Trồng rau sạch trong nhà lưới. Ảnh: Theo Internet

Chúng tôi đến Trung tâm Nghiên cứu rau-hoa quả của Trường đại học Nông nghiệp I để chiêm ngưỡng “vườn rau sạch như công viên”, không một chút bụi, mùi của thuốc bảo vệ thực vật hay phân bón. Vườn có hơn 20 loại rau, hoa quả, cây nào cũng tốt, lúc lỉu trái. Điều đặc biệt, vườn rau này sử dụng “Công nghệ trồng rau an toàn không dùng đất” (Hydroponic), và chỉ cần 3 điều kiện cơ bản: giống, ánh sáng, nước ngọt.

Vì một thế giới xanh

Ngày 8-12, chúng tôi gặp PGS.TS Hồ Hữu An (khoa Nông học, Trường đại học Nông nghiệp I, Hà Nội) – người đầu tiên được tiếp cận với công nghệ trồng rau không dùng đất và đưa về nghiên cứu thành công ở Việt . Căn nhà riêng không được rộng cho lắm của PGS.TS Hồ Hữu An vừa là thư viện, vừa là nơi nghiên cứu trồng các loại cây thí nghiệm và là “giảng đường” cho tất cả những ai muốn tìm hiểu về công nghệ trồng rau theo phương pháp mới này.

PGS.TS Hồ Hữu An kể: “Năm 1997, tôi sang Mỹ làm nghiên cứu sinh. Khi đến tham quan một trung tâm giống cây trồng, nhìn những loại rau, cây ăn quả được trồng trong những bồn nước, hoặc treo trên các giá thể và được phun nước trực tiếp vào rễ. Năng suất của những cây trồng theo công nghệ này cao hơn hẳn cây trồng trên đất, thời gian thu hoạch cũng ngắn hơn rất nhiều. Chợt nghĩ về những vùng đất cằn cỗi, chua, phèn ở nước mình nên tôi đã nghĩ ngay đến việc bằng mọi giá phải “học” được cách trồng của họ”.

Năm 2002, đề tài "Sản xuất rau an toàn bằng công nghệ cao không dùng đất" do PGS.TS Hồ Hữu An làm chủ nhiệm đã được Bộ Khoa học và Công nghệ xét duyệt, đồng ý công nhận là đề tài cấp Nhà nước. Hơn hai năm thử nghiệm, đề tài đã được nghiệm thu vào cuối năm 2005. Xét nghiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy: “Trồng rau không cần đất đạt 100% tiêu chuẩn. Hàm lượng kim loại như: chì, asen, đồng, thủy ngân trong rau hầu hết chưa đến 10% tiêu chuẩn cho phép...".

Theo PGS.TS Hồ Hữu An, công nghệ sản xuất rau an toàn không dùng đất đã được áp dụng phổ biến ở các nước như Nhật, Mỹ, Hà Lan, Thụy Sĩ... Với công nghệ này, cây được trồng trong môi trường thủy sinh (rễ cây hoàn toàn ngâm trong dung dịch nước), hoặc trồng trên giá thể và phun nước dung dịch vào rễ theo định kỳ và nhu cầu sinh trưởng của cây... hoàn toàn không cần sử dụng đến đất. Chính vì thế sản phẩm làm ra không bị ô nhiễm bởi các kim loại nặng, hóa chất bảo vệ thực vật, vi sinh vật có hại.

So sánh với trồng rau trên đất, thời gian thu hoạch có thể rút ngắn được từ 20 đến 30 ngày. Người trồng rau có thể tiết kiệm được khoảng 50% chi phí, do không phải thanh trùng nền đất như ở ngoài đồng, tiết kiệm tối đa chi phí mua thuốc bảo vệ thực vật và công phun tưới, các công việc nặng nhọc của người trồng rau được giải phóng... Do cây trồng được cung cấp đầy đủ các nguyên tố đa lượng, vi lượng trong suốt quá trình sinh trưởng và phát triển nên các giống phát huy được tiềm năng về năng suất và chất lượng. Rau được trồng trong nhà có mái che, được tưới bằng hệ thống nhỏ giọt tự động hoặc bán tự động, vừa bảo đảm độ đồng đều, vừa tiết kiệm nước.

Công nghệ này không chỉ tiện dụng cho việc sản xuất rau, hoa quả trên quy mô lớn mà còn có thể tận dụng được những diện tích rất nhỏ, tưởng chừng như không có khả năng canh tác để gieo trồng; như các hộ gia đình, các khu nhà cao tầng ở đô thị đều có thể tận dụng hành lang, ban công, sân thượng để trồng rau, hoa tươi, hoặc cây lấy bóng mát. Đặc biệt, với những nơi có điều kiện tự nhiên không thuận lợi cho việc trồng trọt như ở Trường Sa, các đồn biên phòng… công nghệ này sẽ mở ra một khả năng tốt để khắc phục tình trạng thiếu rau quả trong bữa ăn hằng ngày.

“Tôi mong một ngày bộ đội Trường Sa có đủ rau xanh...”

Mân mê những cọng rau xanh mập mạp, tiến sĩ Hồ Hữu An tâm sự: “Khi bắt tay nghiên cứu đề tài này, trước tiên tôi nghĩ đến những vùng đất khắc nghiệt miền Trung quê tôi (quê ông ở huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An), nghĩ đến những cánh đồng đất mặn, đồng chua và nhất là những cán bộ, chiến sĩ đang đóng quân ở biên giới hải đảo xa xôi, còn thiếu rau xanh... Hy vọng rằng một ngày nào đó, công nghệ này sẽ được áp dụng ở các đảo, ở Trường Sa để bữa ăn của bộ đội không còn thiếu rau xanh”.

Từ khi thực hiện đề tài này, trên ban công căn nhà nhỏ của PGS.TS Hồ Hữu An lúc nào cũng đủ các loại chậu, thùng, giá rau xanh. Kết quả trồng rau thủy sinh thật khả quan. Loại rau nào cũng có khả năng trồng ổn định quanh năm, cả trong điều kiện trái vụ; nâng điều kiện canh tác lên 4 đến 11 vụ/năm, mà vẫn thu được những sản phẩm có năng suất, chất lượng, an toàn và hiệu quả cao. Ví dụ như cây cà chua, trung bình mỗi cây cho hơn 80 quả; dưa chuột có thể đạt 4,5- 8kg/cây; thông thường xà lách chỉ trồng trong vụ đông xuân, nhưng với công nghệ này có thể trồng trong điều kiện mùa hè nắng nóng, mưa nhiều.

Bất cứ hộ gia đình, tập thể, đơn vị nào có nhu cầu ứng dụng công nghệ trồng rau sạch không dùng đất đều có thể liên hệ trực tiếp với PGS.TS Hồ Hữu An, Bộ môn Rau – Hoa quả, Khoa Nông học Trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội. ĐT: 0912329798

Chỉ cho chúng tôi xem những “hộp rau” xanh biếc, lá sạch bong không một hạt bụi, chùm rễ trắng tinh ngâm trong nước có pha dung dịch nuôi cây, PGS. TS Hồ Hữu An cho biết: “Hiện tại, một lít nước đã pha dung dịch để trồng cây theo phương pháp thủy sinh do khoa Nông học tự nghiên cứu sản xuất có giá từ 40 đến 50 đồng, rẻ hơn nhiều lần so với dung dịch nhập ngoại mà hiệu quả thì như nhau. Mỗi giá thể trồng rau chứa khoảng 50 lít nước có thể cho thu hoạch từ 10 đến 20kg rau xanh, hoặc quả. Tính ra mỗi ki-lô-gam rau sạch chỉ có giá sản xuất là 2.000 đồng, thấp hơn nhiều so với giá thị trường mà lạ an toàn tuyệt đối. Toàn bộ diện tích trồng rau của nhà tôi chỉ khoảng 10m2 thôi, thế mà nhiều lúc rau ăn không hết, phải mang cho cả hàng xóm”.

Với khát khao mang công nghệ trồng rau mới này phục vụ cho bộ đội đang đóng quân ở biên giới, hải đảo, PGS.TS Hồ Hữu An đã bỏ ra rất nhiều thời gian để tìm đọc các tài liệu nói về điều kiện tự nhiên ở quần đảo Trường Sa, tìm gặp trực tiếp những cán bộ, chiến sĩ đã từng sống công tác ở Trường Sa để tìm hiểu.

PGS.TS Hồ Hữu An nói: “Nếu có dịp được ra Trường Sa, nhất định tôi sẽ có thêm những đề tài nghiên cứu để có thêm những giống cây thích hợp hơn, cũng như thay đổi một số thành phần trong dung dịch thủy sinh để cây trồng có thể chịu được độ mặn, gió, độ nắng nóng... Chắc chắn trong những năm tới, bộ đội Trường Sa nói riêng và bộ đội đang đóng quân ở những vùng khí hậu khắc nghiệt, thiếu các điều kiện canh tác sẽ luôn có đủ rau xanh an toàn trong mỗi bữa ăn”.

Từ khi nghiên cứu thành công đề tài, PGS.TS Hồ Hữu An đã cất công đi hầu hết các vùng đất trong cả nước để giới thiệu công nghệ trồng rau không cần đất này. Ông đã cùng cộng sự tham gia nhiều hội chợ Techmart ở khắp các tỉnh trong cả nước để tham gia triển lãm, giới thiệu sản phẩm đến với người dân. PGS.TS Hồ Hữu An tâm sự: “Tôi chỉ quen giảng dạy và nghiên cứu, không quen làm tiếp thị, quảng bá cho sản phẩm của mình nên vẫn chưa có nhiều người sử dụng phương pháp trồng cây không dùng đất này. Hiện nay, điều mà tôi và các cộng sự mong muốn là được Nhà nước, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn... hỗ trợ trong việc chuyển giao công nghệ tới tận tay người dân, mở rộng những mô hình trồng rau sạch trên phạm vi cả nước.

HỒNG VÂN-CHÂU GIANG