Sóng gió đang nổi lên đe dọa mối quan hệ vốn nhạy cảm giữa An-ca-ra và Pa-ri sau khi Hạ viện Pháp thông qua dự luật coi vụ thảm sát người Ác-mê-ni-a trong lịch sử Thổ Nhĩ Kỳ là tội ác diệt chủng.

Thảm sát hay nạn nhân chiến tranh?

Theo dự luật, bất cứ ai bác bỏ việc đế chế Ốt-tô-man gây ra nạn diệt chủng ở Ác-mê-ni-a thời kỳ Chiến tranh thế giới thứ nhất đều bị coi là phạm tội, có thể lãnh án một năm tù và bị phạt 45 nghìn ơ-rô. Dự luật này ngay lập tức đã vấp phải sự phản đối quyết liệt của Thổ Nhĩ Kỳ vì từ trước tới nay, quốc gia này luôn cho rằng mình không phải chịu trách nhiệm về vụ 1,5 triệu người Ác-mê-ni-a bị sát hại trong thời kỳ đế chế Ốt-tô-man. An-ca-ra cho rằng, vụ việc là một phần của cuộc chiến và cả hai bên đều bị thiệt hại về người và của.

Chính vì vậy, An-ca-ra đã cảnh báo việc Hạ viện Pháp thông qua dự luật là một cú đánh nghiêm trọng vào quan hệ hai nước và đe dọa trả đũa về mặt kinh tế nếu Pháp chính thức thông qua dự luật. Thổ Nhĩ Kỳ cho rằng Pháp đã tham gia bàn luận lịch sử của Thổ Nhĩ Kỳ chẳng với tư cách gì và ám chỉ rằng, Pa-ri không có quyền phán xét lịch sử của họ. Nhiều người Thổ Nhĩ Kỳ còn cáo buộc việc thông qua dự luật là một cách để ngăn cản nỗ lực gia nhập Liên minh châu Âu (EU) của Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, ai cũng biết một sự thực rằng, Pháp là nước có số người di dân gốc Ác-mê-ni-a đông nhất ở châu Âu với khoảng hơn nửa triệu người đang sinh sống tại Pháp.

Không chỉ từ phía chính phủ, người dân Thổ Nhĩ Kỳ cũng tỏ thái độ bất bình. Hiện đang xuất hiện lời đe dọa tẩy chay hàng hóa Pháp và tâm lý thù địch gia tăng ở một bộ phận người Thổ Nhĩ Kỳ. Lời kêu gọi tẩy chay xuất phát từ một số nhân vật đối lập trong chính phủ và điều nguy hại là họ cảnh báo các hành động tẩy chay sẽ còn tiếp tục cho tới khi Pháp thay đổi lập trường trong vấn đề này. Ông Ma-mút Ka-i-a, giám đốc nghiên cứu thuộc công ty chứng khoán Ga-ra-ti ở I-xtan-bun dự đoán, nhiều khả năng các công ty Pháp sẽ bị cấm tham gia đấu thầu và bán đấu giá của nhà nước.

Và những hệ lụy

Những hệ lụy của tình trạng căng thẳng hiện nay giữa Pháp và Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không phải là nhỏ cả về ngoại giao lẫn kinh tế giữa hai bên. Tẩy chay hàng hóa Pháp sẽ gây tổn hại đối với nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ cũng như ảnh hưởng tới các công ty của Pháp đang hoạt động tại đây. Kim ngạch thương mại của Thổ Nhĩ Kỳ với Pháp hằng năm đạt khoảng 10 tỷ USD, chiếm khoảng 1,5% tổng khối lượng ngoại thương của Pháp. Trong khi đó, các công ty Pháp như tập đoàn siêu thị Carrefour và tập đoàn Renault là các nhà đầu tư quan trọng ở Thổ Nhĩ Kỳ và một số lượng lớn nhân công Thổ Nhĩ Kỳ đang làm việc tại các công ty này. Các công ty Pháp lo ngại dự luật sẽ gây hậu quả xấu đối với công việc làm ăn của họ ở Thổ Nhĩ Kỳ, một thị trường phát triển nhanh hiện nhập khẩu khoảng 4,7 tỷ ơ-rô hàng hóa của Pháp trong năm 2005.

Lục đục nội bộ trên chính trường nước Pháp cũng xuất hiện xung quanh dự luật nói trên. Chính phủ Pháp phản đối dự luật và khẳng định sẽ tiếp tục phản đối tại Thượng viện. Chính phủ Pháp cho rằng, việc phán xét quá khứ là công việc của các nhà sử học chứ không phải của Quốc hội. Thủ tướng Pháp Đờ Vi-lơ-panh coi dự luật là một ý tưởng tồi tệ và khẳng định Pháp muốn có mối quan hệ vững mạnh với Thổ Nhĩ Kỳ. Trong khi đó, một số nghị sĩ Pháp gốc Ác-mê-ni-a lại tỏ ra hân hoan khi dự luật được Hạ viện thông qua.

Rõ ràng, dự luật đã khiến chính phủ Pháp phải bối rối. Tổng thống Pháp Giắc Si-rắc đã phải lên tiếng xin lỗi và lấy làm tiếc về bản dự luật. Bản dự luật do các chính trị gia thuộc đảng Xã hội đối lập của Pháp đề xuất, song không được chính phủ của ông Si-rắc ủng hộ.

Hy vọng có ánh sáng cuối đường hầm

Lời xin lỗi của Tổng thống Pháp có thể mở ra cơ hội bản dự luật sẽ không trở thành hiện thực vì nó còn phải được Thượng viện thông qua và Tổng thống Pháp phê chuẩn. Theo lời Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ Ê-đô-gân, ông Si-rắc cam kết sẽ làm tất cả những gì có thể trong thời gian tới. Một nguồn tin thân cận với ông Ê-đô-gân cho biết, ông Ê-đô-gân đã gây áp lực với ông Si-rắc trong suốt cuộc đàm thoại nhằm can thiệp và bảo đảm dự luật sẽ bị bãi bỏ. Tuy chưa có bình luận nào từ phía Pháp về phản ứng của Tổng thống Si-rắc, song thực tế đã cho thấy chính phủ của ông Si-rắc không ủng hộ dự luật. Ngay sau khi Hạ viện thông qua dự luật, Bộ Ngoại giao Pháp đã lên tiếng phản đối và coi bản dự luật là "không cần thiết và không đúng lúc", đồng thời chỉ ra rằng, nó có thể sẽ không bao giờ có hiệu lực.

Có thể coi lời xin lỗi của ông Si-rắc là một động thái bày tỏ thiện chí nhằm cứu vãn tình hình từ phía chính phủ Pháp. Phía Thổ Nhĩ Kỳ cũng đang chứng tỏ ghi nhận thiện chí này. Ông Ê-đô-gân đã kêu gọi mọi người bình tĩnh và nỗ lực ngăn chặn việc người Thổ Nhĩ Kỳ tẩy chay hàng hóa Pháp.

MỸ HẠNH