Ông Y-ô-ki-ô Ha-tô-y-a-ma, lãnh đạo Đảng Dân chủ Nhật Bản tại trụ sở của đảng ở Tô-ki-ô, ngày 30-8. (Ảnh: AFP/TTXVN)

Ủy ban Bầu cử Quốc gia Nhật Bản sáng 31-8 thông báo, Đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) đối lập đã giành được 308 trong tổng số 480 ghế tại Hạ viện trong cuộc bầu cử ngày 30-8.

Với chiến thắng áp đảo này, Chủ tịch DPJ Y-ô-ki-ô Ha-tô-y-a-ma dự kiến sẽ trở thành thủ tướng mới của Nhật Bản. Như vậy, chính trường xứ sở “Mặt trời mọc” đã có cuộc đổi ngôi lịch sử khi Đảng Dân chủ tự do (LDP) đã bị “hạ bệ” sau gần 55 năm cầm quyền liên tục.

LDP, đảng có công lớn trong việc làm nên “Điều thần kỳ Nhật Bản”, thất bại trước DPJ chẳng phải là điều bất ngờ. LDP đã không tự làm mới mình kịp thời để vượt qua muôn vàn những khó khăn trong nước kéo dài nhiều năm qua để duy trì sự ủng hộ của cử tri. Cử tri Nhật Bản từng kiên nhẫn nhiều năm chờ đợi, song LDP dường như cứ loay hoay trong việc giải quyết căn bản những vấn đề kinh tế và xã hội của đất nước. Khó khăn càng tăng lên khi cả thế giới, trong đó có Nhật Bản, phải đối mặt với cuộc khủng hoảng tài chính-kinh tế. Và nay người dân Nhật Bản cần một sự đổi thay.

Dù có chiến thắng vang dội, nhưng xem ra DPJ cũng chẳng có nhiều thời gian để tận hưởng niềm vui. Phía trước DPJ là vô vàn thách thức. Những thách thức mà chính chúng đã “giúp” đảng này lên cầm quyền.

Từ quý hai năm nay, kinh tế Nhật Bản đã có dấu hiệu thoát khỏi suy thoái. Tuy nhiên, đây có lẽ là kết quả của các gói kích cầu khổng lồ được chính phủ tung ra chứ không phải là những chuyển biến mang tính bền vững.

Số người không có việc làm và tốc độ giảm phát tiếp tục đà tăng nhanh. Tháng 7 vừa qua, tỷ lệ người thất nghiệp đã vọt lên mức cao kỷ lục 5,7%, trong khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) cũng giảm kỷ lục 2,2%.

Để vực dậy nền kinh tế đang đứng trước nguy cơ bị mất vị trí thứ hai thế giới, DPJ dự kiến sẽ thay đổi chiến lược hướng về xuất khẩu của LDP. DPJ có kế hoạch triển khai nhiều biện pháp nhằm kích cầu nội địa như phát tiền mặt cho các hộ gia đình, xóa bỏ phí đường cao tốc và các loại thuế xăng dầu, nâng mức lương cơ bản, giữ nguyên mức thuế tiêu dùng hiện nay trong 4 năm và giảm thuế cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Tuy DPJ có nói rằng, họ sẽ cắt bỏ các khoản chi tiêu lãng phí của chính phủ để lấy tiền thực hiện chương trình trị giá 16,8 nghìn tỉ yên (khoảng 179 tỉ USD) này, song rõ ràng nó sẽ là một thử thách thực sự đối với ngân sách quốc gia trong bối cảnh tổng nợ công đã lên tới 160% GDP Nhật Bản.

Vấn đề lão hóa và suy giảm dân số ở Nhật Bản đang có nguy cơ biến thành một cuộc khủng hoảng xã hội. Theo các tính toán, nếu không có giải pháp thích hợp, dân số Nhật Bản sẽ giảm xuống còn 115 triệu vào năm 2030 và đến giữa thế kỷ này chỉ còn dưới 100 triệu.

Để khuyến khích sinh đẻ, DPJ dự kiến sẽ thực hiện việc trợ cấp 26.000 yên/tháng/trẻ em cho đến khi kết thúc trung học cơ sở; nối lại chương trình trợ cấp phúc lợi cho các gia đình chỉ có bố hoặc mẹ, miễn học phí ở các trường trung học công. Kế hoạch này khá hợp lý song nó cũng sẽ lại đè nặng lên ngân sách quốc gia.

Để một chính phủ vận hành trơn tru, ngoài đối nội thì nhất thiết phải có quan điểm đối ngoại rõ ràng. Trong phát biểu đầu tiên về chính sách đối ngoại của chính phủ mới, Chủ tịch DPJ Y-ô-ki-ô Ha-tô-y-a-ma đã hoan nghênh chính sách “đối thoại và hòa hợp” của Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma.

Rõ ràng, quan hệ đồng minh Nhật - Mỹ là “bất biến” song nhiều khả năng dưới thời chính quyền mới, Tô-ki-ô sẽ độc lập hơn với Oa-sinh-tơn. Ông Ha-tô-y-a-ma từng tuyên bố: “Chúng tôi không muốn phụ thuộc vào Mỹ để hướng tới một quan hệ đồng minh bình đẳng”.

Chính phủ mới ở Nhật Bản dự kiến sẽ có quan hệ gần gũi với các nước láng giềng trong khu vực, đặc biệt sẽ ký kết thêm một số thỏa thuận thương mại tự do với các nước. Ông Ha-tô-y-a-ma cũng đã khẳng định sẽ không tới thăm đền chiến tranh Y-a-xư- kư-ni, một vấn đề nhạy cảm trong quan hệ với các nước trong khu vực.

Sau khi kết quả bầu cử Hạ viện Nhật Bản được công bố, đã xuất hiện không ít ý kiến hồ nghi khả năng giữ vững và củng cố chính quyền của DPJ do đảng này thiếu kinh nghiệm lãnh đạo lại phải đối mặt ngay với những bài toán hóc búa.

Tuy nhiên, kinh nghiệm đâu phải bỗng dưng mà có, cũng như nếu quyết tâm và biết lắng nghe thì đâu phải thách thức là không thể vượt qua.