QĐND - Từng được coi là anh hùng dân tộc, từng dẫn dắt nền kinh tế Ai Cập vươn lên hàng đầu thế giới A-rập, song cuối cùng sau 30 năm cầm quyền, ông Hô-xni Mu-ba-rắc (Hosni Mubarak) lại phải ra đi bởi chính sức ép của người dân.

Theo Tân Hoa xã, ông Mu-ba-rắc sinh ngày 4-5-1928, tại một làng nhỏ ở đồng bằng sông Nin. Mặc dù gia đình nghèo khó, song  ông đã nỗ lực thi đỗ và tốt nghiệp Học viện quân sự Ai Cập năm 1949. Sau khi gia nhập Không quân Ai Cập, ông được cử đi Liên Xô (cũ) đào tạo phi công. Trở về nước,  ông Mu-ba-rắc thăng tiến dần lên chức Tư lệnh Không quân Ai Cập kiêm Thứ trưởng Quốc phòng vào năm 1972. Ông chính là người chỉ huy kế hoạch tấn công bất ngờ nhằm vào lực lượng I-xra-en trên bán đảo Si-nai trong chiến tranh Trung Đông năm 1973. Những thành tích trong cuộc chiến với I-xra-en đã biến Mu-ba-rắc thành anh hùng dân tộc và đưa ông lên vị trí Phó tổng thống vào năm 1975.

Ông Mu-ba-rắc phát biểu tại phiên họp Đại hội đồng Liên hợp quốc tháng 9-1989. Ảnh: corbis.com

Sau khi Tổng thống An-oa Xa-đát (Anwar Sadat) bị ám sát năm 1981, Phó tổng thống Mu-ba-rắc đã lên nắm quyền ở Ai Cập. Việc đầu tiên khi ông Mu-ba-rắc lên cầm quyền là tuyên bố tình trạng khẩn cấp, ngăn chặn tụ họp trái phép và cho phép cảnh sát giam người vô thời hạn. Sau đó, liên tục năm cuộc bầu cử, ông Mu-ba-rắc đều tái đắc cử tổng thống. Trước khi diễn ra các cuộc biểu tình ở Ai Cập, trong gần 30 năm cầm quyền, ông Mu-ba-rắc chưa bao giờ bổ nhiệm Phó tổng thống bất kể nhiều lần đột quỵ và phải giải phẫu.

Về đối ngoại, ông Mu-ba-rắc đã hàn gắn mối quan hệ với Mỹ, nước cung cấp cho Ai Cập hàng tỷ USD hỗ trợ quân sự. Đối với phương Tây, Ai Cập là một đồng minh lớn, là tiếng nói trung gian trong cuộc xung đột I-xra-en – Pa-le-xtin. Việc trở thành đồng minh của phương Tây đã khiến ông trở thành mục tiêu tấn công của những kẻ Hồi giáo cực đoan. Ông đã thoát nạn trong 10 vụ ám sát, với vụ thoát chết trong gang tấc là vào năm 1995 ở Ê-ti-ô-pi-a.

Về phương diện kinh tế, mặc dù những cải cách của ông Mu-ba-rắc đã dẫn tới sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế Ai Cập, nhưng những chính sách của ông Mu-ba-rắc bị chỉ trích là đã “đào sâu, nới rộng” hố cách biệt giàu nghèo. Sự tức giận của người dân liên tục gia tăng vì tỷ lệ thất nghiệp cao và tình trạng nghèo khó. Người dân Ai Cập cũng tố cáo ông Mu-ba-rắc lợi dụng việc cầm quyền trong thời gian dài để tham nhũng với số tài sản lên đến 70 tỷ USD, chủ yếu nằm trong các tài khoản bí mật tại các ngân hàng ở Thụy Sĩ cùng những khối bất động sản khổng lồ rất đắt giá ở Mỹ, Anh và thành phố du lịch Xam En Xếch bên bờ Biển Đỏ. Hai con trai của ông Mu-ba-rắc cũng được coi là các tỷ phú USD.

Đức Minh