Khách đi hãng hàng không Pacific Airlines ngày một tăng (ảnh internet)

Ngành hàng không là một trong những ngành mũi nhọn trong nền kinh tế đất nước ta. Qua 30 năm, ngành Hàng không dân dụng Việt Nam (HKDD) đã không ngừng lớn mạnh, nhưng vẫn chưa đáp ứng với yêu cầu của thị trường, nhất là khi Việt Nam đã trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới WTO.

Trong những năm gần đây, ngành hàng không đã đầu tư trên nhiều lĩnh vực. Hệ thống sân bay cả nước đang dần hoàn chỉnh, những sân bay lớn như Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng, Cần Thơ… đều đã được nâng cấp và đổi mới trang thiết bị, nhất là hai sân bay Quốc tế là Nội Bài và Tân Sơn Nhất không thua kém bao nhiêu so với sân bay quốc tế khác trong khu vực về các điều kiện phục vụ. Các sân bay nhỏ lẻ khắp toàn quốc đang được khôi phục và xây dựng mới.

Về quản lý bay, ngành Hàng không đã có một tiến bộ vượt bậc với việc tổ chức tốt việc quản lý điều hành FIR Hồ Chí Minh và các FIR khác trong khu vực. Ngành HKDD Việt Nam đã làm nên những điều kỳ diệu về quản lý, điều hành bay, góp phần bảo đảm an toàn cho các chuyến bay trong nước, quốc tế và tham gia tích cực vào việc quản lý bầu trời bảo đảm an ninh-quốc phòng.

Về máy bay, ông Nguyễn Thành Trung, Phó tổng giám đốc Vietnam Airlines (VNA), cho biết: “Những loại máy bay HKDD Việt đang sử dụng hiện nay là những loại máy bay hạng nhất thế giới. HKDD đã có những loại máy bay hiện đại nhất như Boeing 777, đến những loại máy bay loại nhỏ, tiện lợi như Focker. Về đội ngũ phi công hiện nay, ngành HKDD đã tận dụng các phi công lái những máy bay quân sự chuyển loại qua và đào tạo ngày càng nhiều phi công mới thay thế cho các phi công thuê của nước ngoài”.

Tuy nhiên, theo Thiếu tướng Nguyễn Hồng Nhị, nguyên Cục trưởng Cục HKDD Việt Nam, Việt Nam vào WTO, ngành HKDD có nhiều thách thức hơn, nhất là phải cạnh tranh với các hãng hàng không nước ngoài. Hiện nay, tuy ngành HKDD phát triển, nhưng chưa đáp ứng được với yêu cầu của thị trường. Với một ngành kinh tế hiện đại, cần vốn lớn, cần sự năng động nhiều, HKDD Việt Nam đã trở thành đứa con cưng độc quyền của Nhà nước, một sự độc quyền đi đôi với sự trì trệ, cửa quyền trong nhiều năm vừa qua. Đã là ngành kinh tế thì trong kinh doanh phải có cạnh tranh mới phát triển, chỉ một hãng hàng không độc quyền như VNA (hãng hàng không Pacific Airlines (PA) thực chất cũng là của Nhà nước) thì không thể đẩy ngành HKDD theo kịp với hàng không khu vực.

Nhiều ngành kinh tế cần sự hoạt động của hàng không, nhưng chưa được tổ chức. Rõ rệt nhất là ngành nông, lâm, ngư nghiệp. Làm sao để bảo đảm cho nông dân có thể phòng trừ sâu bệnh, bón phân, kiểm soát tình trạng mùa màng trên diện rộng nếu không có máy bay loại nhỏ. Với vùng lãnh hải rộng lớn của đất nước ta, việc liên lạc giữa đất liền với tàu bè đánh cá ngoài khơi, với các đảo xa và hàng nghìn hòn đảo dọc bờ biển hiện nay, rất cần máy bay nhỏ phục vụ. Ngoài ra các ngành khác cũng rất cần sự phục vụ của ngành HKDD, như xây dựng cần có những máy bay khảo sát thiết kế, thi công trên cao; ngành điện cần những máy bay kiểm tra mạng lưới điện trong những vùng rừng núi; ngành địa chất rất cần máy bay cho thăm dò, khảo sát; ngành du lịch có nhu cầu sử dụng máy bay cho những du khách nước ngoài muốn đến những vùng xa xôi, hẻo lánh… Nhu cầu máy bay đi đường ngắn cho các chuyên gia kỹ thuật, các nhà quản lý, các doanh nghiệp, các nhà lãnh đạo ngày càng bức thiết. Nếu chúng ta không nhanh chóng có kế hoạch xây dựng những đội bay quốc tế kể cả bay vận chuyển hành khách và hàng hóa thì chúng ta mất rất nhiều quyền lợi trong lĩnh vực hàng không ngay trong nước mình.

Một đảo quốc nhỏ như Xin-ga-po có tới 4 hãng hàng không, còn Thái Lan có tới 10 hãng hàng không. Tổ chức thêm một, hai hãng hàng không ngoài quốc doanh song song với việc cải tổ PA thành một hãng hàng không cổ phần thực sự và đầu tư thêm vốn cho hãng này là phương hướng tốt nhất cho việc phát triển ngành HKDD Việt .

Thị trường hàng không Việt do chính Việt khai thác, sẽ đem lại sự phát triển nguồn nhân lực trong ngành. Không những thế còn giành được thị phần ngày càng nhiều cho HKDD Việt .

Hiện nay, luật pháp Việt cho phép tổ chức, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế được tham gia hoạt động hàng không nếu đáp ứng một số điều kiện. Theo Thứ trưởng Nguyễn Tiến Sâm, nhu cầu vận chuyển hàng không của Việt rất lớn, tư nhân hoàn toàn có thể tham gia trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực đặc thù nên ngoài những quy định chung về thành lập doanh nghiệp, yêu cầu về tài chính, thì đòi hỏi sự am hiểu chuyên ngành hàng không của đội ngũ lãnh đạo công ty, nhằm bảo đảm bay an toàn và kinh doanh không lỗ. Người có nhiều tiền mà không có kiến thức về hàng không cũng sẽ không thể làm được, ngược lại những người am hiểu mà không có tài chính thì cũng không thể thành công. Theo chúng tôi, muốn tư nhân hóa lĩnh vực hàng không, không chỉ bằng lời tuyên bố chung chung, mà Nhà nước cần đề ra những chính sách cụ thể, tạo sân chơi thật công bằng, khuyến khích sự cạnh tranh, bỏ thế độc quyền trong ngành hàng không, nhờ vậy chất lượng dịch vụ sẽ được cải thiện.

ĐOÀN HOÀI TRUNG