm 2010 và xử lý các vi phạm đê điều, khai thác cát sỏi trái phép trên địa bàn thành phố. Thông báo nhấn mạnh: Các cơ quan chức năng, địa phương cần xử lý các vi phạm đê điều, khai thác cát, sỏi trái phép trên địa bàn trước ngày 30-6-2010.

Thiết nghĩ, các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương cần sớm thực hiện thông báo của Thành ủy Hà Nội, nhanh chóng dẹp bỏ những nghịch cảnh nêu trên để bảo đảm an toàn cho những tuyến đê trong mùa mưa lũ.

Bài và ảnh: Lê Xuân Đức