Thủy sản ở đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn của vùng. Nuôi tôm sú đã tạo ra bước đột phá mạnh mẽ, đạt được những kết quả quan trọng góp phần tích cực phát triển kinh tế-xã hội, làm thay đổi bộ mặt ở các tỉnh ven biển. Những năm gần đây, ĐBSCL đã chuyển khoảng 250.000ha đất trồng lúa kém hiệu quả sang nuôi tôm sú theo mô hình luân canh lúa-tôm sú kết hợp, nâng tổng diện tích nuôi tôm sú cả vùng lên hơn 500.000ha. Nuôi tôm sú khá sôi động từ mô hình nuôi tôm sinh thái trong rừng ngập mặn, nuôi xen canh với các loài thủy sản khác, chuyên canh… đã bắt đầu phát huy tác dụng. Nhờ vậy, vừa tăng trưởng kinh tế vừa bảo đảm an toàn sinh thái trong chuyển dịch cơ cấu theo hướng phát triển bền vững. Tuy nhiên, sự chuyển dịch ồ ạt vượt ngoài kế hoạch đã phát sinh nhiều vấn đề bất cập. Mô hình lúa-tôm sú có nhiều thành công nhất định trong việc tăng giá trị sản xuất trên từng diện tích đất so với trồng lúa, nhưng đang bước vào giai đoạn lão hóa, gây nhiều thua lỗ không nhỏ cho nông dân.

Một đầm nuôi tôm (ảnh internet)

Thực tế nghề nuôi tôm sú ở các tỉnh ven biển ĐBSCL đã giải quyết một lực lượng lao động khá lớn ở nông thôn ven biển, nhưng hiện nay nuôi tôm sú đang đối mặt với nhiều thách thức khá lớn. Hệ thống thủy lợi, kênh tạo nguồn, dẫn nước phục vụ nuôi tôm còn quá mỏng, chưa đáp ứng nhịp độ phát triển ở nhiều vùng, cộng với yếu tố môi sinh, nên một số diện tích bị nhiễm bệnh lây lan rất nhanh, gây hiện tượng tôm sú chết hàng loạt trên diện rộng đã xảy ra liên tục nhiều năm gần đây. Cùng với tình trạng tự phát xây dựng ao nuôi không đúng quy trình kỹ thuật đã gây thiệt hại đáng kể, dẫn đến ô nhiễm môi trường. Sự thiếu hụt lực lượng cán bộ làm công tác khoa học kỹ thuật đã hạn chế đến tốc độ tiếp cận và ứng dụng công nghệ kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất.

Khu vực ven biển ĐBSCL, mỗi năm có hơn 23 tỷ con tôm post được thả, nhưng nguồn tôm giống sản xuất tại địa phương còn khá khiêm tốn chiếm từ 25 đến 30%, phần còn lại phải nhập từ các tỉnh ven biển miền Trung và tỷ lệ tôm giống bị nhiễm bệnh luôn dao động từ 65 đến 75%. Thế nhưng, hiếm có lô tôm sú giống nào bị hủy, mức độ xử lý lô tôm post phát hiện có bệnh là yêu cầu cơ sở giữ lại để xử lý bệnh sau đó vẫn được xuất bán cho người nuôi, đây là mối nguy hại ngầm “lợi bất cập hại” trong sản xuất nuôi tôm sú hiện nay.

Theo phòng xét nghiệm bệnh thủy sản Sóc Trăng thì chỉ riêng đầu vụ năm 2007 đến nay, chất lượng tôm sú giống rất kém, có hơn 80% mẫu xét nghiệm do nông dân đem đến, không đạt yêu cầu, tập trung nhiều là thân đỏ đốm trắng, phát sáng, còi thân… Những năm gần đây, chủ trương sản xuất luân canh lúa- tôm sú gần như thất bại, nhiều xã, huyện sản xuất theo mô hình này đã trắng tay. Tôm nuôi liên tục bị bệnh và chết kéo dài, cây lúa thì èo uột, không sống được với nước mặn, dịch vàng lùn, vàng lùn xoắn lá và rầy nâu tấn công thành dịch trên trà lúa lấp vụ, còn nuôi tôm năng suất đạt rất thấp. Một thực tế đã và đang diễn ra, nhiều năm qua là các nhà máy chế biến thủy sản xuất khẩu ở vùng nguyên liệu dồi dào nhưng lại đói tôm để chế biến vào trước và sau thu hoạch chính vụ. Do chưa chủ động kết hợp được sản xuất với chế biến, nên đã để xảy ra tình trạng phải nhập tôm nguyên liệu từ nước ngoài. “Điệp khúc” cạnh tranh giá nguyên liệu thường xuyên xảy ra. Hệ thống thủy lợi phục vụ nuôi tôm chưa được đầu tư, không đồng bộ, thiếu quy hoạch chi tiết cụ thể và hàng loạt yếu tố về môi trường, khoa học-công nghệ, con giống, công tác khuyến ngư, bảo quản sau thu hoạch, chế biến tôm xuất khẩu… còn thiếu và yếu.

Để kinh tế nông nghiệp ĐBSCL nói chung, đặc biệt là nuôi tôm sú phát triển tương xứng với tiềm năng sẵn có của vùng đất ven biển này vẫn còn nhiều việc phải làm một cách kiên quyết và tích cực. Ngành thủy sản các tỉnh cần quy hoạch xây dựng hệ thống thủy lợi nội đồng hoàn chỉnh và đồng bộ đáp ứng nhu cầu cấp, tiêu thoát nước, chú trọng kênh tạo nguồn và kênh thoát nước nhằm tránh ô nhiễm tù đọng. Khuyến khích sản xuất mô hình luân canh lúa-tôm sú ở những nơi đủ điều kiện rửa mặn, sau khi nuôi tôm để gieo cấy, bố trí mùa vụ thích hợp với những giống lúa mùa đặc sản kháng rầy. Tăng cường công tác khuyến ngư và chuyển giao khoa học- kỹ thuật đến tận ao nuôi… Đồng thời, tăng cường công tác quản lý chất lượng tôm sú giống, quản lý về kỹ thuật, quản lý chặt chẽ việc sử dụng hoá chất, thuốc kháng sinh trong sản xuất kinh doanh để sản phẩm bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm cho sức khỏe người tiêu dùng và đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Ngoài ra, còn có chính sách tín dụng đầu tư sản xuất tôm giống và người nuôi tôm.

PHƯƠNG NGHI