Tuần qua, Tổng cục Thống kê đã công bố chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 9 tăng 0,62% so với tháng 8. Đây là tháng CPI tăng mạnh nhất kể từ tháng 3 đến nay. Ngày hôm qua (29-9), dạo qua các chợ và siêu thị ở khu vực Hà Nội, chúng tôi cũng thấy nhiều loại hàng hóa đã tăng so với tuần trước. Theo dự báo của nhiều chuyên gia kinh tế, từ nay đến cuối năm, nhiều loại hàng hóa sẽ tiếp tục tăng giá. Nếu không có giải pháp hữu hiệu, rất có thể lạm phát sẽ bùng phát…

Biểu đồ diễn biến CPI từ đầu năm tới nay (đơn vị: %). Nguồn: Tổng cục Thống kê

“Té nước” theo… giá xăng, dầu

Sáng qua (29-9), đến một số chợ và siêu thị ở Hà Nội, chúng tôi thấy giá của rất nhiều loại hàng hóa thiết yếu đã tăng so với tuần trước và tháng trước. Lý giải về việc tăng giá hoa quả, chị Tuyết Lan ở chợ Long Biên (Hà Nội) cho rằng, do giá xăng, dầu tăng từ ngày 30-8, kéo theo cước phí vận tải tăng. Chị Phạm Thị Minh Hồng, bán rau ở chợ Kim Giang (Hà Nội) cũng cho rằng do giá xăng, dầu tăng nên giá rau cũng tăng từ 5 đến 10 % so với tháng trước.

Theo phản ánh của một số siêu thị, trong tuần qua, một số nhà sản xuất, cung cấp hàng hóa đã gửi đề nghị tăng giá bán sản phẩm. Mức giá được đề nghị tăng lên trong khoảng 2 đến 7%. Một số loại thực phẩm nhập khẩu cũng đã tăng giá từ 5 đến 10% so với tháng 8.

Cuối tuần qua, Hiệp hội Sản xuất Kinh doanh dược Việt Nam có thông báo cho biết, thị trường dược phẩm cả nước trong tháng 8 và tháng 9 có sự điều chỉnh về giá. Tại Hà Nội, có 36 lượt mặt hàng tăng giá, với tỷ lệ tăng trung bình gần 5% trong khi đó chỉ có 15 lượt mặt hàng giảm giá, mức giảm trung bình khoảng 4%.

Tăng giá mạnh nhất trong thời gian qua là đường và bất động sản. Tại Hà Nội, tháng 5-2009, giá đường bán buôn chỉ ở mức 10.500 đồng/kg nhưng đến khoảng giữa tháng 8, giá đường đã vọt lên tới 14.800 đồng/kg, đến thời điểm này, giá đường bán buôn ở mức từ 16.000 đến 16.500 đồng/kg, giá bán lẻ trên thị trường dao động quanh mức 17.000 đồng/kg.

Cùng “nóng” theo thị trường chứng khoán, trong nhiều ngày qua, giá nhà đất trên địa bàn Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh liên tục tăng. Giá đất nền tại khu đô thị Văn Khê (Hà Đông, Hà Nội) hiện đã tăng từ 5 đến 7 triệu đồng/m2 so với cuối quý 1-2009. Các khu đô thị như Văn Quán (Hà Đông), Vân Canh (Hoài Đức, Hà Nội) cũng tăng từ vài triệu tới cả chục triệu đồng/m2.

“Mổ xẻ” CPI tháng 9

Theo Tổng cục Thống kê, CPI tháng 9-2009 đã đột ngột tăng cao, đạt mức tăng 0,62% so với tháng trước đó. Nếu so với tháng 12-2008, CPI tháng này tăng 4,11%. Như vậy, tính từ đầu năm đến nay, đây là tháng chỉ số giá tăng cao thứ hai, sau mức tăng 1,17% của tháng 2-2009. CPI tháng 9 tăng ở cả 10 nhóm hàng trong rổ hàng hóa thống kê với mức tăng từ 0,05 đến 4,33%. Tăng mạnh nhất là nhóm giáo dục với mức tăng cao chưa từng có là 4,33%. Tiếp đến là nhóm phương tiện đi lại và bưu điện với mức tăng là 2,37% (tăng gấp đôi so với mức tăng của tháng 8) do việc tăng giá của xăng, dầu.

Theo phân tích của các chuyên gia kinh tế, sự tăng đột biến của CPI có nguyên nhân từ giá một số hàng hóa thiết yếu trên thị trường thế giới tăng. Trong nước, việc tăng giá xăng, dầu ngày 30-8 đã góp phần đẩy chỉ số giá tăng thêm khoảng từ 0,15 đến 0,18%. Do giá phôi thép nhập khẩu tăng mạnh, giá bán lẻ mặt hàng này trong nước tăng từ 500 đến 1.000 đồng/kg tùy từng khu vực. Giá gas bán lẻ tại thị trường trong nước cũng được điều chỉnh tăng thêm khoảng 20.000 đồng/bình từ đầu tháng 9-2009. Ngoài ra, giá nhiều loại vật liệu xây dựng cũng tăng hơn so với tháng trước.

Cũng có những nhân tố khác đẩy giá một số mặt hàng thiết yếu tăng cao trong tháng này. Theo tiến sĩ Nguyễn Đức Thắng, Phó vụ trưởng Vụ Thương mại giá cả (Tổng cục Thống kê): CPI tháng 9 đã đột ngột tăng cao có nguyên nhân từ nhu cầu chi tiêu của người dân đã tăng mạnh trong dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2-9, Rằm tháng 7 và ngày khai giảng năm học mới. Hầu hết các cơ sở đào tạo dạy đã đồng loạt điều chỉnh học phí (tăng hơn 20%) lên mức trần theo khung giá quy định nên nhóm giáo dục tăng rõ rệt.

Coi chừng tái lạm phát

Tổng cục Thống kê cho biết: Với đà tăng giá như hiện nay, CPI năm 2009 cũng sẽ chỉ ở mức 1 con số (khoảng 7%) như đã dự kiến. Tuy nhiên, theo ý kiến của một số chuyên gia kinh tế: Với việc tăng trưởng tín dụng, tiền tệ khá cao trong 9 tháng đầu năm, nếu không có biện pháp quản lý phù hợp thì mặt bằng giá cuối năm 2009 và năm 2010 sẽ cao. Điều đó có nghĩa là, khả năng lạm phát hai con số sẽ có thể quay trở lại.

Tại cuộc hội thảo “Phân tích diễn biến giá cả 6 tháng đầu năm và dự báo 6 tháng cuối năm” do Viện Nghiên cứu Khoa học thị trường giá cả tổ chức mới đây, nhiều chuyên gia kinh tế đã lo lắng cảnh báo về khả năng lạm phát trong những tháng cuối năm nay và trong năm tới.

Phó vụ trưởng Vụ Quản lý ngoại hối, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phí Đăng Minh dẫn ra quy luật lặp đi lặp lại: Lạm phát thường bắt đầu từ thị trường chứng khoán nóng, sau đó lan sang thị trường bất động sản rồi lạm phát xuất hiện. Gần đây cả thị trường chứng khoán và bất động sản đều đã nóng trở lại, vì vậy, cần nhanh chóng tìm biện pháp giảm thiểu tác hại.

Cũng tại cuộc Hội thảo này, nhiều chuyên gia kinh tế đã đề nghị Chính phủ cần có giải pháp chống lạm phát ngay từ bây giờ vì nếu để tái lạm phát vào cuối năm 2009 hay năm 2010, việc chống chọi sẽ không đơn giản như năm 2008 và thiệt hại sẽ lớn hơn. Một số đại biểu kiến nghị, để đối phó với nguy cơ tái lạm phát, cần ưu tiên sử dụng các công cụ thị trường của ngành ngân hàng như tăng dự trữ bắt buộc để thu tiền về, kiềm chế giá cả đối với các mặt hàng thiết yếu, tập trung đánh mạnh vào các doanh nghiệp độc quyền để giảm áp lực lạm phát. Đồng thời nên xóa bỏ cung cách điều hành bằng mệnh lệnh, thay vào đó là xây dựng thị trường cạnh tranh, chống độc quyền. Ngoài ra, cần điều chỉnh chiến lược dự trữ quốc gia với một số mặt hàng chiến lược để bình ổn khi cần thiết.

ĐỖ PHÚ THỌ