Lắp đặt thiết bị trạm biến áp 110 kV Truông Bành (Quế Phong-Nghệ An). Việc tăng giá điện sẽ tạo nguồn vốn để ngành điện đầu tư mạng lưới cho vùng sâu, vùng xa. Ảnh: TTXVN

Cuối cùng, giá điện đã tăng sau nhiều lần “rậm rịch”. Thế nhưng, những câu hỏi như: Việc tăng giá điện liệu có đi ngược lại chủ trương kích cầu của Chính phủ? Tại sao điện lại tăng giá 8,92% trong lúc các nguyên liệu đầu vào để sản xuất điện như dầu thô và than đều đang ở mức thấp hơn dự tính?... vẫn còn canh cánh trong xã hội. Để giải đáp các thắc mắc này, ngày 17-2, một cuộc họp báo đã được liên bộ Công Thương-Tài chính phối hợp tổ chức dưới sự chủ trì của Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải.

Không đi ngược chủ trương kích cầu

“Tăng giá điện có mâu thuẫn với chủ trương kích cầu không?”. Đây là băn khoăn của hầu hết các đại biểu tham dự cuộc họp. Trong lúc để giảm mối nguy giảm phát, Chính phủ đã phải chắt chiu các nguồn lực, dành ra một khoản “kích cầu”, kích thích tiêu dùng thì bỗng giá điện lại tăng. Vậy khoản kích cầu kia liệu có còn nhiều ý nghĩa?

Vì tầm quan trọng của vấn đề, câu hỏi này được trả lời, giải thích không dưới 3 lần bởi các vị đại diện Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và đích thân Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải. Các câu trả lời đều khẳng định: Việc tăng giá điện không đi ngược lại chủ trương kích cầu của Chính phủ, bởi bốn nguyên nhân: Thứ nhất, ảnh hưởng của việc tăng giá điện đến nền kinh tế và đời sống là ở mức “chấp nhận được”. Thứ hai, việc tăng giá cũng buộc các doanh nghiệp phải đẩy mạnh khai thác tiềm năng tiết kiệm, giảm tổn thất điện năng, nâng cao năng suất. Đây cũng là một biện pháp kích cầu. Thứ ba là có tăng giá điện thì mới kích thích được các nhà đầu tư bên ngoài đầu tư vào ngành điện. Thứ tư là tăng giá điện, tạo ra sự cân bằng hơn trong tài chính thì Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) mới nhận được các nguồn vốn vay từ Ngân hàng Thế giới.

Sở dĩ việc tăng giá điện được cho rằng “không ảnh hưởng lớn” đến nền kinh tế và đời sống, bởi theo tính toán nó chỉ làm giảm tốc độ tăng GDP năm 2009 khoảng 0,05-0,06%, trực tiếp làm tăng CPI khoảng 0,25-0,3%. Dự kiến với giá điện cho sản xuất tăng khoảng 6-7,5%, năm 2009 các ngành sản xuất phải trả thêm khoảng 2.300 tỉ đồng tiền điện, bằng 0,35% giá trị gia tăng của sản xuất công nghiệp năm 2009. Chi phí tăng thêm cho các ngành sản xuất phổ biến ở mức dưới 1% giá thành, cá biệt có một số ngành sử dụng nhiều điện như cấp nước, hóa chất, luyện kim… thì mức tối đa là 3-4%.

Đối với tác động đến đời sống người dân, giá điện bình quân cho sinh hoạt dự kiến tăng khoảng 13%, sẽ làm tăng tiêu dùng cuối cùng của cá nhân năm 2009 khoảng 0,3-0,35%, làm tăng chi tiêu của các hộ gia đình thêm khoảng 3%.

Do giá điện cho 50 kWh đầu tiên vẫn được giữ ở giá thấp để thực hiện chính sách bù giá, nên tất cả các hộ nghèo và hộ có thu nhập thấp có mức sử dụng điện dưới 50 kWh/tháng, tiền điện hằng tháng chỉ tăng thêm tối đa là 2.500 đồng/tháng, bằng 0,21% thu nhập của một hộ dân có thu nhập thấp nhất. Các hộ sử dụng dưới 100 kWh/tháng, tiền điện phải trả thêm tối đa là 18.000 đồng/tháng, bằng 0,85% thu nhập của một hộ dân có thu nhập dưới trung bình. Các hộ sử dụng dưới 200 kWh/tháng, tiền điện phải trả thêm tối đa là 22.000 đồng/tháng, bằng 0,71% thu nhập hằng tháng của một hộ dân có thu nhập trung bình. Các hộ sử dụng 300 kWh/tháng, tiền điện phải trả thêm là khoảng 28.000 đồng/tháng, bằng khoảng 0,68% thu nhập hằng tháng của một hộ dân có thu nhập cao. Các hộ sử dụng 400 kWh/tháng, số tiền phải trả thêm sẽ là 32.000 đồng/tháng.

Theo thống kê có khoảng 2,4 triệu hộ nghèo sử dụng dưới mức 50 kWh/tháng. Như vậy, số này sẽ được hưởng theo mức giá điện ưu đãi. Đối với công nhân các khu chế xuất-những người xưa nay vẫn phải chịu các mức giá điện sinh hoạt “trên trời”, đại diện liên bộ Công Thương-Tài chính sẽ có văn bản đề nghị các khu chế xuất bán điện cho công nhân với các mức giá hợp lý.

Ảnh hưởng của tăng giá điện đối với các mặt hàng thiết yếu phục vụ đời sống như thực phẩm, hàng may mặc, nhiên liệu xăng, dầu được tính toán là không đáng kể. Tuy nhiên, kinh nghiệm những đợt điều chỉnh giá điện trước đây cho thấy, nhiều cơ sở buôn bán thường lợi dụng việc tăng giá điện để tăng giá các mặt hàng thiết yếu nhằm thu lợi. Vì vậy, công tác quản lý thị trường được đặt ra hết sức bức thiết. Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải nhấn mạnh rằng các cơ quan quản lý thị trường, thuế thuộc Bộ Công Thương, Bộ Tài chính cần phối hợp kiểm soát chặt chẽ, kịp thời phát hiện việc tăng giá bất hợp lý để xử lý nghiêm, tránh tình trạng “té nước theo mưa”.

“Bây giờ không tăng thì sau này sẽ hối hận”

Đó là câu trả lời của Thứ trưởng Bộ Công Thương Đỗ Hữu Hào trước câu hỏi về thời điểm tăng giá điện đã hợp lý hay chưa. Thứ trưởng Đỗ Hữu Hào cho rằng, càng lần lữa không tăng giá điện thì việc thiếu điện sẽ ngày càng trầm trọng, sẽ ảnh hưởng xấu tới nền kinh tế và cuộc sống của người dân. “Do chính sách trợ cấp, giá điện của Việt hiện nay đang rẻ nhất khu vực, rẻ dưới cả giá thành sản xuất. Như vậy sẽ không kích thích được việc đầu tư, xây dựng những nguồn điện mới”. Thứ trưởng Bộ Công Thương khẳng định và dẫn chứng, giá điện của Bru-nây là 6,2 cent/kWh, Lào là 5,4 cent/kWh, Thái Lan là 8,2 cent/kWh… Đắt nhất là Phi-líp-pin 17,1 cent/kWh. Trong khi giá bán lẻ điện bình quân của Việt hiện đang là 5,2 cent/kWh.

Thực tế, hiện nay EVN đã phải ký những hợp đồng mua điện với giá 6-7 cent/kWh. “Mua đắt để rồi bán rẻ rõ ràng là cách làm phi thị trường, chẳng còn ai hứng thú đầu tư vào ngành điện. Vì thế phải tháo gỡ sự bất hợp lý này ngay từ bây giờ để thu hút nhà đầu tư xây dựng các công trình mới. Bởi công trình xây dựng thì cần thời gian mà sức ép tăng trưởng của nền kinh tế lên ngành điện ngày càng nặng.” Thứ trưởng Đỗ Hữu Hào giải thích thêm.

Số tiền khoảng 6.400 tỉ đồng chênh lệch từ việc tăng giá điện lần này theo tính toán vẫn chưa thấm tháp gì so với nhu cầu vốn đầu tư cho ngành điện là khoảng 5 tỉ USD/năm.

Trả lời câu hỏi về việc tại sao lại tăng giá điện theo mức trung bình 8,92% trong khi giá nguyên liệu đầu vào như dầu và than đều đang ở dưới ngưỡng tính toán cho mức này (đặc biệt giá dầu đang dưới ngưỡng 40USD/thùng, than chưa tăng quá 20%), Thứ trưởng Đỗ Hữu Hào cho rằng, vì giá nguyên liệu đầu vào biến động rất khó lường. Theo Nghị quyết của Quốc hội thì giá dầu thô trung bình năm 2009 được tính ở mức 70 USD/thùng. Mức tăng giá điện lần này đã được xác định theo giá dầu thô ở mức 50-60 USD/thùng, tức là đã thấp hơn mức giá do Quốc hội tính toán. Còn với giá than, nếu bây giờ để giá than trượt theo giá thị trường thì mức tăng giá điện phải trên 10% chứ không phải là 8,92%.

Theo lộ trình, lần tăng giá điện từ 1-3-2009 này sẽ là bước đệm để từ 1-1-2010, giá điện được thực hiện trên cơ sở giá thị trường. Đến thời điểm đó, tùy theo tổng chi phí tính toán của từng thành phần (trong đó có giá nguyên liệu đầu vào) và chi phí thực tế các thành phần theo số liệu kiểm toán thực hiện của năm trước, giá điện sẽ được điều chỉnh tăng hoặc giảm.

Trong kế hoạch phát triển của ngành điện, các khâu phát điện, truyền tải, phân phối và bán lẻ sẽ được tách riêng. Từ đó, trong biểu giá điện mới sẽ tách được chi phí cho các khâu này nhằm làm minh bạch hóa giá thành điện. Trong cơ chế giá mới sẽ có lộ trình bù giá hợp lý giữa các nhóm khách hàng để từng bước xóa bỏ bù chéo giữa giá điện sản xuất và giá điện sinh hoạt.

HỒ QUANG PHƯƠNG