Phân bón là một loại vật tư có vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Ông cha ta đã từng tổng kết “nhất nước, nhì phân”. Từ thế kỷ trước, nông dân Việt Nam đã có thói quen dùng phân đạm u-rê để bón ruộng. Nhu cầu sử dụng phân đạm khá lớn, trong khi lượng phân này sản xuất trong nước rất ít, do đó phải nhập khẩu khá nhiều. Các “cơn sốt” phân đạm thường xuyên xảy ra.

Thế nhưng, theo Hiệp hội Phân bón Việt Nam, trong mấy năm gần đây, nhu cầu sử dụng u-rê đã giảm đi nhanh chóng , từ 2,5 triệu tấn/năm cách đây 5 năm, xuống còn khoảng 1,7 triệu tấn vào năm nay. Nguyên nhân dẫn đến lượng u-rê giảm là do u-rê bị các loại phân bón khác lấn thị phần; do xu hướng “công nghiệp hóa”, diện tích đất canh tác bị thu hẹp để nhường chỗ cho đô thị, khu công nghiệp; do phong trào sản xuất “3 giảm, 3 tăng” (giảm lượng giống, phân đạm, thuốc trừ sâu; tăng năng suất, chất lượng và hiệu quả) trong nông nghiệp đã thu được kết quả khả quan…

Trong khi nhu cầu sử dụng u-rê trong nước ngày càng giảm và lượng cung sắp đủ cầu thì hàng loạt các dự án sản xuất u-rê trong nước đã hình thành. Theo một số liệu của Hiệp hội Phân bón Việt Nam, dự kiến vào khoảng sau năm 2010, nếu theo đúng tiến độ thì tổng sản lượng sản xuất phân u-rê của các nhà máy trong nước có thể lên tới 2,380 triệu tấn/năm và so với tổng cầu hiện nay (1,7 triệu tấn) thì mức dư thừa tới 680 nghìn tấn/năm, đó là chưa kể đến việc giảm cung vào những năm sau.

Phân đạm dư thừa sẽ được xuất khẩu, đó là tín hiệu mừng. Thế nhưng, liệu u-rê của chúng ta có cạnh tranh nổi với u-rê của các quốc gia có nguồn nguyên liệu, nhiên liệu dồi dào để sản xuất loại phân bón này với giá thành thấp hơn ta rất nhiều?

Có chuyên gia kinh tế đã cảnh báo tương lai của ngành công nghiệp sản xuất phân đạm Việt Nam rồi sẽ giống như ngành sản xuất mía đường, xi măng lò đứng của cuối thế kỷ trước và công nghiệp sản xuất xe máy, chế tạo thép của những năm đầu thế kỷ này. Bài học “đầu tư theo phong trào” bao giờ mới thấu?

PHÚ THỌ