Để góp phần kiềm chế lạm phát, ngày 17-4-2008, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 390/QĐ-TTg về việc điều hành kế hoạch đầu tư xây dựng cơ bản và chi tiêu ngân sách năm 2008. Trong đó, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp Nhà nước thực hiện tiết giảm đầu tư công.

Sau ba tháng triển khai Quyết định của Thủ tướng, lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản của Việt Nam đã được “mổ xẻ”, rất nhiều dự án đầu tư sửdụng ngân sách Nhà nước đã phải ngừng, hoãn, giãn tiến độ. Cuộc “cách mạng” này chẳng những góp phần quan trọng kiềm chế lạm phát mà còn có tác dụng sàng lọc và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư...

Đã cắt giảm hơn 35.000 tỷ đồng đầu tư công

Thực hiện sự chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã thành lập 11 đoàn công tác đi kiểm tra tình hình thực hiện Quyết định 390 của Thủ tướng Chính phủ. Mới đây, Bộ đã tổ chức công bố các báo cáo này và báo cáo của các địa phương. Theo nhận xét của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các địa phương đã nhận thức được tầm quan trọng của việc điều hành kế hoạch đầu tư xây dựng cơ bản và chi tiêu ngân sách năm 2008, nhằm kiềm chế lạm phát. Còn các tập đoàn, tổng công ty cũng đã có những nỗ lực, chủ động ở mức độ khác nhau trong việc rà soát, bố trí lại kế hoạch đầu tư phát triển năm 2008.

Nhà máy gang Bắc Kạn, do việc đầu tư không phù hợp với khả năng cung ứng quặng dẫn tới thường xuyên thiếu nguyên liệu, hiệu quả kém.

Kết quả tổng hợp việc thực hiện sắp xếp, bố trí lại kế hoạch đầu tư theo chỉ đạo của Thủ tướng tại 15 tập đoàn, tổng công ty, 36 bộ, ngành, 64 địa phương cho thấy đã có tổng cộng 2.971 dự án đầu tư công được cắt giảm, giãn tiến độ hoặc hoãn khởi công với tổng số vốn được tiết giảm tương đương 35.358 tỷ đồng. Trong đó, số dự án được cắt giảm, hoãn khởi công hay giãn tiến độ theo kế hoạch đầu tư năm 2008 tại các tập đoàn, tổng công ty là 1.003 dự án với tổng số vốn 29.366 tỷ đồng, giảm 12,05% về giá trị so với kế hoạch.

Theo báo cáo, những tập đoàn, tổng công ty Nhà nước có mức cắt giảm lớn nhất là Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam với 6.500 tỷ đồng (tương đương 65%), Tổng công ty Hàng hải Việt Nam cắt giảm 6.214 tỷ đồng (tương đương 52%), Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam tiết giảm 6.645 tỷ đồng, Tập đoàn Bưu chính Viễn thông tiết giảm 1.868 tỷ đồng...

Tại 36 bộ, cơ quan trung ương và 64 địa phương, tổng số dự án sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước hoãn khởi công mới, ngừng triển khai và giãn tiến độ thực hiện trong kế hoạch năm 2008 là 1.968 dự án, với tổng số vốn 5.991 tỷ đồng, bằng 8,0% kế hoạch.

Từ việc giảm đầu tư công đến việc giảm lạm phát

Theo nhận xét của nhiều chuyên gia kinh tế, việc thực hiện nghiêm túc Quyết định 390 của Thủ tướng Chính phủ trong ba tháng qua đã có tác dụng tích cực kiềm chế lạm phát, là một trong những nguyên nhân giảm tốc chỉ số giá tiêu dùng (CPI) từ gần 4% trong tháng 5 chỉ còn 2,14% trong tháng 6 và 1,13% trong tháng 7. Tháng 7 này cũng là tháng mà CPI tăng thấp nhất kể từ đầu năm đến nay.

Quyết định 390 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, các cơ quan khác ở Trung ương và các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tạm dừng mua sắm ô tô, phương tiện, tài sản khác có giá trị lớn; sửa chữa lớn trụ sở làm việc. Thực hiện tiết kiệm tối đa trong việc sử dụng điện, nước, điện thoại, văn phòng phẩm, xăng, dầu (tiết kiệm tối thiểu 10%). Đình hoãn khởi công các dự án không có trong quy hoạch được duyệt, chưa đủ thủ tục theo quy định, còn nhiều vướng mắc về thủ tục đầu tư, chưa giải phóng mặt bằng... Ngừng triển khai các dự án khác chưa thật sự cấp bách, không mang lại hiệu quả. Đình hoãn các dự án xây dựng trụ sở các cơ quan, xây dựng hội trường, nhà bảo tàng, nhà văn hóa đã bố trí trong kế hoạch năm 2008 nhưng chưa khởi công. Giãn tiến độ thi công các dự án được duyệt hoàn thành đưa vào sử dụng từ năm 2007 trở về trước, nhưng bố trí vốn không đủ theo tiến độ nên phải kéo dài thời gian thi công (kể cả các dự án nhóm A) mà đến hết năm 2007, số vốn thực tế bố trí chưa được 50% khối lượng dự án và các dự án đang còn nhiều vướng mắc trong thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng. Bộ Kế hoạch và Đầu tư trình Thủ tướng Chính phủ phương án cụ thể cắt giảm khoảng 25% kế hoạch vốn đầu tư từ nguồn vốn trái phiếu Chính phủ năm 2008.

Đối với đầu tư từ nguồn vốn của các doanh nghiệp Nhà nước, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Chủ tịch Hội đồng quản trị và Tổng giám đốc các doanh nghiệp Nhà nước có trách nhiệm rà soát lại kế hoạch đầu tư năm 2008 để bảo đảm việc đầu tư có hiệu quả; cắt giảm các công trình đầu tư thuần túy làm trụ sở; tập trung đầu tư cho các công trình, dự án phục vụ trực tiếp đến hoạt động sản xuất ngành nghề kinh doanh chính của doanh nghiệp.

Từ việc giãn tiến độ, đình hoãn các dự án nói trên, theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, sẽ có khoảng 5.662 tỷ đồng dôi ra và được các địa phương chuyển cho những dự án có hiệu quả, cấp bách, hoàn thành trong năm 2008-2009 sau khi thực hiện điều chỉnh dự toán theo quy định của Nhà nước. Trong khi đó, với các tập đoàn và tổng công ty nhà nước, số vốn cắt giảm hơn 29.366 tỷ đồng được Bộ Kế hoạch và Đầu tư đánh giá là có tác động lớn tới việc kiềm chế lạm phát trong tình hình hiện tại.

Cần tiếp tục sàng lọc các dự án

Trao đổi với các nhà báo, Tiến sĩ Bùi Hà, Vụ trưởng Vụ Tổng hợp Kinh tế quốc dân, cho biết: Việc sắp xếp lại các dự án đã loại bỏ những dự án hiệu quả kém, chậm tiến độ gây lãng phí, đồng thời nâng cao năng lực cũng như gắn trách nhiệm của doanh nghiệp, cơ quan trong phân bổ, xét duyệt các dự án đầu tư. Hiện nay, Bộ Kế hoạch và Đầu tư mới rà soát, kiểm tra cắt giảm đầu tư công tại 15 tập đoàn, tổng công ty. Trong thời gian tới Bộ sẽ phối hợp với các cơ quan khác tiếp tục triển khai rà soát, kiểm tra hơn 55 doanh nghiệp khác. Như vậy, số vốn cắt giảm từ đầu tư công sẽ còn lớn hơn nữa. Điều này sẽgóp phần nâng cao hiệu quả dự án, là yếu tố tích cực tác động tới giảm lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới.

Ông Lê Văn Học, Vụ trưởng Vụ Kinh tế địa phương và lãnh thổ cho biết, trong 6 tháng cuối năm, các hoạt động đầu tư từ nguồn vốn vay cũng sẽ được tập trung kiểm soát. Bởi lẽ, nguồn vốn vay trên tổng vốn đầu tư là chỉ tiêu hết sức quan trọng, đồng thời những dự án có tính khả thi cao thì tỷ lệ vốn vay có thể chiếm đến 70%, thậm chí là 100%.

Đánh giá về việc “sàng lọc” dự án đầu tư khi thực hiện Quyết định 390 của Thủ tướng Chính phủ, Vụ trưởng Lê Văn Học cho rằng: Sau khi rà soát, sắp xếp lại, tổng số dự án sử dụng nguồn vốn đầu tư phát triển ngân sách Nhà nước trong kế hoạch năm 2008 của các địa phương đã giảm từ 13.901 dự án xuống còn 12.750 dự án; còn số vốn bình quân một dự án tăng từ 4,45 tỷ đồng/dự án lên 4,85 tỷ đồng/dự án. Số dự án khởi công mới trong năm 2008 giảm từ 3.965 dự án xuống còn 3.140 dự án và số vốn bố trí cho các dự án khởi công mới giảm từ 11.982 tỷ đồng xuống còn 10.628 tỷ đồng.

Vấn đề đặt ra là, tiếp theo Quyết định 390/QĐ-TTg, các bộ, ngành, địa phương, cũng như các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước sẽ phải làm gì để nâng cao hiệu quả đầu tư, đặc biệt là đầu tư từ nguồn vốn nhà nước? Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, nhân cơ hội thực hiện Quyết định 390 của Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương và các tập đoàn, tổng công ty phải cơ cấu lại kế hoạch đầu tư sao cho hợp lý và hiệu quả hơn.

Liên quan đến vấn đề nêu trên, Vụ trưởng Lê Văn Học cho rằng, việc rà soát, sắp xếp lại các dự án đầu tư cần phải kiên trì thực hiện và coi là công việc thường xuyên của các bộ, ngành, địa phương từ nay đến cuối năm và trong các năm tiếp theo. Các địa phương phải kiên quyết đình hoãn, ngừng khởi công và giãn tiến độ các dự án chưa thật sự cấp bách, để bổ sung nguồn vốn bù đắp cho phần trượt giá của các dự án cấp bách, các dự án có khả năng hoàn thành trong năm 2008. Công việc này cần được kiểm tra thường xuyên để bảo đảm các nguồn vốn có được từ việc đình hoãn, giãn tiến độ các công trình được sử dụng hiệu quả. Còn với các tập đoàn, tổng công ty, bên cạnh việc tiếp tục rà soát, cắt giảm, đình hoãn, giãn tiến độ các dự án đầu tư chưa thật cấp thiết, các dự án kém hiệu quả.

Bài và ảnh: ĐỖ PHÚ THỌ