Những năm gần đây, ngành chăn nuôi của tỉnh Hà Tây có những bước phát triển vượt bậc, đóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế ở khu vực nông thôn, trong đó, chăn nuôi lợn chiếm vị trí khá quan trọng và đang có xu hướng phát triển mạnh. Tuy nhiên, việc chăn nuôi lợn ở đây chủ yếu là tự phát dẫn đến ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, việc tiêu thụ còn lúng túng lại hoàn toàn phụ thuộc vào thị trường nên lợi nhuận thấp.

Trong Diễn đàn mới đây do các cơ quan chức năng và tỉnh tổ chức, câu hỏi làm thế nào để đẩy mạnh chăn nuôi lợn ở Hà Tây theo hướng bền vững và bảo vệ môi trường được đặt ra; các nhà quản lý, doanh nghiệp, người chăn nuôi cùng trả lời...

Phát triển mạnh nhưng kém bền vững

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Tây, năm 2006, tổng đàn lợn của tỉnh đạt 1,12 triệu con; đàn lợn nái 132.000 con; đàn lợn lai hướng nạc chiếm hơn 90% tổng đàn; sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt 169.000 tấn. Toàn tỉnh đang có 74 hộ chăn nuôi lợn nái số lượng 20 con trở lên; 163 hộ nuôi lợn thịt từ 100 con trở lên; có 2 hộ nuôi 1.200 lợn nái ở Mỹ Đức và Phú Xuyên; ở Đan Phượng có 34 hộ chăn nuôi quy mô trang trại trên 100 con và 56.500 con nuôi ngoài khu dân cư. Việc chuyển đổi cơ cấu giống lợn diễn ra khá mạnh (năm 2001 đàn lợn nái ngoại đạt 4.500 con/tổng đàn lợn nái, năm 2006 con số đó tăng lên 15.000 con), quy mô chăn nuôi ở hộ gia đình tăng nhanh, từ 2,9 con/hộ (năm 2001) lên 4,7 con/hộ (năm 2006). Những mô hình chăn nuôi lợn quy mô lớn, thu nhập đạt 250 – 300 triệu đồng/năm xuất hiện ngày càng nhiều.

Một trang trại nuôi lợn (ảnh internet)

Để đạt được kết quả đó, Hà Tây đã thực hiện chương trình nạc hoá đàn lợn từ năm 1994, đầu tư phát triển trại sản xuất lợn giống, hằng năm cung cấp hơn 100.000 liều tinh lợn ngoại, gần 7.000 con giống. Hệ thống khuyến nông tỉnh cũng liên tục tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, phòng trừ dịch bệnh cho bà con...

Mặc dù được đánh giá là một trong những địa phương có tổng đàn lợn lớn nhất cả nước nhưng trên thực tế, chăn nuôi lợn ở Hà Tây đa phần diễn ra theo phong trào, chưa có quy hoạch. Do chăn nuôi quy mô nhỏ lẻ, manh mún nên công tác vệ sinh thú y, phòng dịch khó quản lý, 95% tổng đàn lợn được nuôi trong khu dân cư, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Bên cạnh đó, tình trạng các cơ sở giết mổ gia súc bừa bãi càng làm tình trạng ô nhiễm môi trường và việc bảo đảm an toàn, vệ sinh phòng dịch nằm ngoài vòng kiểm soát. Theo kết quả điều tra về tình hình vệ sinh thú y tại các cơ sở giết mổ gia súc tại Hà Tây của Cục An toàn-vệ sinh thực phẩm (Bộ Y tế) cho thấy có gần 57% mẫu thịt có chỉ số nhiễm khuẩn hiếu khí vượt mức cho phép, 31% mẫu thịt nhiễm khuẩn Staphylococcus aureus, 26% mẫu nhiễm Clostridium perfringens và 14% số mẫu nhiễm Salmonella. Có đến 85% cơ sở giết mổ thải nước tự do ra môi trường. Đây chính là nguồn lây lan dịch bệnh nguy hiểm và là tình trạng chung của nhiều địa phương trên cả nước.

“Nếu cứ giữ mãi tình trạng chăn nuôi như vậy, không đưa vào quy hoạch và có giải pháp mạnh để hạn chế tình trạng gây ô nhiễm môi trường, bảo đảm vệ sinh, an toàn thực phẩm thì ngành chăn nuôi lợn sẽ rơi vào tình trạng bế tắc”- ông Nguyễn Thanh Phong, Phó cục trưởng Cục An toàn-vệ sinh thực phẩm khẳng định như vậy.

Giải pháp trước mắt: Hướng tới chăn nuôi tập trung

Nhiều chuyên gia cho rằng, để thúc đẩy phát triển ngành chăn nuôi trong tỉnh nói chung và chăn nuôi lợn nói riêng cần tập trung 6 giải pháp chính: Xác định quy hoạch khu chăn nuôi tập trung xa dân cư là mục tiêu then chốt cho phát triển chăn nuôi bền vững; quản lý tốt đàn giống, thực hiện nghiêm quy trình phòng trừ dịch bệnh để đảm bảo chất lượng cho đàn lợn; vấn đề môi trường phải được đặt lên hàng đầu đối với cơ sở chăn nuôi lợn; kết hợp chặt chẽ giữa chăn nuôi với trồng trọt, thủy sản để tạo thành hệ sinh thái VAC bền vững; tăng cường mối liên kết giữa các “nhà” thông qua việc thành lập các HTX chăn nuôi; có chính sách hỗ trợ vốn vay cho các hộ tổ chức chăn nuôi ra ngoài khu dân cư...

Hiện nay Hà Tây đã có 236 trang trại lợn, nơi ít nhất cũng đạt 15 nái, 100 lợn thịt, nơi nhiều nhất nuôi tới 6.000 nái sinh sản và hàng vạn lợn thịt. Tuy nhiên, vấn đề quy hoạch đất đai để xây dựng trang trại xa khu dân cư đang là nỗi băn khoăn chính đối với nhiều hộ chăn nuôi quy mô lớn. Không phải gia đình nào cũng có khả năng xin hoặc thuê đất trong thời gian dài, mặt khác, nhiều địa phương cho đến nay vẫn chưa nắm bắt và triển khai được chủ trương này. Chăn nuôi tập trung nếu quy hoạch và xử lý chất thải không tốt thì tình trạng ô nhiễm càng trầm trọng.

TS Nguyễn Thanh Sơn, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi cho rằng: Bảo đảm vệ sinh môi trường tại các trang trại chăn nuôi là vấn đề quan trọng, nhưng nhiều địa phương mới áp dụng công nghệ xử lý chất thải bằng Biogas, còn các phương pháp hiện đại thì chưa được chú ý vì chi phí quá lớn. Vì vậy, theo tôi, chúng ta nên chăn nuôi tập trung nhưng chỉ nuôi một loại con mới dễ quản lý dịch bệnh. Về chính sách đất cho chăn nuôi tập trung, đề nghị Hà Tây và các tỉnh áp dụng chính sách như đất cho các khu công nghiệp. Chỉ có chăn nuôi tập trung, quy hoạch đồng bộ, có biện pháp xử lý môi trường triệt để thì mới đảm bảo chăn nuôi an toàn.

Ông Chu Văn Thưởng, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Tây cho biết: Tỉnh đã và đang hình thành nhiều khu chăn nuôi ngoài khu dân cư, bảo đảm vệ sinh môi trường và quản lý dịch bệnh tốt như khu chăn nuôi Thạch Thán, Cấn Hữu (huyện Quốc Oai); Tiên Phương, Tốt Động, Hoàng Diệu(Chương Mỹ); Vạn Thái (Ứng Hoà)… với quy mô hàng chục héc-ta/khu. Mỗi khu chăn nuôi như thế đều phải tuân theo tiêu chí chung: Chuồng trại có các hệ thống chuồng nuôi kín có điều hoà không khí bằng hơi nước, thông thoáng tự nhiên, nuôi lồng, sàn; phải có hệ thống xử lý chất thải bằng hầm Biogas, hồ sinh học; con giống đạt chất lượng cao, lợn thịt có 3 đến 5 máu lai, tỷ lệ nạc cao và nhất thiết phải chủ động tiêm phòng dịch cho lợn.

UBND tỉnh cũng đã ban hành cơ chế, chính sách hỗ trợ tài chính để thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng - vật nuôi theo hướng hàng hóa, theo đó trang trại chăn nuôi tập trung quy mô liền vùng từ 20ha trở lên được hỗ trợ 30 - 50 triệu đồng/ha, mức hỗ trợ không quá 1,5 tỷ đồng cho một vùng chuyển đổi. Quyết định này đã tạo cơ hội cho các hộ sản xuất liên kết chuyển đổi chăn nuôi ra ngoài khu dân cư để phòng, chống dịch bệnh, giảm ô nhiễm môi trường, kích thích nền sản xuất hàng hoá bền vững... Phấn đấu từ nay đến năm 2010, chăn nuôi của Hà Tây đạt giá trị 55% tỷ trọng trong nông nghiệp và trở thành ngành sản xuất chính.

THU MINH