QĐND - Sau những nỗ lực đàm phán liên tiếp bị thất bại, các phong trào Fatah và Hamas ở Pa-le-xtin ngày 28-4 bất ngờ đạt được thỏa thuận sơ bộ về tiến trình hòa giải dân tộc. Bản thỏa thuận được trông đợi này mở ra hy vọng thành lập một chính phủ đoàn kết dân tộc ở Pa-le-xtin, chấm dứt gần 4 năm chia rẽ trong tình trạng “một nhà nước, hai chính phủ”. Các bên đã nhất trí thành lập một chính phủ chuyển tiếp và tiến hành các cuộc bầu cử tổng thống và quốc hội trong vòng một năm.

Cuộc đàm phán diễn ra trong bối cảnh khu vực Trung Đông và Bắc Phi có những biến động chính trị lớn do phong trào biểu tình chống đối chính phủ lan rộng ở nhiều nơi. Ở Pa-le-xtin cũng manh nha xuất hiện biểu tình như vậy. Điều đó đã góp phần làm cho các nhà lãnh đạo của Fatah và Hamas hiểu rằng đã tới lúc cần phải thay đổi tình hình hiện nay ở Pa-le-xtin.

Kể từ cuộc bầu cử năm 2006 với thắng lợi thuộc về phong trào Hamas, mâu thuẫn nội bộ Pa-le-xtin bắt đầu nổ ra. Tháng 6-2007, Hamas bất ngờ mở cuộc tấn công chiếm Dải Ga-da. Vùng đất của người Pa-le-xtin vốn đã bị I-xra-en kìm kẹp, lại bị chia tách thành hai phần: Phong trào Fatah của Tổng thống Áp-bát kiểm soát khu Bờ Tây, còn Hamas thành lập chính phủ riêng chiếm lĩnh Dải Ga-da. Pa-le-xtin rơi vào tình trạng “một nhà nước, hai chính phủ”.   

Trưởng đoàn đàm phán của Fatah - Azzam al-Ahmed (phải) bắt tay với lãnh đạo Hamas - Mussa Abu Marzuq tại Cairo (Ai Cập) - Ảnh: AFP

Mặc dù chính quyền của Tổng thống Áp-bát luôn nỗ lực tìm kiếm ngọn cờ đoàn kết dân tộc, nhưng đều vấp phải những trở lực to lớn do Fatah và Hamas không vượt qua được những bất đồng trong chia sẻ quyền lực và trong vấn đề giải quyết cuộc xung đột với I-xra-en.  Trong suốt 4 năm chia rẽ, lợi đâu chẳng thấy, mà cả Fatah lẫn Hamas ngày càng suy yếu và người dân Pa-le-xtin càng lâm vào tình cảnh khốn cùng.

Không khí đoàn kết xuất hiện lúc này là tín hiệu đáng mừng với Pa-le-xtin trong bối cảnh chính quyền của Tổng thống Ma-mút Áp-bát đang gia tăng các nỗ lực ngoại giao, vận động các nước công nhận một Nhà nước Pa-le-xtin độc lập. Việc Fatah và Hamas gác lại những quyền lợi cục bộ phe phái, đặt lợi ích dân tộc lên cao hơn đang mở cơ hội cho Pa-le-xtin hiện thực hóa mục tiêu cao cả là cho ra đời một Nhà nước Pa-le-xtin độc lập vào tháng 9 tới. Đoàn kết sẽ tạo lập nền tảng quan trọng để tiến hành thống nhất quốc gia, giúp nhân dân Pa-le-xtin tự quyết định số phận của mình và thành lập một Nhà nước độc lập trên toàn bộ vùng lãnh thổ bị I-xra-en chiếm đóng từ năm 1967 với thủ đô là Đông Giê-ru-xa-lem.

Tuy nhiên, những lợi ích về đối nội này lại tạo ra những bất lợi về mặt đối ngoại cho Pa-le-xtin, đặc biệt là việc giải quyết cuộc xung đột dai dẳng với I-xra-en. Trong bối cảnh các cuộc đàm phán hòa bình Pa-le-xtin – I-xra-en vẫn bế tắc, việc Fatah bắt tay với Hamas có nguy cơ khiến quan hệ với I-xra-en trở nên phức tạp hơn. Tới nay, I-xra-en vẫn giữ nguyên quan điểm coi Hamas là một tổ chức khủng bố không thể thương lượng. Còn Hamas cũng chẳng hề che giấu mục tiêu muốn tiêu diệt bằng được I-xra-en và kiên quyết từ chối đàm phán. I-xra-en không nhìn nhận việc Pa-le-xtin thống nhất là cơ hội để thương lượng với Hamas nhằm tìm tiếng nói chung, trái lại đã thẳng thừng tuyên bố thỏa thuận trên sẽ giết chết mọi cơ hội đàm phán hòa bình. Trong khi đó, Mỹ - một thành viên trong nhóm Bộ Tứ bảo trợ tiến trình hòa bình Trung Đông cũng tỏ ra nghi ngờ “vai trò xây dựng” của Hamas.

Các “định kiến” và nguyên tắc cứng nhắc, bất xê dịch giữa những bên “không bao giờ chịu nhìn mặt nhau” này đã khiến tiến trình hòa bình Trung Đông mắc kẹt suốt nhiều chục năm qua. Việc chính quyền của Tổng thống Áp-bát chuyển hướng sang tìm kiếm sự công nhận của cộng đồng quốc tế về một Nhà nước Pa-le-xtin độc lập là chiến lược mới của Pa-le-xtin, sau những nỗ lực bất thành nối lại đàm phán với I-xra-en. Hàng loạt nước châu Phi, Mỹ La-tinh và cả một số nước châu Âu đã chính thức công nhận Nhà nước Pa-le-xtin độc lập. Tổng thống Áp-bát hy vọng áp lực lớn sẽ buộc I-xra-en ngồi vào bàn đàm phán và quan trọng hơn là có những nhượng bộ chấp nhận được với cả hai để tiến tới hòa bình.

Thực tế chính trường ở Pa-le-xtin cho thấy, đoàn kết dân tộc là yếu tố cực kỳ quan trọng để tiến tới mục tiêu thành lập một Nhà nước Pa-le-xtin độc lập, trong đó không thể thiếu vai trò của Hamas. Và, để đạt được mục tiêu đó, cũng cần những cuộc đàm phán hòa bình không thể không có giữa Pa-le-xtin và I-xra-en. Đó là hai điều kiện tối thiểu để Pa-le-xtin giành được độc lập dân tộc. Vì thế, việc biến thỏa thuận hòa giải với Hamas thành hiện thực, đồng thời tìm ra giải pháp hóa giải mối thù địch giữa Hamas và I-xra-en là sứ mệnh không hề dễ dàng đối với Tổng thống Áp-bát và chính quyền của ông trong thời gian tới.

MỸ HẠNH