QĐND - Tối 21-4, Tổng thống Buốc-ki-na Pha-xô B.Com-pao-rê (B.Compaore) đã tự bổ nhiệm mình làm Bộ trưởng Quốc phòng và Cựu chiến binh mới của quốc gia châu Phi này. Quyết định này nhằm cho phép ông Com-pao-rê có thêm quyền lực để đối phó với làn sóng biểu tình phản đối của sinh viên trong những ngày gần đây và một cuộc binh biến có thể xảy ra trong tương lai.

Trong sắc lệnh được thông báo trên truyền hình tối 21-4 nêu rõ: "Tổng thống Buốc-ki-na Pha-xô, Tổng Tư lệnh Quân đội Com-pao-rê đã đích thân đảm trách chức Bộ trưởng Quốc phòng và Cựu chiến binh". Tổng thống Com-pao-rê, một cựu chiến binh lên cầm quyền trong cuộc đảo chính quân sự năm 1987, đảm nhận chức Bộ trưởng Quốc phòng đầy nhạy cảm trên sau những cuộc biểu tình lớn chưa từng có trong vòng hai tháng qua.

Tổng thống kiêm Bộ trưởng Quốc phòng Buốc-ki-na Pha-xô B.Com-pao-rê. Ảnh: Roi-tơ

Buốc-ki-na Pha-xô lâm vào bất ổn kể từ tháng 2-2011, khởi đầu bằng những cuộc biểu tình sinh viên và binh lính. Cuộc biểu tình gây hoang mang nhất là cuộc binh biến của các binh lính thuộc Binh đoàn bảo vệ Tổng thống Com-pao-rê nổ ra ngày 14-4 và lan khắp thủ đô cho đến các tỉnh. Các binh lính này ra điều kiện yêu cầu chính phủ trả lương, các khoản trợ cấp lương thực và nhà ở cho họ nếu không họ sẽ tiếp tục làm loạn. Dù ngân sách quốc gia gặp nhiều khó khăn, song ông Com-pao-rê cũng không còn cách nào khác là chấp nhận chi trả các khoản này từ ngày 16-4. Ông Com-pao-rê cũng đã ra lệnh giải tán chính phủ và thay Tổng Tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang nhằm duy trì chính quyền và xoa dịu tình trạng bất mãn trong dân chúng.

Có nhiều cách để giải thích cho tình hình bất ổn ở Buốc-ki-na Pha-xô hiện nay. Nền kinh tế nước này đã suy sụp nghiêm trọng sau cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008. Buốc-ki-na Pha-xô, xếp thứ 177 trong tổng số 182 nước theo chỉ số phát triển con người của LHQ, là một trong những nước nghèo nhất thế giới, với gần 1/2 dân số sống với hơn 1USD/ngày. Buốc-ki-na Pha-xô sống chủ yếu bằng nông nghiệp, ngành chiếm tới 32% GDP và 80% dân số trong độ tuổi lao động. Ngành trồng bông, từng đưa Buốc-ki-na Pha-xô trở thành nước sản xuất bông lớn nhất châu Phi và là nguồn thu nhập chính. Tuy nhiên, ngành này đang trong cơn khủng hoảng do không đủ sức cạnh tranh được với Mỹ. Năm 2000, Buốc-ki-na Pha-xô là một trong những nước đầu tiên ở châu Phi được hưởng giảm nợ nước ngoài sau khi buộc phải điều chỉnh cơ cấu có thương lượng trong khuôn khổ sáng kiến “Nước nghèo nợ cao”. Nền kinh tế nhờ đó đã khá hơn nhưng rồi lại xuống dốc không phanh do ngành trồng bông đứng bên bờ vực phá sản.

Ngoài ra, cuộc khủng hoảng ở Cốt Đi-voa cũng là một cú đánh mạnh vào đất nước 16 triệu dân này. Buốc-ki-na Pha-xô phụ thuộc vào cảng A-bít-giăng của nước láng giềng để nhập hàng thiết yếu như xà phòng, dầu ăn, gạo, nhiên liệu. Với cuộc khủng hoảng ở Cốt Đi-voa, các nhà nhập khẩu phải chuyển sang cảng Lô-mê của Tô-gô xa hơn, khiến chi phí tăng lên. Rốt cuộc là tình trạng lạm phát không thể chịu nổi đối với người tiêu dùng dẫn đến cuộc biểu tình chống đời sống đắt đỏ.

Tuy nhiên, không phải chỉ có khủng hoảng ngành bông và hệ quả tồi tệ do ảnh hưởng tình hình chính trị ở Cốt Đi-voa mà còn có nạn tham nhũng tràn lan. Thêm vào đó là tình trạng quản lý tồi tệ trong ngành khai khoáng, đặc biệt là khai thác vàng… Trong báo cáo năm 2010 của tổ chức Minh bạch quốc tế, Buốc-ki-na Pha-xô được 3,1 điểm và xếp thứ 98 thế giới, thụt lùi so với hai năm trước.

Liệu một cuộc lật đổ chính quyền có thể xảy ra ở Buốc-ki-na Pha-xô như đã từng xảy ra ở Tuy-ni-di hay Ai Cập không? Ông Xô-ghô (Sorgho), chuyên gia thuộc tổ chức Gerddes-Burkina cho rằng, ở Buốc-ki-na Pha-xô, phe đối lập không đủ mạnh về tổ chức để thay đổi chính quyền bằng lá phiếu. Tổng thống Com-pao-rê, cầm quyền từ hơn 20 năm nay, năm 2010 vẫn được bầu lại với hơn 80% số phiếu. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng, không ai có thể lường hết mọi việc. Do đó, để tránh một cuộc binh biến có thể phải đánh đổi bằng chính vị trí tổng thống của mình, ông Com-pao-rê cần có những bước đi khẩn trương hơn nữa trong việc tăng lương cho công chức nhà nước, ổn định giá cả các mặt hàng thiết yếu và khôi phục kỷ luật trong quân đội…

Bình Nguyên