Trẻ em ở thị trấn Trường Thanh, huyện Phụng Tường, tỉnh Thiểm Tây được đưa đến bệnh viện để xét nghiệm chì trong máu. Ảnh: News.cn

Trong chưa đầy một tháng, hai vụ bê bối chất thải của hai nhà máy luyện kim ở Thiểm Tây và Hồ (Trung Quốc) bị phát hiện. Hàng nghìn trẻ em sống xung quanh hai nhà máy này được xác định nhiễm độc chì. Đây chỉ là hai trong nhiều vụ môi trường bị đầu độc... “Cuộc xung đột” giữa phát triển và môi trường không dễ giải quyết.

Sự việc đã bị đẩy lên đỉnh điểm khi hàng trăm người dân xông vào Công ty luyện kim Đông Lĩnh, chuyên sản xuất chì và kẽm ở thị trấn Trường Thanh, huyện Phụng Tường, tỉnh Thiểm Tây. Đụng độ đã nổ ra giữa lực lượng bảo vệ nhà máy và những người dân trong ngôi làng cạnh đó. Trong cơn bức xúc, dân chúng đã đập hàng rào và phá những chiếc xe tải của công ty. Nguyên nhân của sự bức xúc xuất phát từ vụ chết hụt của Mã Giao Giao, 19 tuổi, một học sinh ở thị trấn Trường Thanh. Cô gái đã suýt chết không phải vì chất chì nhiễm trong máu, mà cô đã uống thuốc trừ sâu để tự tử… chỉ vì bố mẹ không cho đi kiểm tra máu. Trong lời kể với phóng viên Tân Hoa xã tại bệnh viện, Mã Giao Giao cho biết: “Hàng trăm trẻ em trong làng đã đi xét nghiệm và được xác định đã nhiễm độc chì từ chất thải của công ty Đông Lĩnh. Tôi đã xin tiền bố mẹ đi xét nghiệm máu vì sợ rằng cũng bị nhiễm độc chì. Xét nghiệm chỉ được nhà nước chi trả cho trẻ em dưới 14 tuổi. Mẹ tôi nói là không cần thiết vì tôi hơn 14 tuổi. Tôi và mẹ đã cãi nhau kịch liệt"… Và, tuổi trẻ của Mã Giao Giao chút nữa đã kết thúc bằng chai thuốc trừ sâu hiệu “Lạc Quả”. Rất may người nhà đã phát hiện và đưa cô đi cấp cứu, rửa ruột. Qua cơn nguy kịch, Giao Giao được xét nghiệm máu, kết quả Giao Giao hoàn toàn bình thường, cô không bị nhiễm độc chì. “Giờ thì tôi đã yên tâm” - Giao Giao nói.

Trong khi sự việc tại tỉnh Thiểm Tây còn chưa kịp “nguội”, thông tin hơn 1.354 trẻ em ở thị trấn Văn Bình tỉnh Hồ Nam bị nhiễm độc chì từ nhà máy tái chế Man-gan Vũ Cương lại trở nên “nóng” hơn. Một nhân viên trong văn phòng chính quyền thị trấn Văn Bình nói rằng, số trẻ em bị nhiễm độc chì còn có thể tăng hơn khi ngày càng có nhiều em được kiểm tra. Hãng tin Tân Hoa xã đưa tin giới chức địa phương đã cho đóng cửa nhà máy trên, những người có trách nhiệm cũng đã bị bắt để điều tra.

Các bệnh viện đã phối hợp với chính quyền địa phương ở những nơi ô nhiễm chì đưa trẻ em dưới 14 tuổi đi xét nghiệm. Những trẻ được xác định vượt nồng độ chì cho phép sẽ được chữa bệnh miễn phí. Ngoài ra, Chính phủ cũng lên kế hoạch di dời nhà ở của người dân ra xa các khu ô nhiễm, đồng thời hạn chế hoạt động hoặc buộc đóng cửa, di dời các công ty gây ô nhiễm ra khỏi vùng dân cư đông đúc. Chính quyền tại huyện Phụng Tường đã cho xây dựng hàng trăm ngôi nhà mới cho các hộ gia đình. Trong khi đó, các cơ quan chức năng cũng đã thu thập mẫu nước ngầm, đất, không khí và nước thải ở khu vực gần nhà máy để nghiên cứu.  

Vụ ô nhiễm chì tại Thiểm Tây và Hồ chỉ là một trong số các vụ việc điển hình. Tại Trung Quốc, những cơ sở sản xuất gây ô nhiễm như  Đông Lĩnh, Vũ Cương… không phải là hiếm, thậm chí nhiều vụ còn gây tác hại lớn hơn rất nhiều, ảnh hưởng đến cuộc sống của hàng triệu người. Năm 2004 công ty hóa chất Tứ Xuyên đã thải chất nitrate ammonium vào nguồn nước sông Tô Giang, phụ lưu sông Dương Tử, khiến cả triệu người ở Thành Đô không có nước dùng trong vòng hơn một tuần. Vụ nhà máy hóa học tại tỉnh Hắc Long Giang thải chất benzene vào sông Tùng Hoa, tháng 11-2005 khiến người dân sống dọc bờ sông Tùng Hoa, thành phố Cáp Nhĩ Tân và thành phố Kha-ba-rốp-xki của Nga bên kia bờ sông không có nước uống trong vòng 14 ngày…

Có thể thấy rõ, vừa phát triển kinh tế vừa bảo đảm môi trường sống an toàn đã trở thành vấn đề nóng bỏng. Trong rất nhiều trường hợp, lợi nhuận đã khiến các doanh nghiệp phớt lờ những yếu tố khác, trong đó có môi trường. Khuynh hướng "phát triển với bất cứ giá nào" đã để những hậu quả  tai hại cho môi trường, gây bức xúc cho người dân, thậm chí gây bất ổn chính trị-xã hội. Trong những năm qua Trung Quốc đã có những thành công vượt bậc về kinh tế. Trong cuộc chạy đua tăng trưởng nhanh, giá thành sản phẩm hạ, nhiều doanh nghiệp trong nội địa Trung Quốc đã để các nhà máy, công xưởng gây ô nhiễm nặng nề tới môi trường. Nhiều vụ gây ô nhiễm đã bị phát giác, bị đưa ra xét xử, nhiều chủ doanh nghiệp cũng như các quan chức địa phương đã bị án tù vì gây ô nhiễm… Mặc dù Chính phủ Trung Quốc chỉ đạo thực hiện luật bảo vệ môi trường rất nghiêm khắc, nhưng việc thực hiện tại cấp cơ sở lại chưa chặt chẽ. Vì vậy, những vụ việc vô tình hoặc cố ý thải chất độc hại gây ô nhiễm môi trường ảnh hưởng tới sức khỏe của người dân không còn là chuyện hiếm.

Nguyễn Hoà