Nông dân xã Ninh Giang, huyện Hoa Lư, Ninh Bình thu hoạch lúa mùa trà sớm (2007). Ảnh: TTXVN

Chủ đề của Ngày Lương thực Thế giới (16-10) năm nay là “Quyền được có lương thực”. “Quyền được có lương thực” không chỉ có nghĩa là người dân phải được tiếp cận lương thực, mà họ phải có quyền được mua lương thực, phù hợp về số lượng, chất lượng, chủng loại mà không bị những tác động gây hại.

Số vụ ngộ độc tăng

Bây giờ, chuyện làm sao để “ăn no” không phải là mối lo của phần lớn các gia đình Việt nữa. Cái đáng lo là làm sao để ăn xong mà “không việc gì”.

Đáng lo là trong 9 tháng đầu năm 2007, tổng số vụ ngộ độc thực phẩm là 179 vụ, với 4.872 người mắc, tăng gần 29% so với cùng kỳ năm ngoái. Các vụ ngộ độc thường xảy ra ở các bữa ăn gia đình (chiếm 50,4% số vụ), bên cạnh đó là tại các bữa ăn tập thể của công ty, bếp ăn trường học, khách sạn, nhà hàng… Trong đó, một số vụ ngộ độc thức ăn tại các công ty là do các suất ăn sẵn được cung cấp bởi các cơ sở chế biến kinh doanh thực phẩm. Nguyên nhân các vụ ngộ độc chủ yếu là do vi sinh vật (chiếm 38,8% tổng số vụ) và thực phẩm có độc (29,3%), trong đó có 14 vụ do nấm.

Công tác thanh tra, kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm đã được tập trung đẩy mạnh trên tất cả các tuyến: tuyến xã, tuyến huyện, tuyến tỉnh. Đã có 273.718 cơ sở được thanh tra, kiểm tra (chiếm 63,4% tổng số cơ sở trong cả nước), trong đó có 205.718 cơ sở đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm (chiếm 74,9% số cơ sở được kiểm tra). Tổng số mẫu được lấy để xét nghiệm các chỉ tiêu vi sinh vật là 48.248 mẫu, trong đó có 38.569 mẫu đạt tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm (79,94%). Có 50.820 mẫu được lấy để xét nghiệm các chỉ tiêu hóa học, trong đó có 39.841 mẫu đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm (78,4%).

Theo nhận xét của Cục An toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) thì còn một số địa phương vẫn chưa thực sự quan tâm, chưa củng cố được Ban chỉ đạo liên ngành, chưa có quy chế hoạt động của Ban chỉ đạo liên ngành, công tác bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm vẫn khoán cho ngành y tế. Y tế địa phương chưa thực sự năng động, tham mưu có hiệu quả cho các cấp, các ngành trong địa phương mình. Hoạt động giám sát nguy cơ ô nhiễm thực phẩm, giám sát vụ ngộ độc thực phẩm đã được quan tâm nhưng chưa triển khai thường xuyên liên tục. Việc quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm ở các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm còn chưa được triển khai mạnh mẽ, tình trạng “không quản lý được” vẫn diễn ra. Còn tồn tại những cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm không công bố tiêu chuẩn, không được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm. Các mô hình bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm ở các tuyến chưa được triển khai, chưa được duy trì và tổ chức kiểm tra đánh giá hiệu quả.

Bước đột phá năm 2007

Có lẽ chưa bao giờ vấn đề an toàn lương thực, thực phẩm lại nhận được sự quan tâm lớn từ các cơ quan quản lý như hiện nay. Chính phủ đã chỉ rõ là trong năm 2007 cần phải tạo bước đột phá, chuyển biến trong việc thực thi pháp luật về vấn đề này. Trong đó, trước tiên là phải triển khai nhanh chóng việc bảo đảm VSATTP đối với các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm, tạo điều kiện để thực hiện thành công kế hoạch hành động quốc gia bảo đảm VSATTP đến 2010 của Chính phủ.

Tiếp theo “Tháng hành động vì chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm” năm 2007 do Bộ Y tế phối hợp với các Bộ, ngành phát động (từ 15-4 đến 15-5), Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNN) vừa Phát động “Tháng hành động kiểm tra chất lượng vật tư nông nghiệp và bảo đảm an toàn vệ sinh nông sản thực phẩm” (từ 10-10 đến 10-12). Theo đó, các cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ và sử dụng vật tư nông nghiệp, thủy sản đều thuộc diện phải được kiểm tra. Các loại vật tư nông nghiệp như giống cây trồng, giống vật nuôi, thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật… sẽ được thanh lọc gắt gao. Tất cả những vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm.

Các cục, vụ thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đều đã lên kế hoạch, tổ chức các đoàn kiểm tra theo chức năng nhiệm vụ của mình. Các đoàn kiểm tra sẽ “gõ cửa” các cơ sở sản xuất, chăn nuôi (kể cả vùng nuôi), giết mổ, các khâu vận chuyển, sơ chế bảo quản, chế biến nông sản, thủy sản, cảng cá, tàu cá về điều kiện đảm bảo vệ sinh an toàn. Chỉ thị của Bộ trưởng Bộ NN&PTNN nêu rõ việc lấy mẫu các loại nông sản, thủy sản trọng tâm là rau quả, chè, cà phê, thịt, cá, tôm để kiểm tra các chỉ tiêu về tồn dư hoóc môn, kháng sinh, hóa chất cấm sử dụng, các chỉ tiêu về tồn dư kháng sinh, hóa chất được phép sử dụng phải được thực hiện nghiêm túc. Nếu phát hiện có chất độc hại cấm sử dụng hoặc quá mức cho phép thì xử lý ngay. Trước những phàn nàn của người dân về chất lượng rau sạch thời gian gần đây, quan điểm của Bộ NN&PTNN là phải đặc biệt quam tâm kiểm tra các vùng trồng rau, kiên quyết không trồng rau ở các vùng đất bị ô nhiễm không thể khắc phục.

Cũng trong Tháng hành động này, công tác thông tin, tuyên truyền được coi là khâu trọng yếu. Trong đó, có một biện pháp rất được dư luận quan tâm là công khai các vụ sai phạm. Trong thời gian qua, khâu “chỉ mặt, vạch tên” những sản phẩm “đen”, những doanh nghiệp sai phạm tưởng vô cùng đơn giản vậy mà luôn kéo dài, nhiều khi không rõ ràng, gây nghi ngờ trong xã hội. Làm tốt điều này cũng góp phần giáo dục, răn đe để cơ sở nào cũng phải làm ăn nghiêm túc.

Theo nhiều chuyên gia, thực ra các quy định về VSATTP hiện chúng ta không thiếu. Cái thiếu là biện pháp thực hiện hiệu quả, lực lượng, trang thiết bị kiểm soát và tính tự giác trong xã hội.

Từ nay đến cuối năm để bảo đảm chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm theo Cục ATVSTP nhiệm vụ trọng tâm đặt ra là phải kiện toàn ban chỉ đạo liên ngành, ban hành quy chế hoạt động của Ban chỉ đạo liên ngành tại các tuyến; rà soát kế hoạch bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm ở các địa phương; đẩy mạnh tuyên truyền, tập trung vào các văn bản quy phạm pháp luật... Cục sẽ tiến hành triển khai hoạt động cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm cho các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm. Công tác thanh tra, kiểm tra các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm quy mô vừa và nhỏ đặc biệt ở tuyến xã, phường, ở khu công nghiệp, chế xuất cần được tăng cường.

Để giải bài toán thiếu hụt đội ngũ kiểm soát, PGS.TS Trần Đáng, Cục trưởng Cục ATVSTP, cho biết đã đề nghị có một thanh tra chuyên ngành ATVSTP trên 10.000 dân. Hiện nay, con số này gần như bằng không vì cả nước chỉ có khoảng 300 thanh tra y tế, hoạt động kiêm nhiệm trên rất nhiều lĩnh vực. Theo ông Đáng, cần xây dựng một Viện kiểm nghiệm quốc gia có đủ các trang thiết bị hiện đại, 5 viện kiểm nghiệm vùng, đồng thời nâng cấp hệ thống các phòng kiểm nghiệm của các tỉnh, huyện, các trường đại học… Ông Đáng nhấn mạnh: “Chúng tôi đề nghị là tư nhân nếu có điều kiện đều được lập các phòng kiểm nghiệm, miễn là đủ tiêu chuẩn và hoạt động theo pháp luật. Làm sao để toàn xã hội có thể góp sức nâng chất lượng giám sát, kiểm nghiệm ATVSTP”.

QUANG PHƯƠNG-THU HIỀN